Issues
Select Version
Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā
Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā

Mahāmoggallānassasīhanādakathā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

17. Āyasmāti vā devānaṃpiyāti vā bhadrabhavanti vā piyasamudācāro esoti āha ‘‘ āyasmātiV1.381 piyavacanametan ’’ ti . Viññujātikā hi paraṃ piyena samudācarantā ‘‘ bhavan ’’ ti vā ‘‘ devānaṃpiyā ’’ ti vā ‘‘ āyasmā ’’ ti vā samudācaranti , tasmā sammukhā sambodhanavasena āvusoti , tirokkhaṃ āyasmāti ayampi samudācāro . Tayidaṃ piyavacanaṃ garugāravasappatissavasena vuccatīti āha ‘‘ garugāravasappatissādhivacanametan ’’ ti . 17.‘‘ Āyasmāti piyavacanametan ’’ ti uccanīcajanasāmaññavasena vatvā puna uccajanāveṇikavaseneva dassento ‘‘ garugāravasappatissādhivacanan ’’ ti āha . Tattha saha patissayena nissayenāti sappatisso , sanissayo , tassa garuguṇayuttesu gāravavacananti attho . Idha pana vacanameva adhivacanaṃ .
Guṇamahattatāya mahāmoggallāno , na cūḷamoggallānassa atthitāyāti āha ‘‘ mahā ca so guṇamahantatāyā ’’ ti .
Pappaṭakojan ti pathavīsandhārakaṃ udakaṃ āhacca ṭhite mahāpathaviyā heṭṭhimatale samuṭṭhitaṃ udakoghena ajjhotthaṭe bhūmippadese sañjātakaddamapaṭalasadisaṃ atimadhurapathavīmaṇḍaṃ .
Na me taṃ assa patirūpan ti taṃ anāpucchā karaṇaṃ na me anucchavikaṃ bhaveyyāti attho .
Anāpucchā karontena ca yathā bhagavā icchiticchitaṃ kiñci anāpucchā karoti , evamahampīti bhagavatā samānaṃ katvā attānaṃ mānena kataṃ viya bhavissatītiM1.436 āha ‘‘ yugaggāho viya bhagavatā saddhiṃ kato bhaveyyā ’’ ti . Parena hi saddhiṃ attānaṃ yugaṃ yugaḷaṃ samānaṃ katvā gāho , tassa mama vā ko visesoti gahaṇaṃ yugaggāho .
Sampannan ti sampattiyuttaṃ . Sā panettha rasasampatti adhippetā sāmaññajotanāya visese avaṭṭhānato . Tenāha ‘‘ sampannanti madhuraṃ sādurasanti attho ’’ ti . Tividhañhi sampannaṃ paripuṇṇasamaṅgīmadhuravasena . Tattha – ‘‘ Sampannaṃ sālikedāraṃ , suvā bhuñjanti kosiya ; Paṭivedemi te brahme , na ne vāretumussahe ’’ ti .( jā .1.14.1)– Idaṃ paripuṇṇasampannaṃ nāma . Paripuṇṇampi hi samantato pannaṃ pattanti sampannanti vuccati . ‘‘ Iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti samupeto upagato samupagato sampanno samannāgato ’’ ti ( vibha .511) idaṃ samaṅgīsampannaṃ nāma . Samaṅgīpi hi sammadeva panno gato upagatoti sampannoti vuccati . ‘‘ Tatrassa rukkho sampannaphalo ca upapannaphalo cā ’’ ti ( ma . ni .2.48) idaṃ madhurasampannaṃ nāma . Tattha madhurasampannaṃ idhādhippetanti veditabbaṃ . Upapannaphaloti bahuphalo .
Assāti pathaviyā heṭṭhimatalassa . Opammanidassanatthan ti upamāya nidassanatthaṃ .
Anīḷakan ti niddosaṃ . Niddosatā cettha makkhikādirahitatāyāti āha ‘‘ nimmakkhikan ’’ tiādi . Natthi ettha makkhikāti nimmakkhikaṃ . Makkhikāsaddena cettha makkhikaṇḍakampi sāmaññato gahitanti vadanti . Teneva tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ ‘‘ nimmakkhikanti imassevatthaṃ pakāsetuṃ nimmakkhikaṇḍakanti vuttaṃ , makkhikāhi tāsaṃ aṇḍakehiV1.382 ca virahitanti attho ’’ ti . Ayaṃ panettha amhākaṃ khanti ‘‘ makkhikānaṃ aṇḍāni makkhikaṇḍāni , natthi ettha makkhikaṇḍānīti nimmakkhikaṇḍanti . Iminā makkhikānaṃ aṇḍehi rahitatā vuttā ,‘ nimmakkhikan ’ ti iminā pana makkhikānaṃyeva abhāvo vutto ’’ ti .
Etaṃ kira madhūti khuddakamakkhikāhi katamadhu . Sabbamadhūhīti mahāmakkhikabhamaramakkhikādikatehi . Aggan ti uttamaṃ . Seṭṭhan ti pasatthatamaṃ . Surasan ti sobhanarasaṃ . Ojavantan ti accantamojasampannaṃ .
Āyācanavacanametan ti iminā sampaṭicchanasampahaṃsanādiatthaṃ nivatteti .
Ekaṃ hatthan ti ekaṃ pāṇitalaṃ . ‘‘ Abhinimminissāmī ’’ ti vuttamatthaṃ pakāsetuṃ ‘‘ pathavīsadisaṃ karissāmī ’’ ti vuttaṃ .
Ayaṃ nu kho pathavī , udāhu na ayan ti imināM1.437 nimmitapathaviyā pakatipathaviyā ca sandissamānattā ‘‘ esā nu kho amhākaṃ pathavī , udāhu aññā ’’ ti uppajjamānakukkuccaṃ dasseti .
Nibaddhavipulāgamo gāmo nigamo , pavattitamahāāyo mahāgāmoti vuttaṃ hoti . Pappaṭakojan ti ādikappe udakūpari paṭhamaṃ pathavībhāvena sañjātaṃ navanītapiṇḍasadisaṃ udakepi uppilanasabhāvaṃ avilīyanakaṃ atisiniddhamadhuraṃ anekayojanasahassabahalaṃ rasātalasaṅkhātaṃ pathavojaṃ . Yaṃ ādikappikehi manussehi rasataṇhāya gahetvā bhuñjamānaṃ tesaṃ kammabalena uparibhāge kakkhaḷabhāvaṃ āpajjitvā heṭṭhā purimākāreneva ṭhitaṃ , yassa ca balena ayaṃ mahāpathavī sapabbatasamuddakānanā heṭṭhāudake animujjamānā avikiriyamānā kullupari viya niccalā tiṭṭhati , taṃ pathavīsāramaṇḍanti attho , tenāha pathavīmaṇḍotiādi .
Na vā esa vipallāsoti pubbapakkhaṃ nidasseti . Kasmā panesa vipallāso na hotīti āha ‘‘ acinteyyo hi iddhimato iddhivisayo ’’ ti . Iddhibaleneva tesaṃ sattānaṃ tādiso vipallāso na bhavissatīti adhippāyo . Sampannan ti madhurarasena upetaṃ , tenāha ‘‘ sādurasan ’’ ti .
Idāni aññathā vipallāsappaṭilābhaṃ dassento āha ‘‘ evaṃ panā ’’ tiādi . UpapannaphalotiM1.91 bahuphalo .
Garahantāti sammukhā garahantā . Upavadantāti parammukhā akkosantā .
Nanu ca uttarakuruṃ piṇḍāya gamanaṃ paṭisedhetvā vipallāsampi sattā paṭilabheyyunti kāraṇaṃ na vuttaṃ , tasmā kimettha kāraṇanti āha ‘‘ tattha kiñcāpī ’’ tiādi . Yadipi na vuttaṃ , tathāpi ‘‘ vipallāsampi sattā paṭilabheyyun ’’ ti pubbe adhikatattā teneva kāraṇena piṇḍāya uttarakurugamanampi bhagavatā paṭisiddhanti viññāyati , tasmā tadeva kāraṇaṃ idhāpi gahetabbanti dassento āha ‘‘ pubbe vuttanayeneva gahetabban ’’ ti . Vipallāsampi sattā paṭilabheyyun ti idaṃ idha avuttampi ānetvā sambandhitabbanti adhippāyo . Atthopi cassa vuttasadisameva veditabboti . ‘‘ Evaṃ pana vipallāsaṃ paṭilabheyyun ’’ tiādinā pacchā vuttameva atthavikappaṃ sandhāya vadati . Yaṃ pana tattha vuttaṃ ‘‘ te guṇe nibbattetvā dubbhikkhakāle pathaviṃ parivattetvā pappaṭakojaṃ paribhuñjiṃsū ’’ ti , taṃ apanetvā te guṇe nibbattetvā dubbhikkhakāle uttarakuruṃ gantvā piṇḍāya caritvā paribhuñjiṃsūti evamettha yojanā kātabbā .
Ekena padavītihārenāti ettha padassa vītiharaṇaṃ nikkhipanaṃ padavītihāro , padanikkhepo , tasmā ekena padanikkhepenāti vuttaṃ hoti . Ekena padavītihārena atikkamitabbaṭṭhānañca samagamanenaV1.383 dvinnaṃ padānaṃ antare muṭṭhiratanamattaṃ , tasmā . Mātikāmattaṃ adhiṭṭhahitvāti muṭṭhiratanappamāṇaṃ mātikāmattaṃ adhiṭṭhāyāti attho .
Niṭṭhitā mahāmoggallānassa sīhanādakathā . ‘‘ Nimmakkhikan ’’ ti vatvā puna ‘‘ nimmakkhikaṇḍan ’’ ti makkhikaṇḍānampi abhāvaṃ dasseti .
Vinayapaññattiyācanakathā
Ye pathavīnissitā pāṇā , te tattha saṅkāmessāmīti ettha manussāmanussatiracchānagatitthīnampi hatthasaṅkāmane kiṃ anāmāsadoso na hotīti ? Na hoti , kasmā ? ‘‘ Anāpatti , bhikkhave , iddhimassa iddhivisaye ’’ ti ( pārā .159) vacanato , teneva bhagavāpi anāmāsadosaṃ adassetvā ‘‘ vipallāsampi sattā paṭilabheyyun ’’ ti āha , khuddako gāmo .
Mahanto sāpaṇo nigamo .
Padavītihārenāti padanikkhepena .