5. Anumānasuttavaṇṇanā
181. Evaṃ
V1.378M1.370 me sutan ti anumānasuttaṃ .Tattha bhaggesūti evaṃnāmake janapade , vacanattho panettha vuttānusāreneva veditabbo .
Susumāragireti evaṃnāmake nagare .
Tassa kira nagarassa vatthupariggahadivase avidūre udakarahade suṃsumāro saddamakāsi , giraṃ nicchāresi .
Atha nagare niṭṭhite suṃsumāragiraṃ tvevassa nāmaṃ akaṃsu .
Bhesakaḷāvaneti bhesakaḷānāmake vane .
‘‘ Bhesagaḷāvane ’’ tipi pāṭho .
Migadāyeti taṃ vanaṃ migapakkhīnaṃ abhayadinnaṭṭhāne jātaṃ , tasmā migadāyoti vuccati .
Pavāretīti
P2.66 icchāpeti .Vadantūti ovādānusāsanivasena vadantu , anusāsantūti attho .
Vacanīyomhīti ahaṃ tumhehi vattabbo , anusāsitabbo ovaditabboti attho .
So ca hoti dubbacoti so ca dukkhena vattabbo hoti , vutto na sahati .
Dovacassakaraṇehīti dubbacabhāvakārakehi upari āgatehi soḷasahi dhammehi .
Appadakkhiṇaggāhī anusāsanin ti yo hi vuccamāno tumhe maṃ kasmā vadatha , ahaṃ attano kappiyākappiyaṃ sāvajjānavajjaṃ atthānatthaṃ jānāmīti vadati .
Ayaṃ anusāsaniṃ padakkhiṇato na gaṇhāti , vāmato gaṇhāti , tasmā appadakkhiṇaggāhīti vuccati .
Pāpikānaṃ icchānan ti lāmakānaṃ asantasambhavanapatthanānaṃ .
Paṭippharatīti paṭiviruddho , paccanīko hutvā tiṭṭhati , apasādetīti kiṃ nu kho tuyhaṃ bālassa abyattassa bhaṇitena , tvampi nāma bhaṇitabbaṃ maññissasīti evaṃ ghaṭṭeti .
Paccāropetīti , tvampi khosi itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno , taṃ tāva paṭikarohīti evaṃ paṭiāropeti .
Aññenaññaṃ paṭicaratīti aññena kāraṇena vacanena vā aññaṃ kāraṇaṃ vacanaṃ vā paṭicchādeti .
‘‘ Āpattiṃ āpannosī ’’ ti vutte ‘‘ ko āpanno , kiṃ āpanno , kismiṃ āpanno , kaṃ bhaṇatha , kiṃ bhaṇathā ’’ ti vā vadati .
‘‘ Evarūpaṃ kiñci tayā diṭṭhan ’’ ti vutte ‘‘ na suṇāmī ’’ ti
V1.379 sotaṃ vā upaneti .Bahiddhā kathaṃ apanāmetīti ‘‘ itthannāmaṃ āpattiṃ āpannosī ’’ ti puṭṭho ‘‘ pāṭaliputtaṃ gatomhī ’’ ti vatvā puna ‘‘ na tava pāṭaliputtagamanaṃ pucchāma , āpattiṃ
M1.371 pucchāmā ’’ ti vutte ‘‘ tato rājagehaṃ gatomhī ’’ ti , rājagehaṃ vā yāhi brāhmaṇagehaṃ vā , āpattiṃ āpannosīti .Tattha me sūkaramaṃsaṃ laddhantiādīni vadanto kathaṃ bahiddhā vikkhipati .
Apadāneti attano cariyāya .
Na sampāyatīti , āvuso , tvaṃ kuhiṃ vasasi , kaṃ nissāya vasasīti vā , yaṃ tvaṃ vadesi ‘‘ mayā esa āpattiṃ āpajjanno diṭṭho ’’ ti .
Tvaṃ tasmiṃ samaye kiṃ karosi , ayaṃ kiṃ karoti , kattha vā tvaṃ acchasi kattha vā ayantiādinā nayena cariyaṃ puṭṭho sampādetvā kathetuṃ na sakkoti .
183. Tatrāvusoti
P2.67 , āvuso , tesu soḷasasu dhammesu .Attanāva attānaṃ evaṃ anuminitabban ti evaṃ attanāva attā anumetabbo tuletabbo tīretabbo .
184. Paccavekkhitabban ti paccavekkhitabbo .
Ahorattānusikkhināti divāpi rattimpi sikkhantena , ratiñca divā ca kusalesu dhammesu sikkhantena pītipāmojjameva uppādetabbanti attho .
Acche vā udakapatteti pasanne vā udakabhājane .
Mukhanimittan ti mukhapaṭibimbaṃ .
Rajan ti āgantukarajaṃ .
Aṅgaṇan ti tattha jātakaṃ tilakaṃ vā piḷakaṃ vā .
Sabbepime pāpake akusale dhamme pahīneti iminā sabbappahānaṃ kathesi .
Kathaṃ ?
Ettakā akusalā dhammā pabbajitassa nānucchavikāti paṭisaṅkhānaṃ uppādayato hi paṭisaṅkhānappahānaṃ kathitaṃ hoti .
Sīlaṃ padaṭṭhānaṃ katvā kasiṇaparikammaṃ ārabhitvā aṭṭha samāpattiyo nibbattentassa vikkhambhanappahānaṃ kathitaṃ .
Samāpattiṃ padaṭṭhānaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhentassa tadaṅgappahānaṃ kathitaṃ .
Vipassanaṃ vaḍḍhetvā maggaṃ bhāventassa samucchedappahānaṃ kathitaṃ .
Phale āgate paṭippassaddhippahānaṃ , nibbāne āgate nissaraṇappahānan ti evaṃ imasmiṃ sutte sabbappahānaṃ kathitaṃva hoti .
Idañhi
V1.380 suttaṃ bhikkhupātimokkhaṃ nāmāti porāṇā vadanti .Idaṃ divasassa tikkhattuṃ paccavekkhitabbaṃ .
Pāto eva vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā nisinnena ‘‘ ime ettakā kilesā atthi nu kho mayhaṃ natthī ’’ ti paccavekkhitabbā .
Sace atthīti passati , tesaṃ pahānāya vāyamitabbaṃ .
No ce passati , supabbajitosmīti
M1.372 attamanena bhavitabbaṃ .Bhattakiccaṃ katvā rattiṭṭhāne vā divāṭṭhāne vā nisīditvāpi paccavekkhitabbaṃ .
Sāyaṃ vasanaṭṭhāne nisīditvāpi paccavekkhitabbaṃ .
Tikkhattuṃ asakkontena dve vāre paccavekkhitabbaṃ .
Dve vāre asakkontena pana avassaṃ ekavāraṃ paccavekkhitabbaṃ , appaccavekkhituṃ na vaṭṭatīti vadanti .
Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Anumānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .