Appicchatādivaṇṇanā
Appicchoti icchāvirahito niiccho nittaṇho .
Ettha hi byañjanaṃ sāvasesaṃ viya , attho pana niravaseso .
Na hi tassa anto aṇumattāpi pāpikā icchā nāma atthi .
Khīṇāsavo hesa sabbaso pahīnataṇho .
Apicettha atricchatā pāpicchatā mahicchatā appicchatāti ayaṃ bhedo veditabbo .
Tattha
M2.45P2.139 sakalābhe atittassa paralābhe patthanā atricchatā nāma .Tāya samannāgatassa ekabhājena pakkapūvopi attano patte patito na supakko viya khuddako viya ca khāyati .
Sveva parassa patte pakkhitto supakko viya mahanto viya ca khāyati .
Asantaguṇasambhāvanatā pana paṭiggahaṇe ca amattaññutā pāpicchatā nāma , sā ,‘‘ idhekacco assaddho samāno saddhoti maṃ jano jānātū ’’ tiādinā nayena abhidhamme āgatāyeva , tāya samannāgato puggalo kohaññe patiṭṭhāti .
Santaguṇasambhāvanā pana paṭiggahaṇe ca amattaññutā mahicchatā nāma .
Sāpi ,‘‘ idhekacco saddho samāno saddhoti maṃ jano jānātūti icchati , sīlavā samāno sīlavāti maṃ jano jānātū ’’ ti ( vibha .851) iminā nayena āgatāyeva , tāya samannāgato puggalo dussantappayo hoti , vijātamātāpissa cittaṃ gahetuṃ na sakkoti .
Tenetaṃ vuccati –
‘‘ Aggikkhandho
V2.44 samuddo ca , mahiccho cāpi puggalo ;Sakaṭena paccayaṃ detu , tayopete atappayā ’’ ti .
Santaguṇanigūhanatā pana paṭiggahaṇe ca mattaññutā appicchatā nāma , tāya samannāgato puggalo attani vijjamānampi guṇaṃ paṭicchādetukāmatāya ,‘‘ saddho samāno saddhoti maṃ jano jānātūti na icchati .
Sīlavā , pavivitto , bahussuto , āraddhavīriyo , samādhisampanno , paññavā , khīṇāsavo samāno khīṇāsavoti maṃ jano jānātū ’’ ti na icchati , seyyathāpi majjhantikatthero .
Thero kira mahākhīṇāsavo ahosi , pattacīvaraṃ panassa pādamattameva agghati , so asokassa dhammarañño vihāramahadivase saṅghatthero ahosi .
Athassa atilūkhabhāvaṃ disvā manussā ,‘‘ bhante , thokaṃ bahi hothā ’’ ti āhaṃsu .
Thero ,‘‘ mādise khīṇāsave rañño saṅgahaṃ akaronte añño ko karissatī ’’ ti pathaviyaṃ nimujjitvā saṅghattherassa ukkhittapiṇḍaṃ gaṇhantoyeva ummujji .
Evaṃ khīṇāsavo samāno ,‘‘ khīṇāsavoti maṃ jano jānātū ’’ ti na icchati .
Evaṃ appiccho pana bhikkhu anuppannaṃ lābhaṃ uppādeti , uppannaṃ lābhaṃ thāvaraṃ karoti , dāyakānaṃ
M2.46 cittaṃ ārādheti , yathā yathā hiP2.140 so attano appicchatāya appaṃ gaṇhāti , tathā tathā tassa vatte pasannā manussā bahū denti .Aparopi catubbidho appiccho – paccayaappiccho dhutaṅgaappiccho pariyattiappiccho adhigamaappicchoti .
Tattha catūsu paccayesu appiccho paccayaappiccho nāma , so dāyakassa vasaṃ jānāti , deyyadhammassa vasaṃ jānāti , attano thāmaṃ jānāti .
Yadi hi deyyadhammo bahu hoti , dāyako appaṃ dātukāmo , dāyakassa vasena appaṃ gaṇhāti .
Deyyadhammo appo , dāyako bahuṃ dātukāmo , deyyadhammassa vasena appaṃ gaṇhāti .
Deyyadhammopi bahu , dāyakopi bahuṃ dātukāmo , attano thāmaṃ ñatvā pamāṇeneva gaṇhāti .
Dhutaṅgasamādānassa attani atthibhāvaṃ najānāpetukāmo dhutaṅgaappiccho nāma .
Tassa vibhāvanatthaṃ
V2.45 imāni vatthūni – sosānikamahāsumanatthero kira saṭṭhi vassāni susāne vasi , añño ekabhikkhupi na aññāsi , tenevāha –‘‘ Susāne saṭṭhi vassāni , abbokiṇṇaṃ vasāmahaṃ ;
Dutiyo maṃ na jāneyya , aho sosānikuttamo ’’ ti .
Cetiyapabbate dvebhātiyattherā vasiṃsu .
Tesu kaniṭṭho upaṭṭhākena pesitā ucchukhaṇḍikā gahetvā jeṭṭhassa santikaṃ agamāsi .
Paribhogaṃ , bhante , karothāti .
Therassa ca bhattakiccaṃ katvā mukhaṃ vikkhālanakālo ahosi .
So alaṃ , āvusoti āha .
Kacci , bhante , ekāsanikatthāti .
Āharāvuso , ucchukhaṇḍikāti paññāsa vassāni ekāsaniko samānopi dhutaṅgaṃ nigūhamāno paribhogaṃ katvā mukhaṃ vikkhāletvā puna dhutaṅgaṃ adhiṭṭhāya gato .
Yo pana sāketakatissatthero viya bahussutabhāvaṃ jānāpetuṃ na icchati , ayaṃ pariyattiappiccho nāma .
Thero kira khaṇo natthīti uddesaparipucchāsu okāsaṃ akaronto maraṇakkhayaṃ , bhante , labhissathāti codito gaṇaṃ vissajjetvā kaṇikāravālikasamuddavihāraṃ gato .
Tattha antovassaṃ theranavamajjhimānaṃ upakāro hutvā
M2.47 mahāpavāraṇāya uposathadivase dhammakathāya janataṃ khobhetvā gato .Yo pana sotāpannādīsu aññataro hutvā sotāpannādibhāvaṃ jānāpetuṃ na icchati , ayaṃ adhigamaappiccho
P2.141 nāma , tayo kulaputtā viya ghaṭikārakumbhakāro viya ca .Āyasmā pana puṇṇo atricchataṃ pāpicchataṃ mahicchatañca pahāya sabbaso icchāpaṭipakkhabhūtāya alobhasaṅkhātāya parisuddhāya appicchatāya samannāgatattā appiccho nāma ahosi .
Bhikkhūnampi ,‘‘ āvuso , atricchatā pāpicchatā mahicchatāti ime dhammā pahātabbā ’’ ti tesu ādīnavaṃ dassetvā evarūpaṃ appicchataṃ samādāya vattitabbanti appicchakathaṃ kathesi .
Tena vuttaṃ ‘‘ attanā ca appiccho appicchakathañca bhikkhūnaṃ kattā ’’ ti .