1. Cūḷagosiṅgasuttavaṇṇanā

325. EvaṃV2.135P2.235M2.138 me sutan ti cūḷagosiṅgasuttaṃ .

Tattha nātike viharatīti nātikā nāma ekaṃ taḷākaṃ nissāya dvinnaṃ cūḷapitimahāpitiputtānaṃ dve gāmā , tesu ekasmiṃ gāme .

Giñjakāvasatheti iṭṭhakāmaye āvasathe .

Ekasmiṃ kira samaye bhagavā mahājanasaṅgahaṃ karonto vajjiraṭṭhe cārikaṃ caramāno nātikaṃ anuppatto .

Nātikavāsino manussā bhagavato mahādānaṃ datvā dhammakathaṃ sutvā pasannahadayā ,‘‘ satthu vasanaṭṭhānaṃ karissāmā ’’ ti mantetvā iṭṭhakāheva bhittisopānatthambhe vāḷarūpādīni dassento pāsādaṃ katvā sudhāya limpitvā mālākammalatākammādīni niṭṭhāpetvā bhummattharaṇamañcapīṭhādīni paññapetvā satthu niyyātesuṃ .

Aparāparaṃ panettha manussā bhikkhusaṅghassa rattiṭṭhānadivāṭṭhānamaṇḍapacaṅkamādīni kārayiṃsu .

Iti so vihāro mahā ahosi .

Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ giñjakāvasathe ’’ ti .

Gosiṅgasālavanadāyeti tattha ekassa jeṭṭhakarukkhassa khandhato gosiṅgasaṇṭhānaṃ hutvā viṭapaṃ uṭṭhahi , taṃ rukkhaṃ upādāya sabbampi taṃ vanaṃ gosiṅgasālavanan ti saṅkhaṃ gataṃ .

Dāyoti avisesena araññassetaṃ nāmaṃ .

Tasmā gosiṅgasālavanadāyeti gosiṅgasālavanaaraññeti attho .

Viharantīti sāmaggirasaṃ anubhavamānā viharanti .

Imesañhi kulaputtānaṃ uparipaṇṇāsake puthujjanakālo kathito , idha khīṇāsavakālo .

Tadā hi te laddhassādā laddhapatiṭṭhā adhigatapaṭisambhidā khīṇāsavā hutvā sāmaggirasaṃ anubhavamānā tattha vihariṃsu .

Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .

Yena gosiṅgasālavanadāyo tenupasaṅkamīti dhammasenāpatimahāmoggallānattheresu vā asītimahāsāvakesuV2.136 vā , antamaso dhammabhaṇḍāgārikaānandattherampi kañci anāmantetvā sayameva pattacīvaraṃ ādāya anīkā nissaṭo hatthī viya , yūthā nissaṭo kāḷasīho viyaM2.139 , vātacchinno valāhako viya ekakova upasaṅkami .

Kasmā panettha bhagavā sayaṃ agamāsīti ?

Tayo kulaputtāP2.236 sāmaggirasaṃ anubhavantā viharanti , tesaṃ paggaṇhanato , pacchimajanataṃ anukampanato dhammagarubhāvato ca .

Evaṃ kirassa ahosi –

‘‘ ahaṃ ime kulaputte paggaṇhitvā ukkaṃsitvā paṭisanthāraṃ katvā dhammaṃ nesaṃ desessāmī ’’ ti .

Evaṃ tāva paggaṇhanato agamāsi .

Aparampissa ahosi –

‘‘ anāgate kulaputtā sammāsambuddho samaggavāsaṃ vasantānaṃ santikaṃ sayaṃ gantvā paṭisanthāraṃ katvā dhammaṃ kathetvā tayo kulaputte paggaṇhi , ko nāma samaggavāsaṃ na vaseyyāti samaggavāsaṃ vasitabbaṃ maññamānā khippameva dukkhassantaṃ karissantī ’’ ti .

Evaṃ pacchimajanataṃ anukampanatopi agamāsi .

Buddhā ca nāma dhammagaruno honti , so ca nesaṃ dhammagarubhāvo rathavinīte āvikatova .

Iti imasmā dhammagarubhāvatopi dhammaṃ paggaṇhissāmīti agamāsi .

Dāyapāloti araññapālo .

So taṃ araññaṃ yathā icchiticchitappadesena manussā pavisitvā tattha pupphaṃ vā phalaṃ vā niyyāsaṃ vā dabbasambhāraṃ vā na haranti , evaṃ vatiyā parikkhittassa tassa araññassa yojite dvāre nisīditvā taṃ araññaṃ rakkhati , pāleti .

Tasmā ‘‘ dāyapālo ’’ ti vutto .

Attakāmarūpāti attano hitaṃ kāmayamānasabhāvā hutvā viharanti .

Yo hi imasmiṃ sāsane pabbajitvāpi vejjakammadūtakammapahiṇagamanādīnaṃ vasena ekavīsatianesanāhi jīvikaṃ kappeti , ayaṃ na attakāmarūpo nāma .

Yo pana imasmiṃ sāsane pabbajitvā ekavīsatianesanaṃ pahāya catupārisuddhisīle patiṭṭhāya buddhavacanaṃ uggaṇhitvā sappāyadhutaṅgaṃ adhiṭṭhāya aṭṭhatiṃsāya ārammaṇesu cittaruciyaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā gāmantaṃ pahāya araññaṃ pavisitvā samāpattiyo nibbattetvā vipassanāya kammaṃ kurumāno viharati , ayaṃ attakāmo nāma .

Tepi tayo kulaputtā evarūpā ahesuṃ .

Tena vuttaṃ –

‘‘ attakāmarūpā viharantī ’’ ti .

Mā tesaṃ aphāsumakāsīti tesaṃ mā aphāsukaṃ akāsīti bhagavantaṃ vāresi .

Evaṃ kirassa ahosi –

‘‘ ime kulaputtāP2.237 samaggā viharanti , ekaccassa ca gataṭṭhāne bhaṇḍanakalahavivādā vattanti , tikhiṇasiṅgo caṇḍagoṇo viya ovijjhanto vicarati , athekamaggena dvinnaṃ gamanaṃ naM2.140 hoti , kadāci ayampi evaṃ karonto imesaṃ kulaputtānaṃ samaggavāsaṃV2.137 bhindeyya .

Pāsādiko ca panesa suvaṇṇavaṇṇo surasagiddho maññe , gatakālato paṭṭhāya paṇītadāyakānaṃ attano upaṭṭhākānañca vaṇṇakathanādīhi imesaṃ kulaputtānaṃ appamādavihāraṃ bhindeyya .

Vasanaṭṭhānāni cāpi etesaṃ kulaputtānaṃ nibaddhāni paricchinnāni tisso ca paṇṇasālā tayo caṅkamā tīṇi divāṭṭhānāni tīṇi mañcapīṭhāni .

Ayaṃ pana samaṇo mahākāyo vuḍḍhataro maññe bhavissati .

So akāle ime kulaputte senāsanā vuṭṭhāpessati .

Evaṃ sabbathāpi etesaṃ aphāsu bhavissatī ’’ ti .

Taṃ anicchanto ,‘‘ mā tesaṃ aphāsukamakāsī ’’ ti bhagavantaṃ vāresi .

Kiṃ panesa jānanto vāresi , ajānantoti ?

Ajānanto .

Kiñcāpi hi tathāgatassa paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāya dasasahassacakkavāḷakampanādīni pāṭihāriyāni pavattiṃsu , araññavāsino pana dubbalamanussā sakammappasutā tāni sallakkhetuṃ na sakkonti .

Sammāsambuddho ca nāma yadā anekabhikkhusahassaparivāro byāmappabhāya asītianubyañjanehi dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasiriyā ca buddhānubhāvaṃ dassento vicarati , tadā ko esoti apucchitvāva jānitabbo hoti .

Tadā pana bhagavā sabbampi taṃ buddhānubhāvaṃ cīvaragabbhena paṭicchādetvā valāhakagabbhena paṭicchanno puṇṇacando viya sayameva pattacīvaramādāya aññātakavesena agamāsi .

Iti naṃ ajānantova dāyapālo nivāresi .

Etadavocāti thero kira mā samaṇāti dāyapālassa kathaṃ sutvāva cintesi –

‘‘ mayaṃ tayo janā idha viharāma , aññe pabbajitā nāma natthi , ayañca dāyapālo pabbajitena viya saddhiṃ katheti , ko nu kho bhavissatī ’’ ti divāṭṭhānato vuṭṭhāya dvāre ṭhatvā maggaṃ olokento bhagavantaṃ addasa .

Bhagavāpi therassa saha dassaneneva sarīrobhāsaṃ muñci , asītianubyañjanavirājitā byāmappabhā pasāritasuvaṇṇapaṭo viya virocittha .

Thero ,‘‘ ayaṃ dāyapālo phaṇakataṃ āsivisaṃP2.238 gīvāya gahetuṃ hatthaṃ pasārento viya loke aggapuggalena saddhiṃ kathentova na jānāti , aññatarabhikkhunā viya saddhiṃ kathetī ’’ ti nivārento etaṃ ,‘‘ mā , āvuso dāyapālā ’’ tiādivacanaṃ avoca .

TenupasaṅkamītiM2.141 kasmā bhagavato paccuggamanaṃ akatvā upasaṅkami ?

Evaṃ kirassa ahosiV2.138 –

‘‘ mayaṃ tayo janā samaggavāsaṃ vasāma , sacāhaṃ ekakova paccuggamanaṃ karissāmi , samaggavāso nāma na bhavissatī ’’ ti piyamitte gahetvāva paccuggamanaṃ karissāmi .

Yathā ca bhagavā mayhaṃ piyo , evaṃ sahāyānampi me piyoti , tehi saddhiṃ paccuggamanaṃ kātukāmo sayaṃ akatvāva upasaṅkami .

Keci pana tesaṃ therānaṃ paṇṇasāladvāre caṅkamanakoṭiyā bhagavato āgamanamaggo hoti , tasmā thero tesaṃ saññaṃ dadamānova gatoti .

Abhikkamathāti ito āgacchatha .

Pāde pakkhālesīti vikasitapadumasannibhehi jālahatthehi maṇivaṇṇaṃ udakaṃ gahetvā suvaṇṇavaṇṇesu piṭṭhipādesu udakamabhisiñcitvā pādena pādaṃ ghaṃsanto pakkhālesi .

Buddhānaṃ kāye rajojallaṃ nāma na upalimpati , kasmā pakkhālesīti ?

Sarīrassa utuggahaṇatthaṃ , tesañca cittasampahaṃsanatthaṃ .

Amhehi abhihaṭena udakena bhagavā pāde pakkhālesi , paribhogaṃ akāsīti tesaṃ bhikkhūnaṃ balavasomanassavasena cittaṃ pīṇitaṃ hoti , tasmā pakkhālesi .

Āyasmantaṃ anuruddhaṃ bhagavā etadavocāti so kira tesaṃ vuḍḍhataro .

326. Tassa saṅgahe kate sesānaṃ katova hotīti theraññeva etaṃ kacci vo anuruddhātiādivacanaṃ avoca .

Tattha kaccīti pucchanatthe nipāto .

Voti sāmivacanaṃ .

Idaṃ vuttaṃ hoti – kacci anuruddhā tumhākaṃ khamanīyaṃ , iriyāpatho vo khamati ?

Kacci yāpanīyaṃ , kacci vo jīvitaṃ yāpeti ghaṭiyati ?

Kacci piṇḍakena na kilamatha , kacci tumhākaṃ sulabhapiṇḍaṃ , sampatte vo disvā manussā uḷuṅkayāguṃ vā kaṭacchubhikkhaṃ vā dātabbaṃ maññantīti bhikkhācāravattaṃ pucchati .

Kasmā ?

Paccayena akilamantena hi sakkā samaṇadhammo kātuṃ , vattameva vā etaṃ pabbajitānaṃ .

AthaP2.239 tena paṭivacane dinne ,‘‘ anuruddhā , tumhe rājapabbajitā mahāpuññā , manussā tumhākaṃ araññe vasantānaṃ adatvā kassa aññassa dātabbaṃ maññissanti , tumhe pana etaṃ bhuñjitvā kiṃ nu kho migapotakā viya aññamaññaṃ saṅghaṭṭentā viharatha , udāhu sāmaggibhāvo vo atthī ’’ ti sāmaggirasaṃ pucchanto , kacci pana vo , anuruddhā , samaggātiādimāha .

Tattha khīrodakībhūtāti yathā khīrañca udakañca aññamaññaṃ saṃsandati , visuṃ na hoti , ekattaṃ viya upeti , kacci evaṃ sāmaggivasena ekattūpagatacittuppādāM2.142 viharathāti pucchati .

Piyacakkhūhīti mettacittaṃ paccupaṭṭhapetvā olokanacakkhūni piyacakkhūni nāma .

Kacci tathārūpehi cakkhūhi aññamaññaṃ sampassantā viharathāti pucchati .

Tagghāti ekaṃsatthe nipāto .

EkaṃsenaV2.139 mayaṃ , bhanteti vuttaṃ hoti .

Yathā kathaṃ panāti ettha yathāti nipātamattaṃ .

Kathan ti kāraṇapucchā .

Kathaṃ pana tumhe evaṃ viharatha , kena kāraṇena viharatha , taṃ me kāraṇaṃ brūthāti vuttaṃ hoti .

Mettaṃ kāyakamman ti mettacittavasena pavattaṃ kāyakammaṃ .

Āvi ceva raho cāti sammukhā ceva parammukhā ca .

Itaresupi eseva nayo .

Tattha sammukhā kāyavacīkammāni sahavāse labbhanti , itarāni vippavāse .

Manokammaṃ sabbattha labbhati .

Yañhi sahavasantesu ekena mañcapīṭhaṃ vā dārubhaṇḍaṃ vā mattikābhaṇḍaṃ vā bahi dunnikkhittaṃ hoti , taṃ disvā kenidaṃ vaḷañjitanti avaññaṃ akatvā attanā dunnikkhittaṃ viya gahetvā paṭisāmentassa paṭijaggitabbayuttaṃ vā pana ṭhānaṃ paṭijaggantassa sammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma hoti .

Ekasmiṃ pakkante tena dunnikkhittaṃ senāsanaparikkhāraṃ tatheva nikkhipantassa paṭijaggitabbayuttaṭṭhānaṃ vā pana paṭijaggantassa parammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma hoti .

Sahavasantassa pana tehi saddhiṃ madhuraṃ sammodanīyaṃ kathaṃ paṭisanthārakathaṃ sāraṇīyakathaṃ dhammīkathaṃ sarabhaññaṃ sākacchaṃ pañhapucchanaṃ pañhavissajjananti evamādikaraṇeP2.240 sammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma hoti .

Theresu pana pakkantesu mayhaṃ piyasahāyo nandiyatthero kimilatthero evaṃ sīlasampanno , evaṃ ācārasampannotiādiguṇakathanaṃ parammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma hoti .

Mayhaṃ piyamitto nandiyatthero kimilatthero avero hotu , abyāpajjo sukhī hotūti evaṃ samannāharato pana sammukhāpi parammukhāpi mettaṃ manokammaṃ hotiyeva .

Nānā hi kho no , bhante , kāyāti kāyañhi piṭṭhaṃ viya mattikā viya ca omadditvā ekato kātuṃ na sakkā .

Ekañca pana maññe cittan ti cittaṃ pana no hitaṭṭhena nirantaraṭṭhena aviggahaṭṭhena samaggaṭṭhena ekamevāti dasseti .

Kathaṃ panetaṃ sakaṃ cittaṃ nikkhipitvā itaresaṃ cittavasena vattiṃsūti ?

Ekassa patte malaṃ uṭṭhahati , ekassa cīvaraṃ kiliṭṭhaṃ hoti , ekassa paribhaṇḍakammaṃ hoti .

Tattha yassa patte malaṃ uṭṭhitaṃ , tena mamāvuso , patte malaṃ uṭṭhitaṃ pacituṃ vaṭṭatīti vutte itare mayhaṃ cīvaraṃ kiliṭṭhaṃM2.143 dhovitabbaṃ , mayhaṃ paribhaṇḍaṃ kātabbanti avatvā araññaṃ pavisitvā dārūni āharitvā chinditvā pattakaṭāhe paribhaṇḍaṃ katvā tato paraṃ cīvaraṃ vā dhovanti , paribhaṇḍaṃ vā karonti .

Mamāvuso , cīvaraṃ kiliṭṭhaṃ dhovituṃ vaṭṭati , mama paṇṇasālā uklāpā paribhaṇḍaṃ kātuṃ vaṭṭatīti paṭhamataraṃ ārocitepi eseva nayo .

327. SādhuV2.140 sādhu , anuruddhāti bhagavā heṭṭhā na ca mayaṃ , bhante , piṇḍakena kilamimhāti vutte na sādhukāramadāsi .

Kasmā ?

Ayañhi kabaḷīkāro āhāro nāma imesaṃ sattānaṃ apāyalokepi devamanussalokepi āciṇṇasamāciṇṇova .

Ayaṃ pana lokasannivāso yebhuyyena vivādapakkhando , apāyaloke devamanussalokepi ime sattā paṭiviruddhā eva , etesaṃ sāmaggikālo dullabho , kadācideva hotīti samaggavāsassa dullabhattā idha bhagavā sādhukāramadāsi .

Idāni tesaṃ appamādalakkhaṇaṃ pucchanto kacciP2.241 pana vo , anuruddhātiādimāha .

Tattha voti nipātamattaṃ paccattavacanaṃ vā , kacci tumheti attho .

Amhākan ti amhesu tīsu janesu .

Piṇḍāya paṭikkamatīti gāme piṇḍāya caritvā paccāgacchati .

Avakkārapātin ti atirekapiṇḍapātaṃ apanetvā ṭhapanatthāya ekaṃ samuggapātiṃ dhovitvā ṭhapeti .

Yo pacchāti te kira therā na ekatova bhikkhācāraṃ pavisanti , phalasamāpattiratā hete .

Pātova sarīrappaṭijagganaṃ katvā vattappaṭipattiṃ pūretvā senāsanaṃ pavisitvā kālaparicchedaṃ katvā phalasamāpattiṃ appetvā nisīdanti .

Tesu yo paṭhamataraṃ nisinno attano kālaparicchedavasena paṭhamataraṃ uṭṭhāti ;

so piṇḍāya caritvā paṭinivatto bhattakiccaṭṭhānaṃ āgantvā jānāti –

‘‘ dve bhikkhū pacchā , ahaṃ paṭhamataraṃ āgato ’’ ti .

Atha pattaṃ pidahitvā āsanapaññāpanādīni katvā yadi patte paṭivisamattameva hoti , nisīditvā bhuñjati .

Yadi atirekaṃ hoti , avakkārapātiyaṃ pakkhipitvā pātiṃ pidhāya bhuñjati .

Katabhattakicco pattaṃ dhovitvā vodakaṃ katvā thavikāya osāpetvā pattacīvaraṃ gahetvā attano vasanaṭṭhānaṃ pavisati .

Dutiyopi āgantvāva jānāti –

‘‘ eko paṭhamaṃ āgato , eko pacchato ’’ ti .

So sace patte bhattaṃ pamāṇameva hoti , bhuñjati .

Sace mandaṃ , avakkārapātito gahetvā bhuñjati .

Sace atirekaṃM2.144 hoti , avakkārapātiyaṃ pakkhipitvā pamāṇameva bhuñjitvā purimatthero viya vasanaṭṭhānaṃ pavisati .

Tatiyopi āgantvāva jānāti –

‘‘ dve paṭhamaṃ āgatā , ahaṃ pacchato ’’ ti .

Sopi dutiyatthero viya bhuñjitvā katabhattakicco pattaṃ dhovitvā vodakaṃ katvā thavikāya osāpetvā āsanāni ukkhipitvā paṭisāmeti ;

pānīyaghaṭe vā paribhojanīyaghaṭe vā avasesaṃ udakaṃ chaḍḍetvā ghaṭe nikujjitvā avakkārapātiyaṃ sace avasesabhattaṃ hoti , taṃ vuttanayena jahitvā pātiṃ dhovitvā paṭisāmeti ;

bhattaggaṃ sammajjati .

Tato kacavaraṃ chaḍḍetvāV2.141 sammajjaniṃ ukkhipitvāP2.242 upacikāhi muttaṭṭhāne ṭhapetvā pattacīvaramādāya vasanaṭṭhānaṃ pavisati .

Idaṃ therānaṃ bahivihāre araññe bhattakiccakaraṇaṭṭhāne bhojanasālāyaṃ vattaṃ .

Idaṃ sandhāya ,‘‘ yo pacchā ’’ tiādi vuttaṃ .

Yo passatītiādi pana nesaṃ antovihāre vattanti veditabbaṃ .

Tattha vaccaghaṭan ti ācamanakumbhiṃ .

Rittan ti rittakaṃ .

Tucchan ti tasseva vevacanaṃ .

Avisayhan ti ukkhipituṃ asakkuṇeyyaṃ , atibhāriyaṃ .

Hatthavikārenāti hatthasaññāya .

Te kira pānīyaghaṭādīsu yaṃkiñci tucchakaṃ gahetvā pokkharaṇiṃ gantvā anto ca bahi ca dhovitvā udakaṃ parissāvetvā tīre ṭhapetvā aññaṃ bhikkhuṃ hatthavikārena āmantenti , odissa vā anodissa vā saddaṃ na karonti .

Kasmā odissa saddaṃ na karonti ?

Taṃ bhikkhuṃ saddo bādheyyāti .

Kasmā anodissa saddaṃ na karonti ?

Anodissa sadde dinne ,‘‘ ahaṃ pure , ahaṃ pure ’’ ti dvepi nikkhameyyuṃ , tato dvīhi kattabbakamme tatiyassa kammacchedo bhaveyya .

Saṃyatapadasaddo pana hutvā aparassa bhikkhuno divāṭṭhānasantikaṃ gantvā tena diṭṭhabhāvaṃ ñatvā hatthasaññaṃ karoti , tāya saññāya itaro āgacchati , tato dve janā hatthena hatthaṃ saṃsibbantā dvīsu hatthesu ṭhapetvā upaṭṭhapenti .

Taṃ sandhāyāha –

‘‘ hatthavikārena dutiyaṃ āmantetvā hatthavilaṅghakena upaṭṭhapemā ’’ ti .

Pañcāhikaṃ kho panāti cātuddase pannarase aṭṭhamiyanti idaṃ tāva pakatidhammassavanameva , taṃ akhaṇḍaṃ katvā pañcame pañcame divase dve therā nātivikāle nhāyitvā anuruddhattherassa vasanaṭṭhānaṃ gacchanti .

Tattha tayopi nisīditvā tiṇṇaṃ piṭakānaṃ aññatarasmiṃ aññamaññaṃ pañhaṃ pucchantiM2.145 , aññamaññaṃ vissajjenti , tesaṃ evaṃ karontānaṃyeva aruṇaṃ uggacchati .

Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .

Ettāvatā therena bhagavatā appamādalakkhaṇaṃ pucchitena pamādaṭṭhānesuyeva appamādalakkhaṇaṃ vissajjitaṃ hoti .

Aññesañhi bhikkhūnaṃ bhikkhācāraṃ pavisanakālo , nikkhamanakālo , nivāsanaparivattanaṃ , cīvarapārupanaṃ , antogāme piṇḍāya caraṇaṃ dhammakathanaṃ , anumodanaṃP2.243 , gāmato nikkhamitvā bhattakiccakaraṇaṃ , pattadhovanaṃ , pattaosāpanaṃ , pattacīvarapaṭisāmananti papañcakaraṇaṭṭhānāni etāni .

Tasmā thero amhākaṃ ettakaṃ ṭhānaṃ muñcitvā pamādakālo nāma natthīti dassento pamādaṭṭhānesuyeva appamādalakkhaṇaṃ vissajjesi .

328. AthassaV2.142 bhagavā sādhukāraṃ datvā paṭhamajjhānaṃ pucchanto puna atthi pana votiādimāha .

Tattha uttari manussadhammāti manussadhammato uttari .

Alamariyañāṇadassanavisesoti ariyabhāvakaraṇasamattho ñāṇaviseso .

Kiñhi no siyā , bhanteti kasmā , bhante , nādhigato bhavissati , adhigatoyevāti .

Yāva devāti yāva eva .

329. Evaṃ paṭhamajjhānādhigame byākate dutiyajjhānādīni pucchanto etassa pana votiādimāha .

Tattha samatikkamāyāti samatikkamatthāya .

Paṭippassaddhiyāti paṭippassaddhatthāya .

Sesaṃ sabbattha vuttanayeneva veditabbaṃ .

Pacchimapañhe pana lokuttarañāṇadassanavasena adhigataṃ nirodhasamāpattiṃ pucchanto alamariyañāṇadassanavisesoti āha .

Theropi pucchānurūpeneva byākāsi .

Tattha yasmā vedayitasukhato avedayitasukhaṃ santataraṃ paṇītataraṃ hoti , tasmā aññaṃ phāsuvihāraṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na samanupassāmāti āha .

330. Dhammiyā kathāyāti sāmaggirasānisaṃsappaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya .

Sabbepi te catūsu saccesu pariniṭṭhitakiccā , tena tesaṃ paṭivedhatthāya kiñci kathetabbaṃ natthi .

Sāmaggirasena pana ayañca ayañca ānisaṃsoti sāmaggirasānisaṃsameva nesaṃ bhagavā kathesi .

Bhagavantaṃ anusaṃyāyitvāti anugantvā .

Te kira bhagavato pattacīvaraṃ gahetvā thokaṃM2.146 agamaṃsu , atha bhagavā vihārassa pariveṇapariyantaṃ gatakāle ,‘‘ āharatha me pattacīvaraṃ , tumhe idheva tiṭṭhathā ’’ ti pakkāmi .

Tato paṭinivattitvāti tato ṭhitaṭṭhānato nivattitvā .

Kiṃ nu kho mayaṃ āyasmatoti bhagavantaṃ nissāya pabbajjādīniP2.244 adhigantvāpi attano guṇakathāya aṭṭiyamānā adhigamappicchatāya āhaṃsu .

Imāsañca imāsañcāti paṭhamajjhānādīnaṃ lokiyalokuttarānaṃ .

Cetasā ceto paricca viditoti ajja me āyasmanto lokiyasamāpattiyā vītināmesuṃ , ajja lokuttarāyāti evaṃ cittena cittaṃ paricchinditvā viditaṃ .

Devatāpi meti , bhante anuruddha , ajja ayyo nandiyatthero , ajja ayyo kimilatthero imāya ca imāya ca samāpattiyā vītināmesīti evamārocesunti attho .

Pañhābhipuṭṭhenāti tampi mayā sayaṃ viditanti vā devatāhi ārocitanti vā ettakeneva mukhaṃ me sajjanti kathaṃ samuṭṭhāpetvā apuṭṭheneva me na kathitaṃ .

Bhagavatā pana pañhābhipuṭṭhena pañhaṃ abhipucchitena satā byākataṃ , tatra me kiṃ na rocathāti āha .

331. DīghotiV2.143 ‘‘ maṇi māṇivaro dīgho , atho serīsako sahā ’’ ti ( dī . ni .3.293) evaṃ āgato aṭṭhavīsatiyā yakkhasenāpatīnaṃ abbhantaro eko devarājā .

Parajanoti tasseva yakkhassa nāmaṃ .

Yena bhagavā tenupasaṅkamīti so kira vessavaṇena pesito etaṃ ṭhānaṃ gacchanto bhagavantaṃ sayaṃ pattacīvaraṃ gahetvā giñjakāvasathato gosiṅgasālavanassa antare disvā bhagavā attanā pattacīvaraṃ gahetvā gosiṅgasālavane tiṇṇaṃ kulaputtānaṃ santikaṃ gacchati .

Ajja mahatī dhammadesanā bhavissati .

Mayāpi tassā desanāya bhāginā bhavitabbanti adissamānena kāyena satthu padānupadiko gantvā avidūre ṭhatvā dhammaṃ sutvā satthari gacchantepi na gato ,–

‘‘ ime therā kiṃ karissantī ’’ ti dassanatthaṃ pana tattheva ṭhito .

Atha te dve there anuruddhattheraṃ paliveṭhente disvā ,–

‘‘ ime therā bhagavantaṃ nissāya pabbajjādayo sabbaguṇe adhigantvāpi bhagavatova maccharāyanti , na sahanti , ativiya nilīyanti paṭicchādenti , na dāni tesaṃ paṭicchādetuṃ dassāmi , pathavito yāvaM2.147 brahmalokā etesaṃ guṇe pakāsessāmī ’’ ti cintetvā yena bhagavā tenupasaṅkami .

Lābhā vata , bhanteti ye , bhante , vajjiraṭṭhavāsino bhagavantañca ime ca tayo kulaputte passituṃ labhanti , vandituṃ labhanti , deyyadhammaṃ dātuṃ labhanti , dhammaṃ sotuṃ labhanti , tesaṃ lābhā , bhante , vajjīnanti attho .

Saddaṃ sutvātiP2.245 so kira attano yakkhānubhāvena mahantaṃ saddaṃ katvā sakalaṃ vajjiraṭṭhaṃ ajjhottharanto taṃ vācaṃ nicchāresi .

Tena cassa tesu rukkhapabbatādīsu adhivatthā bhummā devatā saddaṃ assosuṃ .

Taṃ sandhāya vuttaṃ –

‘‘ saddaṃ sutvā ’’ ti .

Anussāvesun ti mahantaṃ saddaṃ sutvā sāvesuṃ .

Esa nayo sabbattha .

Yāva brahmalokāti yāva akaniṭṭhabrahmalokā .

Tañcepi kulan ti ,‘‘ amhākaṃ kulato nikkhamitvā ime kulaputtā pabbajitā evaṃ sīlavanto guṇavanto ācārasampannā kalyāṇadhammā ’’ ti evaṃ tañcepi kulaṃ ete tayo kulaputte pasannacittaṃ anussareyyāti evaṃ sabbattha attho daṭṭhabbo .

Iti bhagavā yathānusandhināva desanaṃ niṭṭhapesīti .

Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya

Cūḷagosiṅgasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Mūlapaṇṇāsa-aṭṭhakathā

Mūlapaṇṇāsa-aṭṭhakathā