Saṃsārasuddhiādivaṇṇanā
160. Saṃsārena suddhīti bahukaṃ saṃsaritvā sujjhantīti vadanti .
Upapattiyā suddhīti bahukaṃ upapajjitvā sujjhantīti vadanti .
Āvāsena suddhīti bahūsu ṭhānesu vasitvā sujjhantīti vadanti .
Tīsupi ṭhānesu saṃsaraṇakavasena saṃsāro .
Upapajjanakavasena upapatti .
Vasanakavasena āvāsoti khandhāyeva vuttā .
Yaññenāti bahuyāge yajitvā sujjhantīti vadanti .
Muddhāvasittenāti
V1.364 tīhi saṅkhehi khattiyābhisekena muddhani abhisittena .Aggipāricariyāyāti bahuaggiparicaraṇena sujjhantīti vadanti .
161. Daharoti taruṇo .
Yuvāti yobbanena samannāgato .
Susukāḷakesoti suṭṭhu kāḷakeso .
Bhadrena yobbanena samannāgatoti imināssa yena yobbanena samannāgato yuvā , taṃ yobbanaṃ bhaddaṃ laddhakanti dasseti .
Paṭhamena vayasāti paṭhamavayo nāma tettiṃsa vassāni , tena samannāgatoti attho , paññāveyyattiyenāti paññāveyyattibhāvena .
Jiṇṇoti jarājiṇṇo .
Vuddhoti vaḍḍhitvā ṭhitaaṅgapaccaṅgo .
Mahallakoti jātimahallako .
Addhagatoti bahuaddhānaṃ gato cirakālātikkanto .
Vayo anuppattoti vassasatassa tatiyakoṭṭhāsaṃ pacchimavayaṃ anuppatto .
Āsītiko me vayo vattatīti imaṃ kira suttaṃ bhagavā parinibbānasaṃvacchare kathesi .
Tasmā evamāha .
Paramāyāti uttamāya .
Satiyātiādīsu padasatampi padasahassampi vadantasseva gahaṇasamatthatā
P2.52 sati nāma .Tadeva ādhāraṇaupanibandhanasamatthatā gati nāma .
Evaṃ gahitaṃ dhāritaṃ sajjhāyaṃ kātuṃ
M1.357 samatthavīriyaṃ dhiti nāma .Tassa atthañca kāraṇañca dassanasamatthatā paññāveyyattiyaṃ nāma .
Daḷhadhammā dhanuggahoti daḷhaṃ dhanuṃ gahetvā ṭhito issāso .
Daḷhadhanu nāma dvisahassathāmaṃ vuccati , dvisahassathāmaṃ nāma yassa āropitassa jiyābaddho lohasīsādīnaṃ bhāro daṇḍe gahetvā yāva kaṇḍappamāṇā ukkhittassa pathavito muccati .
Sikkhitoti dasa dvādasa vassāni ācariyakule uggahitasippo .
Katahatthoti koci sippameva uggaṇhāti .
Katahattho na hoti , ayaṃ pana katahattho ciṇṇavasībhāvo .
Katūpāsanoti rājakulādīsu dassitasippo .
Lahukena asanenāti anto susiraṃ katvā tūlādīni pūretvā katalākhāparikammena sallahukakaṇḍena .
Evaṃ katañhi ekausabhagāmī dve usabhāni gacchati , aṭṭhausabhagāmī soḷasausabhāni gacchati .
Appakasirenāti nidukkhena .
Atipāteyyāti atikkameyya .
Evaṃ adhimattasatimantoti yathā so dhanuggaho taṃ vidatthicaturaṅgulachāyaṃ sīghaṃ eva atikkameti , evaṃ padasatampi padasahassampi uggahetuṃ upadhāretuṃ sajjhāyituṃ atthakāraṇāni ca upaparikkhituṃ samatthāti attho .
Aññatra asitapītakhāyitasāyitāti asitapītādīni hi bhagavatāpi kātabbāni honti , bhikkhūhipi .
Tasmā tesaṃ karaṇamattakālaṃ ṭhapetvāti dasseti .
Apariyādinnāyevāti
V1.365 aparikkhīṇāyeva .Sace hi eko bhikkhu kāyānupassanaṃ pucchati , añño vedanānupassanaṃ , añño cittānupassanaṃ , ayyo dhammānupassanaṃ .
Iminā puṭṭhaṃ ahaṃ pucchissāmīti eko ekaṃ na oloketi .
Evaṃ santepi tesaṃ vāro paññāyati .
Evaṃ buddhānaṃ pana vāro na paññāyati , vidatthicaturaṅgulachāyaṃ atikkamato puretaraṃyeva bhagavā cuddasavidhena kāyānupassanaṃ , navavidhena vedanānupassanaṃ , soḷasavidhena cittānupassanaṃ , pañcavidhena dhammānupassanaṃ katheti .
Tiṭṭhantu vā tāva ete cattāro .
Sace hi aññe cattāro sammappadhānesu , aññe iddhipādesu , aññe pañca indriyesu , aññe pañca balesu , aññe satta bojjhaṅgesu , aññe aṭṭha maggaṅgesu pañhaṃ puccheyyuṃ , tampi bhagavā
P2.53 katheyya .Tiṭṭhantu vā ete aṭṭha .
Sace aññe sattatiṃsa janā bodhipakkhiyesu pañhaṃ
M1.358 puccheyyuṃ , tampi bhagavā tāvadeva katheyya .Kasmā ?
Yāvatā hi lokiyamahājanā ekaṃ padaṃ kathenti .
Tāva ānandatthero aṭṭha padāni katheti .
Ānandatthere pana ekaṃ padaṃ kathenteyeva bhagavā soḷasapadāni katheti .
Kasmā ?
Bhagavato hi jivhā mudukā dantāvaraṇaṃ suphusitaṃ vacanaṃ agalitaṃ bhavaṅgaparivāso lahuko .
Tenāha ‘‘ apariyādinnāyevassa , sāriputta , tathāgatassa dhammadesanā ’’ ti .
Tattha dhammadasenāti tantiṭhapanā .
Dhammapadabyañjanan ti pāḷiyā padabyañjanaṃ , tassa tassa atthassa byañjanakaṃ akkharaṃ .
Pañhapaṭibhānan ti pañhabyākaraṇaṃ .
Iminā kiṃ dasseti ?
Tathāgato pubbe daharakāle akkharāni sampiṇḍetvā padaṃ vattuṃ sakkoti , padāni sampiṇḍetvā gāthaṃ vattuṃ sakkoti , catuakkharehi vā aṭṭhaakkharehi vā soḷasaakkharehi vā padehi yuttāya gāthāya atthaṃ vattuṃ sakkoti .
Idāni pana mahallakakāle akkharāni sampiṇḍetvā padaṃ vā , padāni sampiṇḍetvā gāthaṃ vā , gāthāya atthaṃ vā vattuṃ na sakkotīti evaṃ natthi .
Daharakāle ca mahallakakāle ca sabbametaṃ tathāgatassa apariyādinnamevāti imaṃ dasseti .
Mañcakena cepi man ti idaṃ buddhabaladīpanatthameva parikappetvā āha .
Dasabalaṃ pana mañcake āropetvā gāmanigamarājadhāniyo pariharaṇakālo nāma natthi .
Tathāgatā hi pañcame āyukoṭṭhāse khaṇḍiccādīhi anabhibhūtā suvaṇṇavaṇṇasarīrassa vevaṇṇiye ananuppatte devamanussānaṃ piyamanāpakāleyeva parinibbāyanti .
162. Nāgasamāloti tassa therassa nāmaṃ .
Paṭhamabodhiyañhi vīsativassabbhantare upavānanāgitameghiyattherā
V1.366 viya ayampi bhagavato upaṭṭhāko ahosi .Bījayamānoti mandamandena tālavaṇṭavātena bhagavato utusukhaṃ samuṭṭhāpayamāno .
Etadavocāti sakalasuttantaṃ sutvā bhagavato pubbacaritaṃ dukkarakārakaṃ āgamma pasanno etaṃ ‘‘ acchariyaṃ bhante ’’ tiādivacanaṃ avoca .
Tattha accharaṃ paharituṃ yuttanti acchariyaṃ .
Abhūtapubbaṃ bhūtanti abbhutaṃ .
Ubhayenapi attano vimhayameva
P2.54 dīpeti .Ko nāmo ayaṃ bhanteti idaṃ bhaddako vatāyaṃ dhammapariyāyo , handassa bhagavantaṃ āyācitvā nāmaṃ gaṇhāpemīti adhippāyena āha .
Athassa bhagavā nāmaṃ gaṇhanto tasmā tiha tvan tiādimāha .
Tassattho , yasmā idaṃ suttaṃ sutvā tava lomāni haṭṭhāni , tasmā tiha tvaṃ
M1.359 , nāgasamāla , imaṃ dhammapariyāyaṃ ‘‘ lomahaṃsana pariyāyo ’’ tveva naṃ dhārehīti .Saṃsārasuddhiādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
Mahāsīhanādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .