Issues
Select Version
Mūlapaṇṇāsa-aṭṭhakathā
Mūlapaṇṇāsa-aṭṭhakathā

Ñāṇappavattākāravaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Ñāṇappavattākāravaṇṇanā

154. Idāni yathāvuttesu sattasu ṭhānesu aṭṭhasu ṭhānesu attano ñāṇappavattākāraṃ dassento idhāhaṃ , sāriputtātiādimāha .
Tattha ekantadukkhāti niccadukkhā nirantaradukkhā .
Tibbāti bahalā .
Kaṭukāti kharā .
Seyyathāpītiādīni opammadassanatthaṃ vuttāni .
Tattha kāsūti āvāṭopi vuccati rāsipi .
‘‘ Kinnu santaramānova , kāsuṃ khaṇasi sārathi ;
Puṭṭho me samma akkhāhi , kiṃ kāsuyā karissasī ’’ ti .( jā .2.22.3)–
EtthaV1.350 hi āvāṭo kāsu nāma .
‘‘ AṅgārakāsuṃM1.343 apare phunanti , narā rudantā paridaḍḍhagattā ’’ ti .( jā .2.22.462)–
Ettha rāsi .
Idha pana āvāṭo adhippeto .
Tenevāha ‘‘ sādhikaporisā ’’ ti .
Tattha sādhikaṃ porisaṃ pamāṇaṃ assāti sādhikaporisā , atirekapañcaratanāti attho .
Vītaccikānaṃ vītadhūmānan ti etaṃ pariḷāhassa balavabhāvadīpanatthaṃ vuttaṃ , acciyā vā sati dhūme vā sati , vāto samuṭṭhāti , tena pariḷāho na balavā hoti .
Ghammaparetoti ghammānugatoP2.38 .
Tasitoti jātataṇho .
Pipāsitoti udakaṃ pātukāmo .
Ekāyanena maggenāti ekapatheneva maggena , anukkamaniyena ubhosu passesu nirantarakaṇṭakarukkhagahanena .
Paṇidhāyāti aṅgārakāsuyaṃ patthanā nāma natthi , aṅgārakāsuṃ ārabbha pana iriyāpathassa ṭhapitattā evaṃ vuttaṃ .
Evameva khoti ettha idaṃ opammasaṃsandanaṃ – aṅgārakāsu viya hi nirayo daṭṭhabbo .
Aṅgārakāsumaggo viya nirayūpagaṃ kammaṃ .
Maggāruḷho viya kammasamaṅgī puggalo .
Cakkhumā puriso viya dibbacakkhuko bhagavā .
Yathā so puriso maggāruḷhaṃ disvā vijānāti ‘‘ ayaṃ iminā maggena gantvā aṅgārakāsuyaṃ patissatī ’’ ti , evamevaṃ bhagavā pāṇātipātādīsu yaṃkiñci kammaṃ āyūhantaṃ evaṃ jānāti ‘‘ ayaṃ imaṃ kammaṃ katvā niraye nibbattissattī ’’ ti .
Yathā so puriso aparabhāge taṃ aṅgārakāsuyā patitaṃ passati , evameva bhagavā aparabhāge ‘‘ so puriso taṃ kammaṃ katvā kuhiṃ nibbatto ’’ ti ālokaṃ vaḍḍhetvā dibbacakkhunā olokento niraye nibbattaṃ passati pañcavidhabandhanādimahādukkhaṃ anubhavantaṃ .
Tattha kiñcāpi tassa kammāyūhanakāle añño vaṇṇo , niraye nibbattassa añño .
Athāpi ‘‘ so satto taṃ kammaṃ katvā kattha nibbatto ’’ ti olokentassa anekasahassānaṃ sattānaṃ majjhe ṭhitopi ‘‘ ayaṃ so ’’ ti soyeva satto āpāthaṃ āgacchati ,‘‘ dibbacakkhubalaṃ nāma etan ’’ ti vadanti .
Dutiyaupamāyaṃ yasmā aṅgārakāsuyaṃ viya gūthakūpe pariḷāho natthi , tasmā ‘‘ ekantadukkhā ’’ ti avatvā ‘‘ dukkhā ’’ tiādimāha .
Etthāpi purimanayeneva opammasaṃsandanaṃ veditabbaṃV1.351 .
Imampi hi puggalaṃ bhagavā hatthiyoniādīsuM1.344 yattha katthaci nibbattaṃ vadhabandhanaākaḍḍhanavikaḍḍhanādīhi mahādukkhaṃ anubhavamānaṃ passatiyeva .
Tatiyaupamāyaṃ tanupattapalāsoti na abbhapaṭalaṃ viya tanupaṇṇo , viraḷapaṇṇattaṃ panassa sandhāya idaṃ vuttaṃ .
Kabaracchāyoti viraḷacchāyo .
Dukkhabahulāti pettivisayasmiñhiP2.39 dukkhameva bahulaṃ , sukhaṃ parittaṃ kadāci anubhavitabbaṃ hoti , tasmā evamāha .
Etthāpi purimanayeneva opammasaṃsandanaṃ veditabbaṃ .
Catutthaupamāyaṃ bahalapattapalāsoti nirantarapaṇṇo pattasañchanno .
Santacchāyoti pāsāṇacchattaṃ viya ghanacchāyo .
Sukhabahulā vedanāti manussaloke khattiyakulādīsu sukhabahulā vedanā vedayitabbā hoti , tā vedayamānaṃ nipannaṃ vā nisinnaṃ vā passāmīti dasseti .
Idhāpi opammasaṃsandanaṃ purimanayeneva veditabbaṃ .
Pañcamaupamāyaṃ pāsādoti dīghapāsādo .
Ullittāvalittan ti anto ceva ullittaṃ bahi ca avalittaṃ .
Phusitaggaḷan ti dvārabāhāhi saddhiṃ supihitakavāṭaṃ .
Gonakatthatoti caturaṅgulādhikalomena kāḷakojavena atthato .
Paṭikatthatoti uṇṇāmayena setaattharaṇena atthato .
Paṭalikatthatoti ghanapupphakena uṇṇāmayaattharaṇena atthato .
Kadalimigapavarapaccattharaṇoti kadalimigacammamayena uttamapaccattharaṇena atthato .
Taṃ kira paccattharaṇaṃ setavatthassa upari kadalimigacammaṃ attharitvā sibbetvā karonti .
Sauttaracchadoti saha uttaracchadena , uttaribaddhena rattavitānena saddhinti attho .
Ubhatolohitakūpadhānoti sīsūpadhānañca pādūpadhānañcāti pallaṅkassa ubhato ṭhapitalohitakūpadhāno .
Idhāpi upamāsaṃsandanaṃ purimanayeneva veditabbaṃ .
Ayaṃ panettha aparabhāgayojanā , yathā so puriso maggāruḷhameva jānāti ‘‘ ayaṃ etena maggena gantvā pāsādaṃ āruyha kūṭāgāraṃ pavisitvā pallaṅke nisīdissati vā nipajjissati vā ’’ ti , evamevaṃ bhagavā dānādīsu puññakiriyavatthūsu yaṃkiñci kusalakammaṃ āyūhantaṃyeva puggalaṃ disvā ‘‘ ayaṃ imaṃ katvā devaloke nibbattissatī ’’ ti jānāti .
Yathā so puriso aparabhāgeM1.345V1.352 taṃ pāsādaṃ āruyha kūṭāgāraṃ pavisitvā pallaṅke nisinnaṃ vā nipannaṃ vā ekantasukhaṃ nirantarasukhaṃ vedanaṃ vedayamānaṃ passati , evamevaṃ bhagavā aparabhāge ‘‘ so taṃ kalyāṇaṃ katvā kuhiṃ nibbatto ’’ ti ālokaṃ vaḍḍhetvā dibbacakkhunā olokento devalokeP2.40 nibbattaṃ passati , nandanavanādīsu accharāsaṅghaparivutaṃ dibbasampattiṃ anubhavamānaṃ .
Ñāṇappavattākāravaṇṇanā niṭṭhitā .