Issues
Select Version
Mūlapaṇṇāsa-aṭṭhakathā
Mūlapaṇṇāsa-aṭṭhakathā

4. Bhayabheravasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

4. Bhayabheravasuttavaṇṇanā

34. EvaṃV1.117 me sutan ti bhayabheravasuttaṃ .
Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā – athāti avicchedanatthe nipāto .
Khoti avadhāraṇatthe , bhagavato sāvatthiyaṃ vihāre avicchinneyevāti vuttaṃ hoti .
Jāṇussoṇīti netaṃ tassa mātāpitūhi katanāmaṃ , apica kho ṭhānantarapaṭilābhaladdhaṃ .
Jāṇussoṇiṭṭhānaṃ kira nāmetaṃ purohitaṭṭhānaṃ , taṃ tassa raññā dinnaṃ , tasmā ‘‘ jānussoṇī ’’ ti vuccati .
Brahmaṃ aṇatīti brāhmaṇo , mante sajjhāyatīti attho .
Idameva hi jātibrāhmaṇānaṃ niruttivacanaṃ .
Ariyā pana bāhitapāpattā brāhmaṇāti vuccanti .
YenaM1.114 bhagavā tenupasaṅkamīti yenāti bhummatthe karaṇavacanaṃ , tasmā yattha bhagavā , tattha upasaṅkamīti evamettha attho daṭṭhabbo .
Yena vā kāraṇena bhagavā devamanussehi upasaṅkamitabbo , tena kāraṇena upasaṅkamīti evamettha attho daṭṭhabbo .
Kena ca kāraṇena bhagavā upasaṅkamitabbo ?
Nānappakāraguṇavisesādhigamādhippāyena , sāduphalūpabhogādhippāyenaP1.110 dijagaṇehi niccaphalitamahārukkho viya .
Upasaṅkamīti ca gatoti vuttaṃ hoti .
Upasaṅkamitvāti upasaṅkamanapariyosānadīpanaṃ .
Atha vā evaṃ gato tato āsannataraṃ ṭhānaṃ bhagavato samīpasaṅkhātaṃ gantvātipi vuttaṃ hoti .
Bhagavatā saddhiṃ sammodīti yathā khamanīyādīni pucchanto bhagavā tena , evaṃ sopi bhagavatā saddhiṃ samappavattamodo ahosi , sītodakaṃ viya uṇhodakena sammoditaṃ ekībhāvaṃ agamāsi .
Yāya ca ‘‘ kacci te , bho gotama , khamanīyaṃ , kacci yāpanīyaṃ , kacci bhoto gotamassa gotamasāvakānañca appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāro ’’ tiādikāya kathāya sammodi , taṃ pītipāmojjasaṅkhātasammodajananato sammodituṃ yuttabhāvato ca sammodanīyaṃ , atthabyañjanamadhuratāya sucirampi kālaṃ sāretuṃ nirantaraṃ pavattetuṃ araharūpato saritabbabhāvato ca sārāṇīyaṃ .
Suyyamānasukhato ca sammodanīyaṃ , anussariyamānasukhato ca sāraṇīyaṃ .
Tathā byañjanaparisuddhatāya sammodanīyaṃ , atthaparisuddhatāya sāraṇīyanti evaṃ anekehi pariyāyehi sammodanīyaṃV1.118 kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā pariyosāpetvā niṭṭhāpetvā yenatthena āgato , taṃ pucchitukāmo ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantan ti bhāvanapuṃsakaniddeso ,‘‘ visamaṃ candimasūriyā parivattantī ’’ tiādīsu ( a . ni .4.70) viya .
Tasmā yathā nisinno ekamantaṃ nisinno hoti , tathā nisīdīti evamettha attho daṭṭhabbo .
Bhummatthe vā etaṃ upayogavacanaṃ .
Nisīdīti upāvisi .
Paṇḍitā hi purisā garuṭṭhāniyaṃ upasaṅkamitvā āsanakusalatāya ekamantaṃ nisīdanti , ayañca nesaṃ aññataro , tasmā ekamantaṃ nisīdi .
Kathaṃ nisinno pana ekamantaṃ nisinno hotīti .
Cha nisajjadose vajjetvā .
Seyyathidaṃ , atidūraṃ accāsannaṃ uparivātaṃ unnatapadesaṃ atisammukhaṃ atipacchāti .
Atidūre nisinno hi sace kathetukāmo hoti , uccāsaddenaM1.115 kathetabbaṃ hoti .
Accāsanne nisinno saṅghaṭṭanaṃ karoti .
Uparivāte nisinno sarīragandhena bādhati .
Unnatappadese nisinno agāravaṃ pakāseti .
Atisammukhā nisinno sace daṭṭhukāmoP1.111 hoti , cakkhunā cakkhuṃ āhacca daṭṭhabbaṃ hoti .
Atipacchā nisinno sace daṭṭhukāmo hoti , gīvaṃ pasāretvā daṭṭhabbaṃ hoti .
Tasmā ayampi ete cha nisajjadose vajjetvā nisīdi , tena vuttaṃ ‘‘ ekamantaṃ nisīdī ’’ ti .
Yemeti ye ime .
Kulaputtāti duvidhā kulaputtā jātikulaputtā ācārakulaputtā .
Tattha ‘‘ tena kho pana samayena raṭṭhapālo nāma kulaputto tasmiṃyeva thullakoṭṭhike aggakulassa putto ’’ ti ( ma . ni .2.294) evaṃ āgatā uccākulappasutā jātikulaputtā nāma .
‘‘ Ye te kulaputtā saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā ’’ ti ( ma . ni .3.78) evaṃ āgatā pana yattha katthaci kule pasutāpi ācārasampannā ācārakulaputtā nāma .
Idha pana dvīhipi kāraṇehi kulaputtāyeva .
Saddhāti saddhāya .
Agārasmāti agārato .
Anagāriyan ti pabbajjaṃ bhikkhubhāvañca .
Pabbajjāpi hi natthettha agāriyanti anagāriyā , agārassa hitaṃ kasigorakkhādikammamettha natthīti attho .
Bhikkhupi natthetassa agāranti anagāro , anagārassa bhāvo anagāriyaṃ .
PabbajitātiV1.119 upagatā , evaṃ sabbathāpi anagāriyasaṅkhātaṃ pabbajjaṃ bhikkhubhāvaṃ vā upagatāti vuttaṃ hoti .
Pubbaṅgamoti purato gāmī nāyako .
Bahukāroti hitakiriyāya bahūpakāro .
Bhavaṃ tesaṃ gotamo samādapetāti te kulaputte bhavaṃ gotamo adhisīlādīni gāhetā sikkhāpetā .
Sā janatāti so janasamūho .
Diṭṭhānugatiṃ āpajjatīti dassanānugatiṃ paṭipajjati , yandiṭṭhiko bhavaṃ gotamo yaṃkhantiko yaṃruciko , tepi tandiṭṭhikā honti taṃkhantikā taṃrucikāti attho .
Kasmā panāyaṃ evamāhāti ?
Esa kira pubbe aneke kulaputte agāramajjhe vasante devaputte viya pañcahi kāmaguṇehi paricāriyamāne anto ca bahi ca susaṃvihitārakkhe disvā , te aparena samayena bhagavato madhurarasaṃ dhammadesanaṃ sutvā saddhāya gharā nikkhamma pabbajitvā ghāsacchādanaparamatāyaM1.116 santuṭṭhe āraññakesu senāsanesu kenaci arakkhiyamānepi anussaṅkitāparisaṅkite haṭṭhapahaṭṭheP1.112 udaggudagge addasa , disvā ca imesaṃ kulaputtānaṃ ‘‘ ayaṃ phāsuvihāro kaṃ nissāya uppanno ’’ ti cintento ‘‘ samaṇaṃ gotaman ’’ ti bhagavati pasādaṃ alattha .
So taṃ pasādaṃ nivedetuṃ bhagavato santikaṃ āgato , tasmā evamāha .
Athassa bhagavā taṃ vacanaṃ sampaṭicchanto abbhanumodanto ca evametaṃ brāhmaṇātiādimāha .
Vacanasampaṭicchanānumodanatthoyeva hi ettha ayaṃ evan ti nipāto .
Mamaṃ uddissāti maṃ uddissa .
Saddhāti saddhāyeva .
Na iṇaṭṭhā na bhayaṭṭātiādīni sandhāyāha .
Īdisānaṃyeva hi bhagavā pubbaṅgamo , na itaresaṃ .
Durabhisambhavāni hīti sambhavituṃ dukkhāni dussahāni , na sakkā appesakkhehi ajjhogāhitunti vuttaṃ hoti .
Araññavanapatthānīti araññāni ca vanapatthāni ca .
Tattha kiñcāpi abhidhamme nippariyāyena ,‘‘ nikkhamitvā bahi indakhilā sabbametaṃ araññan ’’ ti vuttaṃ , tathāpi yantaṃ ‘‘ pañcadhanusatikaṃ pacchiman ’’ ti āraññikaṅganipphādakaṃ senāsanaṃ vuttaṃ , tadeva adhippetanti veditabbaṃ .
Vanapatthan ti gāmantaṃ atikkamitvā manussānaṃ anupacāraṭṭhānaṃ , yattha na kasīyati na vapīyati .
Vuttampi cetaṃ ‘‘ vanapatthanti dūrānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ , vanapatthanti vanasaṇḍānametaṃ senāsanānaṃ , vanapatthanti bhiṃsanakānametaṃ , vanapatthanti salomahaṃsānametaṃ , vanapatthantiV1.120 pariyantānametaṃ , vanapatthanti na manussūpacārānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanan ’’ ti .
Ettha ca pariyantānan ti imamekaṃ pariyāyaṃ ṭhapetvā sesapariyāyehi vanapatthāni veditabbānī .
Pantānīti pariyantāni atidūrāni .
Dukkaraṃ pavivekan ti kāyavivekaṃ dukkaraṃ .
Durabhiraman ti abhiramituṃ na sukhaṃ .
Ekatteti ekībhāve .
Kiṃ dasseti ?
Kāyaviveke katepi tattha cittaṃ abhiramāpetuṃ dukkaraṃ .
Dvayaṃdvayārāmo hi ayaṃ lokoti .
HarantiP1.113 maññeti haranti viya ghasanti viya .
Manoti manaṃ .
Samādhiṃ alabhamānassāti upacārasamādhiṃ vā appanāsamādhiṃ vā alabhantassa .
Kiṃ dasseti ?
Īdisassa bhikkhuno tiṇapaṇṇamigādisaddehi vividhehi ca bhiṃsanakehi vanāni cittaṃ vikkhipanti maññeti , sabbaṃ brāhmaṇo saddhāpabbajitānaṃ kulaputtānaṃ araññavāse ( vibha .529) vimhito āha .

Kāyakammantavārakathā

35. AthassaM1.117 bhagavā purimanayeneva ‘‘ evametaṃ brāhmaṇā ’’ tiādīhi taṃ taṃ vacanaṃ sampaṭicchitvā abbhanumoditvā ca yasmā soḷasasu ṭhānesu ārammaṇapariggaharahitānaṃyeva tādisāni senāsanāni durabhisambhavāni , na tesu ārammaṇapariggāhayuttānaṃ , attanā ca bodhisatto samāno tādiso ahosi , tasmā attano tādisānaṃ senāsanānaṃ durabhisambhavataṃ dassetuṃ , mayhampi khotiādimāha .
Tattha pubbeva sambodhāti sambodhato pubbeva , ariyamaggappattito aparabhāgeyevāti vuttaṃ hoti .
Anabhisambuddhassāti appaṭividdhacatusaccassa .
Bodhisattasseva satoti bujjhanakasattasseva sammāsambodhiṃ adhigantuṃ arahasattasseva sato , bodhiyā vā sattasseva laggasseva sato .
Dīpaṅkarassa hi bhagavato pādamūle aṭṭhadhammasamodhānena abhinīhārasamiddhito pabhuti tathāgato bodhiyā satto laggo ‘‘ pattabbā mayā esā ’’ ti tadadhigamāya parakkamaṃ amuñcantoyeva āgato , tasmā bodhisattoti vuccati .
Tassa mayhan ti tassa evaṃ bodhisattasseva sato mayhaṃ .
Ye kho keci samaṇā vā brāhmaṇā vāti ye keci pabbajjūpagatā vā bhovādino vā .
Aparisuddhakāyakammantāti aparisuddhena pāṇātipātādinā kāyakammantena samannāgatā .
AparisuddhakāyakammantasandosahetūtiV1.121 aparisuddhassa kāyakammantasaṅkhātassa attano dosassa hetu , aparisuddhakāyakammantakāraṇāti vuttaṃ hoti .
Haveti ekaṃsavacane nipāto .
Akusalan ti sāvajjaṃ akkhemañca .
Bhayabheravan ti bhayañca bheravañca .
Cittutrāsassa ca bhayānakārammaṇassa cetaṃ adhivacanaṃ .
TatraP1.114 bhayaṃ sāvajjaṭṭhena akusalaṃ , bheravaṃ akkhemaṭṭhenāti veditabbaṃ .
Avhāyantīti pakkosanti .
Kathaṃ ?
Te hi pāṇātipātādīni katvā ‘‘ mayaṃ ayuttamakamhā , sace no te jāneyyuṃ , yesaṃ aparajjhimhā , idāni anubandhitvā anayabyasanaṃ āpādeyyun ’’ ti araññaṃ pavisitvā gacchantare vā gumbantare vā nisīdanti .
Te ‘‘ appamattakampi tiṇasaddaṃ vā paṇṇasaddaṃ vā sutvā , idānimhā naṭṭhā ’’ ti tasanti vittasanti , āgantvā parehi parivāritā viya baddhā vadhitā viya ca honti .
Evaṃ taṃ bhayabheravaṃ attani samāropanaṭṭhena avhāyanti pakkosanti .
NaM1.118 kho panāhaṃ … pe … paṭisevāmīti ahaṃ kho pana aparisuddhakāyakammanto hutvā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni na paṭisevāmi .
Ye hi voti ettha voti nipātamattaṃ .
Ariyā vuccanti buddhā ca buddhasāvakā ca .
Parisuddhakāyakammantāti īdisā hutvā .
Tesamahaṃ aññataroti tesaṃ ahampi eko aññataro .
Bodhisatto hi gahaṭṭhopi pabbajitopi parisuddhakāyakammantova hoti .
Bhiyyoti atirekatthe nipāto .
Palloman ti pannalomataṃ , khemaṃ sotthibhāvanti attho .
Āpādin ti āpajjiṃ , atirekaṃ sotthibhāvaṃ atirekena vā sotthibhāvamāpajjinti vuttaṃ hoti .
Araññe vihārāyāti araññe vihāratthāya .
Kāyakammantavārakathā niṭṭhitā .