17. Āyasmāti vā devānaṃpiyāti vā bhadrabhavanti vā piyasamudācāro esoti āha ‘‘ āyasmāti
V1.381 piyavacanametan ’’ ti .
Viññujātikā hi paraṃ piyena samudācarantā ‘‘ bhavan ’’ ti vā ‘‘ devānaṃpiyā ’’ ti vā ‘‘ āyasmā ’’ ti vā samudācaranti , tasmā sammukhā sambodhanavasena āvusoti , tirokkhaṃ āyasmāti ayampi samudācāro .
Tayidaṃ piyavacanaṃ garugāravasappatissavasena vuccatīti āha ‘‘ garugāravasappatissādhivacanametan ’’ ti .
17.‘‘ Āyasmāti piyavacanametan ’’ ti uccanīcajanasāmaññavasena vatvā puna uccajanāveṇikavaseneva dassento ‘‘ garugāravasappatissādhivacanan ’’ ti āha .
Tattha saha patissayena nissayenāti sappatisso , sanissayo , tassa garuguṇayuttesu gāravavacananti attho .
Idha pana vacanameva adhivacanaṃ .Guṇamahattatāya mahāmoggallāno , na cūḷamoggallānassa atthitāyāti āha ‘‘ mahā ca so guṇamahantatāyā ’’ ti .
Pappaṭakojan ti pathavīsandhārakaṃ udakaṃ āhacca ṭhite mahāpathaviyā heṭṭhimatale samuṭṭhitaṃ udakoghena ajjhotthaṭe bhūmippadese sañjātakaddamapaṭalasadisaṃ atimadhurapathavīmaṇḍaṃ .
Na me taṃ assa patirūpan ti taṃ anāpucchā karaṇaṃ na me anucchavikaṃ bhaveyyāti attho .
Anāpucchā karontena ca yathā bhagavā icchiticchitaṃ kiñci anāpucchā karoti , evamahampīti bhagavatā samānaṃ katvā attānaṃ mānena kataṃ viya bhavissatīti
M1.436 āha ‘‘ yugaggāho viya bhagavatā saddhiṃ kato bhaveyyā ’’ ti .
Parena hi saddhiṃ attānaṃ yugaṃ yugaḷaṃ samānaṃ katvā gāho , tassa mama vā ko visesoti gahaṇaṃ yugaggāho .Sampannan ti sampattiyuttaṃ .
Sā panettha rasasampatti adhippetā sāmaññajotanāya visese avaṭṭhānato .
Tenāha ‘‘ sampannanti madhuraṃ sādurasanti attho ’’ ti .
Tividhañhi sampannaṃ paripuṇṇasamaṅgīmadhuravasena .
Tattha –
‘‘ Sampannaṃ sālikedāraṃ , suvā bhuñjanti kosiya ;
Paṭivedemi te brahme , na ne vāretumussahe ’’ ti .( jā .1.14.1)–
Idaṃ paripuṇṇasampannaṃ nāma .
Paripuṇṇampi hi samantato pannaṃ pattanti sampannanti vuccati .
‘‘ Iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti samupeto upagato samupagato sampanno samannāgato ’’ ti ( vibha .511) idaṃ samaṅgīsampannaṃ nāma .
Samaṅgīpi hi sammadeva panno gato upagatoti sampannoti vuccati .
‘‘ Tatrassa rukkho sampannaphalo ca upapannaphalo cā ’’ ti ( ma . ni .2.48) idaṃ madhurasampannaṃ nāma .
Tattha madhurasampannaṃ idhādhippetanti veditabbaṃ .
Upapannaphaloti bahuphalo .
Assāti pathaviyā heṭṭhimatalassa .
Opammanidassanatthan ti upamāya nidassanatthaṃ .
Anīḷakan ti niddosaṃ .
Niddosatā cettha makkhikādirahitatāyāti āha ‘‘ nimmakkhikan ’’ tiādi .
Natthi ettha makkhikāti nimmakkhikaṃ .
Makkhikāsaddena cettha makkhikaṇḍakampi sāmaññato gahitanti vadanti .
Teneva tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ ‘‘ nimmakkhikanti imassevatthaṃ pakāsetuṃ nimmakkhikaṇḍakanti vuttaṃ , makkhikāhi tāsaṃ aṇḍakehi
V1.382 ca virahitanti attho ’’ ti .
Ayaṃ panettha amhākaṃ khanti ‘‘ makkhikānaṃ aṇḍāni makkhikaṇḍāni , natthi ettha makkhikaṇḍānīti nimmakkhikaṇḍanti .
Iminā makkhikānaṃ aṇḍehi rahitatā vuttā ,‘ nimmakkhikan ’ ti iminā pana makkhikānaṃyeva abhāvo vutto ’’ ti .Etaṃ kira madhūti khuddakamakkhikāhi katamadhu .
Sabbamadhūhīti mahāmakkhikabhamaramakkhikādikatehi .
Aggan ti uttamaṃ .
Seṭṭhan ti pasatthatamaṃ .
Surasan ti sobhanarasaṃ .
Ojavantan ti accantamojasampannaṃ .
Āyācanavacanametan ti iminā sampaṭicchanasampahaṃsanādiatthaṃ nivatteti .
Ekaṃ hatthan ti ekaṃ pāṇitalaṃ .
‘‘ Abhinimminissāmī ’’ ti vuttamatthaṃ pakāsetuṃ ‘‘ pathavīsadisaṃ karissāmī ’’ ti vuttaṃ .
Ayaṃ nu kho pathavī , udāhu na ayan ti iminā
M1.437 nimmitapathaviyā pakatipathaviyā ca sandissamānattā ‘‘ esā nu kho amhākaṃ pathavī , udāhu aññā ’’ ti uppajjamānakukkuccaṃ dasseti .Nibaddhavipulāgamo gāmo nigamo , pavattitamahāāyo mahāgāmoti vuttaṃ hoti .
Pappaṭakojan ti ādikappe udakūpari paṭhamaṃ pathavībhāvena sañjātaṃ navanītapiṇḍasadisaṃ udakepi uppilanasabhāvaṃ avilīyanakaṃ atisiniddhamadhuraṃ anekayojanasahassabahalaṃ rasātalasaṅkhātaṃ pathavojaṃ .
Yaṃ ādikappikehi manussehi rasataṇhāya gahetvā bhuñjamānaṃ tesaṃ kammabalena uparibhāge kakkhaḷabhāvaṃ āpajjitvā heṭṭhā purimākāreneva ṭhitaṃ , yassa ca balena ayaṃ mahāpathavī sapabbatasamuddakānanā heṭṭhāudake animujjamānā avikiriyamānā kullupari viya niccalā tiṭṭhati , taṃ pathavīsāramaṇḍanti attho , tenāha pathavīmaṇḍotiādi .
Na vā esa vipallāsoti pubbapakkhaṃ nidasseti .
Kasmā panesa vipallāso na hotīti āha ‘‘ acinteyyo hi iddhimato iddhivisayo ’’ ti .
Iddhibaleneva tesaṃ sattānaṃ tādiso vipallāso na bhavissatīti adhippāyo .
Sampannan ti madhurarasena upetaṃ , tenāha ‘‘ sādurasan ’’ ti .
Idāni aññathā vipallāsappaṭilābhaṃ dassento āha ‘‘ evaṃ panā ’’ tiādi .
Upapannaphaloti
M1.91 bahuphalo .Garahantāti sammukhā garahantā .
Upavadantāti parammukhā akkosantā .
Nanu ca uttarakuruṃ piṇḍāya gamanaṃ paṭisedhetvā vipallāsampi sattā paṭilabheyyunti kāraṇaṃ na vuttaṃ , tasmā kimettha kāraṇanti āha ‘‘ tattha kiñcāpī ’’ tiādi .
Yadipi na vuttaṃ , tathāpi ‘‘ vipallāsampi sattā paṭilabheyyun ’’ ti pubbe adhikatattā teneva kāraṇena piṇḍāya uttarakurugamanampi bhagavatā paṭisiddhanti viññāyati , tasmā tadeva kāraṇaṃ idhāpi gahetabbanti dassento āha ‘‘ pubbe vuttanayeneva gahetabban ’’ ti .
Vipallāsampi sattā paṭilabheyyun ti idaṃ idha avuttampi ānetvā sambandhitabbanti adhippāyo .
Atthopi cassa vuttasadisameva veditabboti .
‘‘ Evaṃ pana vipallāsaṃ paṭilabheyyun ’’ tiādinā pacchā vuttameva atthavikappaṃ sandhāya vadati .
Yaṃ pana tattha vuttaṃ ‘‘ te guṇe nibbattetvā dubbhikkhakāle pathaviṃ parivattetvā pappaṭakojaṃ paribhuñjiṃsū ’’ ti , taṃ apanetvā te guṇe nibbattetvā dubbhikkhakāle uttarakuruṃ gantvā piṇḍāya caritvā paribhuñjiṃsūti evamettha yojanā kātabbā .
Ekena padavītihārenāti ettha padassa vītiharaṇaṃ nikkhipanaṃ padavītihāro , padanikkhepo , tasmā ekena padanikkhepenāti vuttaṃ hoti .
Ekena padavītihārena atikkamitabbaṭṭhānañca samagamanena
V1.383 dvinnaṃ padānaṃ antare muṭṭhiratanamattaṃ , tasmā .
Mātikāmattaṃ adhiṭṭhahitvāti muṭṭhiratanappamāṇaṃ mātikāmattaṃ adhiṭṭhāyāti attho .Niṭṭhitā mahāmoggallānassa sīhanādakathā .
‘‘ Nimmakkhikan ’’ ti vatvā puna ‘‘ nimmakkhikaṇḍan ’’ ti makkhikaṇḍānampi abhāvaṃ dasseti .
Vinayapaññattiyācanakathā
Ye pathavīnissitā pāṇā , te tattha saṅkāmessāmīti ettha manussāmanussatiracchānagatitthīnampi hatthasaṅkāmane kiṃ anāmāsadoso na hotīti ?
Na hoti , kasmā ?
‘‘ Anāpatti , bhikkhave , iddhimassa iddhivisaye ’’ ti ( pārā .159) vacanato , teneva bhagavāpi anāmāsadosaṃ adassetvā ‘‘ vipallāsampi sattā paṭilabheyyun ’’ ti āha , khuddako gāmo .
Mahanto sāpaṇo nigamo .
Padavītihārenāti padanikkhepena .