Bhayabheravasenāsanādivaṇṇanā
49. Tassa
V1.126 mayhan ti ko anusandhi ?Bodhisatto kira imāni soḷasārammaṇāni pariggaṇhanto ca bhayabheravaṃ adisvā bhayabheravaṃ nāma evarūpāsu rattīsu evarūpe senāsane ca paññāyati , handa naṃ tatthāpi gavesissāmīti bhayabheravagavesanamakāsi , etamatthaṃ bhagavā idāni brāhmaṇassa dassento tassa mayhan tiādimāha .
Tattha yā tāti ubhayametaṃ rattīnaṃyeva uddesaniddesavacanaṃ .
Abhiññātāti
P1.119 ettha abhīti lakkhaṇatthe upasaggo .Tasmā abhiññātāti candapāripūriyā candaparikkhayenāti evamādīhi lakkhaṇehi ñātāti veditabbā .
Abhilakkhitāti ettha upasaggamattameva , tasmā abhilakkhitāti lakkhaṇīyā icceva attho , uposathasamādānadhammassavanapūjāsakkārādikaraṇatthaṃ lakkhetabbā sallakkhetabbā upalakkhetabbāti vuttaṃ hoti .
Cātuddasīti
M1.123 pakkhassa paṭhamadivasato pabhuti catuddasannaṃ pūraṇī ekā ratti .Evaṃ pañcadasī aṭṭhamī ca .
Pakkhassāti sukkapakkhassa kaṇhapakkhassa ca .
Etā tisso tisso katvā cha rattiyo , tasmā sabbattha pakkhavacanaṃ yojetabbaṃ ‘‘ pakkhassa cātuddasī pakkhassa pañcadasī pakkhassa aṭṭhamī ’’ ti .
Atha pañcamī kasmā na gahitāti ?
Asabbakālikattā .
Buddhe kira bhagavati anuppannepi uppajjitvā aparinibbutepi pañcamī anabhilakkhitāyeva , parinibbute pana dhammasaṅgāhakattherā cintesuṃ ‘‘ dhammassavanaṃ cirena hotī ’’ ti .
Tato sammannitvā pañcamīti dhammassavanadivasaṃ ṭhapesuṃ , tato pabhuti sā abhilakkhitā jātā , evaṃ asabbakālikattā ettha na gahitāti .
Tathārūpāsūti tathāvidhāsu .
Ārāmacetiyānīti pupphārāmaphalārāmādayo ārāmā eva ārāmacetiyāni .
Cittīkataṭṭhena hi cetiyānīti vuccanti , pūjanīyaṭṭhenāti vuttaṃ hoti .
Vanacetiyānīti baliharaṇavanasaṇḍasubhagavanadevasālavanādīni vanāniyeva vanacetiyāni .
Rukkhacetiyānīti gāmanigamādidvāresu pūjanīyarukkhāyeva rukkhacetiyāni .
Lokiyā hi dibbādhivatthāti vā maññamānā tesuyeva vā dibbasaññino hutvā ārāmavanarukkhe cittīkaronti
V1.127 , pūjenti , tena te sabbepi cetiyānīti vuccanti .Bhiṃsanakānīti bhayajanakāni , passatopi suṇatopi bhayaṃ janenti .
Salomahaṃsānīti saheva lomahaṃsena vattanti , pavisamānasseva lomahaṃsajananato .
Appeva nāma passeyyan ti api nāma taṃ bhayabheravaṃ passeyyameva .
Aparena samayenāti ,‘‘ etadahosi yaṃnūnāhan ’’ ti evaṃ cintitakālato paṭṭhāya aññena kālena .
Tattha ca me brāhmaṇa viharatoti
P1.120 tathārūpesu senāsanesu yaṃ yaṃ manussānaṃ āyācanaupahārakaraṇārahaṃ yakkhaṭṭhānaṃ pupphadhūpamaṃsaruhiravasāmedapihakapapphāsasurāmerayādīhi okiṇṇakilinnadharaṇitalaṃ ekanipātaṃ viya yakkharakkhasapisācānaṃ , yaṃ divāpi passantānaṃ hadayaṃ maññe phalati , taṃ ṭhānaṃ sandhāyāha ‘‘ tattha ca me , brāhmaṇa , viharato ’’ ti .Mago vā āgacchatīti siṅgāni vā khurāni vā koṭṭento gokaṇṇakhaggadīpivarāhādibhedo mago vā āgacchati , sabbacatuppadānañhi idha magoti nāmaṃ .
Katthaci pana kāḷasiṅgālopi vuccati .
Yathāha –
‘‘ Usabhasseva
M1.124 te khandho , sīhasseva vijambhitaṃ ;Magarāja namo tyatthu , api kiñci labhāmase ’’ ti .( jā .1.3.133);
Moro vā kaṭṭhaṃ pātetīti moro vā sukkhakaṭṭhaṃ rukkhato cāletvā pāteti .
Moraggahaṇena ca idha sabbapakkhiggahaṇaṃ adhippetaṃ , tena yo koci pakkhīti vuttaṃ hoti .
Atha vā moro vāti vā saddena añño vā koci pakkhīti .
Esa nayo purime magaggahaṇepi .
Vāto vā paṇṇakasaṭaṃ eretīti vāto vā paṇṇakacavaraṃ ghaṭṭeti .
Etaṃ nūna taṃ bhayabheravaṃ āgacchatīti yametaṃ āgacchati , taṃ bhayabheravaṃ nūnāti .
Ito pabhuti ca ārammaṇameva bhayabheravanti veditabbaṃ .
Parittassa ca adhimattassa ca bhayassa ārammaṇattā sukhārammaṇaṃ rūpaṃ sukhamiva .
Kiṃ nu kho ahaṃ aññadatthu bhayapaṭikaṅkhī viharāmīti ahaṃ kho kiṃ kāraṇaṃ ekaṃseneva bhayaṃ ākaṅkhamāno icchamāno hutvā viharāmi .
Yathābhūtaṃ yathābhūtassāti yena yena iriyāpathena bhūtassa bhavitassa sato vattamānassa samaṅgībhūtassa
V1.128 vā .Meti mama santike .
Tathābhūtaṃ tathābhūto vāti tena teneva iriyāpathena bhūto bhavito santo vattamāno samaṅgībhūto vāti attho .
So kho ahaṃ … pe … paṭivinemīti bodhisattassa kira caṅkamantassa tasmiṃ magasiṅgakhurasaddādibhede bhayabheravārammaṇe āgate neva mahāsatto tiṭṭhati , na
P1.121 nisīdati na sayati , atha kho caṅkamantova parivīmaṃsanto parivicinanto bhayabheravaṃ na passati , magasiṅgakhurasaddādimattameva cetaṃ hoti , so taṃ ñatvā idaṃ nāmetaṃ , na bhayabheravanti tato tiṭṭhati vā nisīdati vā sayati vā .Etamatthaṃ dassento ‘‘ so kho ahan ’’ tiādimāha .
Esa nayo sabbapeyyālesu .
Ito parañca iriyāpathapaṭipāṭiyā avatvā āsannapaṭipāṭiyā iriyāpathā vuttāti veditabbā , caṅkamantassa hi bhayabherave āgate na ṭhito na nisinno na nipanno ṭhitassāpi āgate na caṅkamīti evaṃ tassa āsannapaṭipāṭiyā vuttāti .
Bhayabheravasenāsanādivaṇṇanā niṭṭhitā .