Cārikādivaṇṇanā

254. Yathābhirantan tiV2.53 yathāajjhāsayaṃ viharitvā .

Buddhānañhi ekasmiṃ ṭhāne vasantānaṃ chāyūdakādivipattiṃ vā apphāsukasenāsanaṃ vā , manussānaṃ assaddhādibhāvaṃM2.55 vā āgamma anabhirati nāma natthi .

Tesaṃ sampattiyā ‘‘ idha phāsu viharāmā ’’ ti abhiramitvā ciravihāropi natthi .

Yattha pana tathāgate viharante sattā saraṇesu vā patiṭṭhahanti , sīlāni vā samādiyanti , pabbajanti vā , tato sotāpattimaggādīnaṃ vā pana tesaṃ upanissayo hoti .

Tattha buddhā satte tāsu sampattīsu patiṭṭhāpanaajjhāsayena vasanti ;

tāsaṃ abhāve pakkamanti .

Tena vuttaṃ –

‘‘ yathāajjhāsayaṃ viharitvā ’’ ti .

Cārikaṃ caramānoti addhānagamanaṃ gacchanto .

Cārikā ca nāmesā bhagavato duvidhā hoti turitacārikā ca , aturitacārikā ca .

Tattha dūrepi bodhaneyyapuggalaṃ disvā tassa bodhanatthāya sahasā gamanaṃ turitacārikā nāma .

Sā mahākassapapaccuggamanādīsu daṭṭhabbā .

Bhagavā hi mahākassapaṃ paccuggacchanto muhuttena tigāvutaṃ maggaṃ agamāsi , āḷavakassatthāya tiṃsayojanaṃ , tathā aṅgulimālassaP2.149 .

Pukkusātissa pana pañcacattālīsayojanaṃ , mahākappinassa vīsayojanasataṃ , khadiravaniyassatthāya satta yojanasatāni agamāsi ;

dhammasenāpatino saddhivihārikassa vanavāsītissasāmaṇerassa tigāvutādhikaṃ vīsayojanasataṃ .

Ekadivasaṃ kira thero ,‘‘ tissasāmaṇerassa santikaṃ , bhante , gacchāmī ’’ ti āha .

Bhagavā ,‘‘ ahampi gamissāmī ’’ ti vatvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi –

‘‘ ānanda , vīsatisahassānaṃ chaḷabhiññānaṃ ārocehi –

‘ bhagavā vanavāsītissasāmaṇerassa santikaṃ gamissatī ’’’ ti .

Tato dutiyadivase vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto ākāse uppatitvā vīsayojanasatamatthake tassa gocaragāmadvāre otaritvā cīvaraṃ pārupi .

Kammantaṃ gacchamānā manussā disvā ,‘‘ satthā , bho , āgato , mā kammantaṃ agamitthā ’’ ti vatvā āsanāni paññapetvā yāguṃ datvā pānavattaṃ karontā ,‘‘ kuhiṃ , bhante , bhagavā gacchatī ’’ ti daharabhikkhū pucchiṃsu .

Upāsakā , na bhagavā aññattha gacchati , idheva tissasāmaṇerassa dassanatthāya āgatotiV2.54 .

Te ‘‘ amhākaṃ kira kulūpakattherassa dassanatthāya satthā āgato , no vata no thero oramattako ’’ ti somanassajātā ahesuṃ .

AthaM2.56 bhagavato bhattakiccapariyosāne sāmaṇero gāmaṃ piṇḍāya caritvā ‘‘ upāsakā mahā bhikkhusaṅgho ’’ ti pucchi .

Athassa te ,‘‘ satthā , bhante , āgato ’’ ti ārocesuṃ , so bhagavantaṃ upasaṅkamitvā piṇḍapātena āpucchi .

Satthā tassa pattaṃ hatthena gahetvā ,‘‘ alaṃ , tissa , niṭṭhitaṃ bhattakiccan ’’ ti āha .

Tato upajjhāyaṃ āpucchitvā attano pattāsane nisīditvā bhattakiccamakāsi .

Athassa bhattakiccapariyosāne satthā maṅgalaṃ vatvā nikkhamitvā gāmadvāre ṭhatvā ,‘‘ kataro te , tissa , vasanaṭṭhānaṃ gamanamaggo ’’ ti āha .

‘‘ Ayaṃ bhagavā ’’ ti .

Maggaṃ desayamāno purato yāhi tissāti .

Bhagavā kira sadevakassa lokassa maggadesako samānopi ‘‘ sakalatigāvute magge sāmaṇeraṃ daṭṭhuṃ lacchāmī ’’ ti taṃ maggadesakamakāsi .

So attano vasanaṭṭhānaṃ gantvā bhagavato vattamakāsi .

Atha naṃ bhagavā ,‘‘ kataro te , tissa , caṅkamo ’’ tiP2.150 pucchitvā tattha gantvā sāmaṇerassa nisīdanapāsāṇe nisīditvā ,‘‘ tissa , imasmiṃ ṭhāne sukhaṃ vasasī ’’ ti pucchi .

So āha –

‘‘ āma , bhante , imasmiṃ me ṭhāne vasantassa sīhabyagghahatthimigamorādīnaṃ saddaṃ suṇato araññasaññā uppajjati , tāya sukhaṃ vasāmī ’’ ti .

Atha naṃ bhagavā ,‘‘ tissa , bhikkhusaṅghaṃ sannipātehi , buddhadāyajjaṃ te dassāmī ’’ ti vatvā sannipatite bhikkhusaṅghe upasampādetvā attano vasanaṭṭhānameva agamāsīti .

Ayaṃ turitacārikā nāma .

Yaṃ pana gāmanigamapaṭipāṭiyā devasikaṃ yojanaḍḍhayojanavasena piṇḍapātacariyādīhi lokaṃ anuggaṇhantassa gamanaṃ , ayaṃ aturitacārikā nāma .

Imaṃ pana cārikaṃ caranto bhagavā mahāmaṇḍalaṃ majjhimamaṇḍalaṃ antimamaṇḍalanti imesaṃ tiṇṇaṃ maṇḍalānaṃ aññatarasmiṃ carati .

Tattha mahāmaṇḍalaṃ navayojanasatikaṃ , majjhimamaṇḍalaṃ chayojanasatikaṃ , antimamaṇḍalaṃ tiyojanasatikaṃ .

Yadā mahāmaṇḍale cārikaṃ caritukāmo hoti , mahāpavāraṇāya pavāretvā pāṭipadadivase mahābhikkhusaṅghaparivāro nikkhamati .

Samantā yojanasataṃ ekakolāhalaṃ ahosi , purimaṃ purimaṃ āgatā nimantetuṃ labhanti ;

itaresu dvīsu maṇḍalesu sakkāro mahāmaṇḍaleV2.55 osarati .

Tatra bhagavā tesu tesu gāmanigamesu ekāhaṃ dvīhaṃ vasanto mahājanaṃ āmisapaṭiggahena anuggaṇhanto dhammadānena cassa vivaṭṭūpanissitaṃM2.57 kusalaṃ vaḍḍhento navahi māsehi cārikaṃ pariyosāpeti .

Sace pana antovasse bhikkhūnaṃ samathavipassanā taruṇā hoti , mahāpavāraṇāya apavāretvā pavāraṇāsaṅgahaṃ datvā kattikapuṇṇamāya pavāretvā migasirassa paṭhamadivase mahābhikkhusaṅghaparivāro nikkhamitvā majjhimamaṇḍalaṃ osarati .

Aññenapi kāraṇena majjhimamaṇḍale cārikaṃ caritukāmo catumāsaṃ vasitvāva nikkhamati .

Vuttanayeneva itaresu dvīsu maṇḍalesu sakkāro majjhimamaṇḍale osarati .

Bhagavā purimanayeneva lokaṃ anuggaṇhanto aṭṭhahi māsehi cārikaṃ pariyosāpeti .

Sace pana catumāsaṃ vuṭṭhavassassāpi bhagavato veneyyasattā aparipakkindriyā honti , tesaṃ indriyaparipākaṃ āgamayamānoP2.151 aparampi ekaṃ māsaṃ vā dviticatumāsaṃ vā tattheva vasitvā mahābhikkhusaṅghaparivāro nikkhamati .

Vuttanayeneva itaresu dvīsu maṇḍalesu sakkāro antomaṇḍale osarati .

Bhagavā purimanayeneva lokaṃ anuggaṇhanto sattahi vā chahi vā pañcahi vā catūhi vā māsehi cārikaṃ pariyosāpeti .

Iti imesu tīsu maṇḍalesu yattha katthaci cārikaṃ caranto na cīvarādihetu carati .

Atha kho ye duggatā bālā jiṇṇā byādhitā , te kadā tathāgataṃ āgantvā passissanti ?

Mayi pana cārikaṃ carante mahājano tathāgatadassanaṃ labhissati , tattha keci cittāni pasādessanti , keci mālādīhi pūjessanti , keci kaṭacchubhikkhaṃ dassanti , keci micchādassanaṃ pahāya sammādiṭṭhikā bhavissanti , taṃ tesaṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyāti evaṃ lokānukampāya cārikaṃ carati .

Apica catūhi kāraṇehi buddhā bhagavanto cārikaṃ caranti – jaṅghāvihāravasena sarīraphāsukatthāya , atthuppattikālaṃ abhikaṅkhanatthāya , bhikhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññāpanatthāya , tattha tattha paripākagatindriye bodhaneyyasatte bodhanatthāyāti .

Aparehipi catūhi kāraṇehi buddhā bhagavanto cārikaṃ caranti – buddhaṃ saraṇaṃ gacchissantīti vā , dhammaṃ saraṇaṃ gacchissantīti vā , saṅghaṃ saraṇaṃ gacchissantīti vā , mahatā dhammavassena catasso parisā santappessāmīti vātiV2.56 .

Aparehi pañcahi kāraṇehi buddhā bhagavanto cārikaṃ carantiM2.58 – pāṇātipātā viramissantīti vā , adinnādānā … kāmesumicchācārā … musāvādā … surāmerayamajjapamādaṭṭhānā viramissantīti vāti .

Aparehi aṭṭhahi kāraṇehi buddhā bhagavanto cārikaṃ caranti – paṭhamajjhānaṃ paṭilabhissantīti vā , dutiyaṃ … pe … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ paṭilabhissantīti vāti .

Aparehi aṭṭhahi kāraṇehi buddhā bhagavanto cārikaṃ caranti – sotāpattimaggaṃ adhigamissantīti vā , sotāpattiphalaṃ … pe … arahattaphalaṃ sacchikarissantīti vāti .

Ayaṃ aturitacārikā , sā idha adhippetā .

Sā panesā duvidhā hoti nibaddhacārikā , anibaddhacārikāP2.152 ca .

Tattha yaṃ ekasseva bodhaneyyasattassa atthāya gacchati , ayaṃ nibaddhacārikā nāma .

Yaṃ pana gāmanigamanagarapaṭipāṭivasena carati , ayaṃ anibaddhacārikā nāma .

Esā idha adhippetā .

Senāsanaṃ saṃsāmetvāti senāsanaṃ paṭisāmetvā .

Taṃ pana paṭisāmento thero na cūḷapattamahāpatta-cūḷathālakamahāthālaka-paṭṭuṇṇacīvara-dukūlacīvarādīnaṃ bhaṇḍikaṃ katvā sappitelādīnaṃ vā pana ghaṭe pūrāpetvā gabbhe nidahitvā dvāraṃ pidhāya kuñcikamuddikādīni yojāpesi .

‘‘ Sace na hoti bhikkhu vā sāmaṇero vā ārāmiko vā upāsako vā , catūsu pāsāṇesu mañce mañcaṃ āropetvā pīṭhe pīṭhaṃ āropetvā cīvaravaṃse vā cīvararajjuyā vā upari puñjaṃ katvā dvāravātapānaṃ thaketvā pakkamitabban ’’ ti ( cūḷava .361) vacanato pana nevāsikaṃ bhikkhuṃ āpucchanamattakeneva paṭisāmesi .

Yena sāvatthi tena cārikaṃ pakkāmīti satthu dassanakāmo hutvā yena disābhāgena sāvatthi tena pakkāmi .

Pakkamanto ca na suddhodanamahārājassa ārocāpetvā sappitelamadhuphāṇitādīni gāhāpetvā pakkanto .

Yūthaṃ pahāya nikkhanto pana mattahatthī viya , asahāyakicco sīho viya , pattacīvaramattaṃ ādāya ekakova pakkāmi .

Kasmā panesa pañcasatehi attano antevāsikehi saddhiṃ rājagahaṃ agantvā idāni nikkhantoti ?

Rājagahaṃ kapilavatthuto dūraṃ saṭṭhiyojanāni , sāvatthi pana pañcadasa .

Satthā rājagahato pañcacattālīsayojanaṃ āgantvā sāvatthiyaṃ viharati , idāni āsanno jātoti sutvā nikkhamīti akāraṇametaṃ .

Buddhānaṃ santikaṃ gacchanto hi esa yojanasahassampi gaccheyya , tadāV2.57 panaM2.59 kāyaviveko na sakkā laddhunti .

Bahūhi saddhiṃ gamanakāle hi ekasmiṃ gacchāmāti vadante eko idheva vasāmāti vadati .

Ekasmiṃ vasāmāti vadante eko gacchāmāti vadati .

Tasmā icchiticchitakkhaṇe samāpattiṃ appetvā nisīdituṃ vā phāsukasenāsane kāyavivekaṃ laddhuṃ vā na sakkā hoti , ekakassa pana taṃ sabbaṃ sulabhaṃ hotīti tadā agantvā idāni pakkāmi .

CārikaṃP2.153 caramānoti ettha kiñcāpi ayaṃ cārikā nāma mahājanasaṅgahatthaṃ buddhānaṃyeva labbhati , buddhe upādāya pana ruḷhīsaddena sāvakānampi vuccati kilañjādīhi kataṃ bījanampi tālavaṇṭaṃ viya .

Yena bhagavāti sāvatthiyā avidūre ekasmiṃ gāmake piṇḍāya caritvā katabhattakicco jetavanaṃ pavisitvā sāriputtattherassa vā mahāmoggallānattherassa vā vasanaṭṭhānaṃ gantvā pāde dhovitvā makkhetvā pānīyaṃ vā pānakaṃ vā pivitvā thokaṃ vissamitvā satthāraṃ passissāmīti cittampi anuppādetvā ujukaṃ gandhakuṭipariveṇameva agamāsi .

Therassa hi satthāraṃ daṭṭhukāmassa aññena bhikkhunā kiccaṃ natthi .

Tasmā rāhulaṃ vā ānandaṃ vā gahetvā okāsaṃ kāretvā satthāraṃ passissāmīti evampi cittaṃ na uppādesi .

Thero hi sayameva buddhasāsane vallabho rañño saṅgāmavijayamahāyodho viya .

Yathā hi tādisassa yodhassa rājānaṃ daṭṭhukāmassa aññaṃ sevitvā dassanakammaṃ nāma natthi ;

vallabhatāya sayameva passati .

Evaṃ theropi buddhasāsane vallabho , tassa aññaṃ sevitvā satthudassanakiccaṃ natthīti pāde dhovitvā pādapuñchanamhi puñchitvā yena bhagavā tenupasaṅkami .

Bhagavāpi ‘‘ paccūsakāleyeva mantāṇiputto āgamissatī ’’ ti addasa .

Tasmā gandhakuṭiṃ pavisitvā sūcighaṭikaṃ adatvāva darathaṃ paṭippassambhetvā uṭṭhāya nisīdi .

Thero kavāṭaṃ paṇāmetvā gandhakuṭiṃ pavisitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .

Dhammiyā kathāyāti bhagavā dhammiṃ kathaṃ kathento cūḷagosiṅgasutte ( ma . ni .1.325 ādayo ) tiṇṇaṃ kulaputtānaṃ sāmaggirasānisaṃsaṃ kathesi ;

sekkhasutte ( ma . ni .2.22 ādayo ) āvasathānisaṃsaṃ , ghaṭikārasutte ( ma . ni .2.282 ādayo ) satipaṭilābhikaṃ pubbenivāsappaṭisaṃyuttakathaṃ ;

raṭṭhapālasutte ( ma . ni .2.304) cattāroM2.60 dhammuddese , selasutte ( ma . ni .2.396 ādayo ) pānakānisaṃsakathaṃV2.58 , upakkilesasutte ( ma . ni .3.236 ādayo ) bhaguttherassa dhammakathaṃ kathento ekībhāve ānisaṃsaṃ kathesi .

Imasmiṃ pana rathavinīte āyasmato puṇṇassa kathento dasakathāvatthunissayaṃP2.154 anantanayaṃ nāma dassesi puṇṇa , ayampi appicchakathāyeva santosakathāyevāti .

Paṭisambhidāpattassa sāvakassa velante ṭhatvā mahāsamudde hatthappasāraṇaṃ viya ahosi .

Yena andhavanan ti tadā kira pacchābhatte jetavanaṃ ākiṇṇaṃ hoti , bahū khattiyabrāhmaṇādayo jetavanaṃ osaranti ;

rañño cakkavattissa khandhāvāraṭṭhānaṃ viya hoti , na sakkā pavivekaṃ labhituṃ .

Andhavanaṃ pana padhānagharasadisaṃ pavivittaṃ , tasmā yenandhavanaṃ tenupasaṅkami .

Kasmā pana mahāthere na addasa ?

Evaṃ kirassa ahosi –

‘‘ sāyanhasamaye āgantvā mahāthere disvā puna dasabalaṃ passissāmi , evaṃ mahātherānaṃ ekaṃ upaṭṭhānaṃ bhavissati , satthu dve bhavissanti , tato satthāraṃ vanditvā mama vasanaṭṭhānameva gamissāmī ’’ ti .

Issues

Select Version

Mūlapaṇṇāsa-aṭṭhakathā

Mūlapaṇṇāsa-aṭṭhakathā