Ekūnasattatidvisatacatukkakathāvaṇṇanā
59-60.
59-60.
59-60.
Akkhāyitanimittā akkhāyita-saddena vuttā uttarapadalopenāti āha ‘‘ soṇasiṅgālādīhi akkhāyitanimittan ’’ ti .
Akkhāyitaṃ nimittaṃ yassā sā akkhāyitanimittā .
‘‘ Mataṃ yebhuyyena akkhāyitan ’’ ti vacanato amataṃ yebhuyyena khāyitampi pārājikavatthumevāti dasseti .
Sabbaso khāyitaṃ , uppāṭitaṃ vā thullaccayavatthumevāti dasseti , tathā ‘‘ yebhuyyena khāyitan ’’ ti
M0.104 vacanato mataṃ sabbakhāyitaṃ , uppāṭitaṃ vā dukkaṭavatthūti dasseti .
Mattan ti surādīhi mattaṃ .
Akkhāyitanimittā idha uttarapadalopena akkhāyitasaddena vuttāti āha ‘‘ akkhāyitanimittan ’’ ti .‘‘ Jāgarantin ’’ tiādi visesanarahitattā ‘‘ suddhikacatukkānī ’’ ti vuttaṃ .
Na ca sāvasesaṃ paññapenti .
Kiṃ kāraṇā ?
Idañhi sikkhāpadaṃ lokavajjaṃ , na paṇṇattivajjaṃ .
Tattha sikkhāpadanti pārājikaṃ adhippetaṃ .
Tattha thullaccayampi hi lokavajjaṃ , na paṇṇattivajjaṃ .
Atha vā ubhayampi anavasesaṃ paññattaṃ .
Pārājikakhette hi heṭṭhimakoṭiṃ pāpetvā ṭhapite tato paraṃ thullaccayanti paññattameva hoti .
Tattha thullaccayakhettampi pārājikakhettaṃ viya heṭṭhimaparicchedena vuttanti veditabbaṃ .
Upaḍḍhakkhāyite thullaccayan ti yattha nimittaṃ khāyitaṃ , taṃ dukkaṭavatthūti veditabbaṃ .
Etthāha – paṇṇattivajjaṃ kiṃ sāvasesameva bhagavā paññāpetīti ?
Na .
Ekaṃsato pana yathāsambhavaṃ tattha tattha pakāsayissāma , kimatthaṃ pana bhagavā upaḍḍhakkhāyite pārājikaṃ na paññāpesīti ayaṃ tāva apucchā buddhavisayattā vinayapaññattiyā .
Idaṃ panettha kāraṇapatirūpakaṃ ‘‘ upaḍḍhabhāvassa dubbinicchayattā ’’ ti .
Yebhuyyena khāyitaṃ nāma vaccamaggapassāvamaggamukhānaṃ catūsu koṭṭhāsesu dve koṭṭhāse atikkamma yāva tatiyakoṭṭhāsapariyosānā khāditaṃ , tatiyakoṭṭhāsaṃ atikkamma yāva catutthakoṭṭhāsapariyosānā dukkaṭavatthu .
Jāgarantin tiādi visesanarahitattā ‘‘ suddhikacatukkānī ’’ ti vuttaṃ .
Samānācariyakā therāti ekācariyassa pāṭhakantevāsikā .
Mahābhayeti brāhmaṇatissabhaye .
Gaṅgāya aparabhāgo aparagaṅgaṃ .
Vata reti garahatthe nipāto .
Avissajjantena kiṃ kattabbanti āha ‘‘ niccakālaṃ sotabban ’’ tiādi .
Evaṃ vinayagarukānan ti iminā upari tehi vuccamānavinicchayassa garukaraṇīyatāya kāraṇaṃ vuttaṃ .
Yadipi nimittaṃ sabbaso khāyitan ti ‘‘ jīvamānakasarīraṃyeva sandhāya vuttan ’’ ti vadanti , taṃ vīmaṃsitvā gahetabbaṃ .
Samānācariyakātherāti ekācariyassa uddesantevāsikā .
Gaṅgāya aparabhāgo aparagaṅgaṃ .
Vatareti garahatthe nipāto .
Evaṃ vinayagarukānan ti iminā upari upatissattherena vuccamānavinicchayassa garukaraṇīyatāya kāraṇaṃ vuttaṃ .
Sabbaṃ pariyādiyitvāti sabbaṃ pārājikakhettaṃ anavasesato gahetvā .
Yadi hi sāvasesaṃ katvā paññapeyya , alajjīnaṃ tattha lesena ajjhācārasoto pavattatīti āha ‘‘ sotaṃ chinditvā ’’ ti .
Sahaseyyādipaṇṇattivajjasikkhāpadesuyeva ( pāci .49-51) sāvasesaṃ katvāpi paññāpanaṃ sambhavati , na lokavajjesūti āha idañhītiādi .
Sahaseyyasikkhāpade hi ( pāci .49 ādayo ) kiñcāpi yebhuyyacchanne yebhuyyaparicchanne heṭṭhimaparicchedato pācittiyaṃ dassitaṃ , upaḍḍhacchanne upaḍḍhaparicchanne dukkaṭaṃ , tathāpi sāvasesattā paññattiyā yebhuyyacchannaupaḍḍhaparicchannādīsupi aṭṭhakathāyaṃ pācittiyameva dassitaṃ .
Idha pana niravasesattā paññattiyā bhagavatā dassitaṃ yebhuyyena akkhāyitanimittato heṭṭhā pārājikakkhettaṃ natthi , thullaccayādimeva tattha labbhati .
Upatissattherena vuttasseva vinicchayassa aññampi upatthambhakāraṇaṃ dassento apicātiādimāha .
Nimitte appamattikāpi maṃsarāji sace avasiṭṭhā
M1.144 hoti , taṃ yebhuyyakkhāyitameva hoti , tato paraṃ pana sabbaso khāyite nimitte dukkaṭamevāti dassento āha ‘‘ tato paraṃ thullaccayaṃ natthī ’’ ti .
Keci panettha vaccamaggādiṃ cattāro koṭṭhāse katvā ‘‘ tesu dve koṭṭhāse atikkamma yāva tatiyakoṭṭhāsassa pariyosānā khāyitaṃ yebhuyyakkhāyitaṃ nāma , tato paraṃ thullaccayaṃ natthi , yāva catutthakoṭṭhāsassa pariyosānā khāyitaṃ , tampi dukkaṭavatthuyevā ’’ ti ca vadanti , taṃ na yuttaṃ .Gaṅgāya aparabhāgo aparagaṅgaṃ .
Vatareti garahatthe nipāto .
Evaṃ vinayagarukānan ti iminā upari upatissattherena vuccamānavinicchayassa garukaraṇīyatāya kāraṇaṃ vuttaṃ .
Sabbaṃ pariyādiyitvāti sabbaṃ pārājikakkhettaṃ anavasesato gahetvā .
Sotaṃ chinditvāti pārājikakkhette vītikkamasotaṃ chinditvā .
Sahaseyyādipaṇṇattivajjasikkhāpadesuyeva ( pāci .49-51) sāvasesaṃ katvāpi paññāpanaṃ sambhavati , na lokavajjesūti āha idañhītiādi .
Apaññattabhāvato yuttiabhāvato ca ‘‘ pārājikacchāyā panettha na dissatī ’’ ti vuttaṃ .
Keci pana ‘‘ upaḍḍhakkhāyitabhāvassa dubbinicchayattā tattha pārājikaṃ na paññapesī ’’ ti vadanti , taṃ akāraṇaṃ , na ca dubbinicchayatā apaññattikāraṇaṃ yebhuyyakkhāyitādīsupi dubbinicchayabhāvassa samānattā .
Upaḍḍhakkhāyitato hi kiñcideva adhikaṃ ūnaṃ vā yadi khāyitaṃ siyā , tampi yebhuyyena khāyitaṃ akkhāyitanti saṅkhyaṃ gacchatīti upaḍḍhakkhāyitamiva yebhuyyakkhāyitādīnipi dubbinicchayāneva .
Apica upaḍḍhakkhāyitaṃ yadi sabhāvato
M2.90 pārājikakkhettaṃ siyā , na tattha bhagavā dubbinicchayanti pārājikaṃ na paññapeti .Apaññattabhāvato yuttiabhāvato ca ‘‘ pārājikacchāyā panettha na dissatī ’’ ti vuttaṃ .
Keci pana ‘‘ upaḍḍhakkhāyitabhāvassa dubbinicchayattā tattha pārājikaṃ na paññapesī ’’ ti vadanti , taṃ akāraṇaṃ , na ca dubbinicchayatā apaññattikāraṇaṃ yebhuyyakkhāyitādīsupi dubbinicchayabhāvassa samānattā .
Upaḍḍhakkhāyitato hi kiñcideva adhikaṃ ūnaṃ vā yadi khāyitaṃ siyā , tampi yebhuyyena khāyitaṃ akkhāyitanti saṅkhyaṃ gacchatīti upaḍḍhakkhāyitamiva yebhuyyakkhāyitādīnipi dubbinicchayāneva .
Apica upaḍḍhakkhāyitaṃ yadi sabhāvato
M2.90 pārājikakkhettaṃ siyā , na tattha bhagavā dubbinicchayanti pārājikaṃ na paññapeti .Idāni therena katavinicchayameva upatthambhetvā aparampi tattha kāraṇaṃ dassento ‘‘ apicā ’’ tiādimāha .
Matasarīrasmiṃyeva veditabban ti mataṃ yebhuyyena akkhāyitantiādivacanato vuttaṃ .
Nimitte appamattikāpi maṃsarāji sace avasiṭṭhā hoti , taṃ yebhuyyakkhāyita meva hoti , tato paraṃ pana sabbaso khāyite nimitte dukkaṭamevāti dassento āha ‘‘ tato paraṃ thullaccayaṃ natthī ’’ ti .
Atha vā yebhuyyena khāyitaṃ nāma vaccamaggapassāvamaggamukhānaṃ catūsu koṭṭhāsesu dve koṭṭhāse atikkamma yāva tatiyakoṭṭhāsassa pariyosānā
V2.80 khāditaṃ , tato paraṃ pana tatiyakoṭṭhāsaṃ atikkamma yāva catutthakoṭṭhāsassa pariyosānā khāditaṃ dukkaṭavatthūti veditabbaṃ .Matasarīrasmiṃyeva veditabban ti ‘‘ mataṃ yebhuyyena akkhāyitan ’’ tiādivacanato .
‘‘ Yadipi nimittaṃ sabbaso khāyitan tiādi sabbaṃ jīvamānakasarīrameva sandhāya vuttan ’’ ti mahāgaṇṭhipade vuttaṃ .
Kenaci pana ‘‘ taṃ vīmaṃsitvā gahetabban ’’ ti likhitaṃ .
Kimettha vīmaṃsitabbaṃ jīvamānakasarīrasseva adhikatattā matasarīre labbhamānassa vinicchayassa visuṃ vakkhamānattā ca .
Teneva mātikāṭṭhakathāyampi ( kaṅkhā . aṭṭha . paṭhamapārājikavaṇṇanā )–
‘‘ Jīvamānakasarīrassa vuttappakāre magge sacepi tacādīni anavasesetvā sabbaso chinne nimittasaṇṭhānamattaṃ paññāyati , tattha antamaso aṅgajāte uṭṭhikaṃ anaṭṭhakāyappasādaṃ pīḷakaṃ vā cammakhīlaṃ vā pavesentassapi sevanacitte sati pārājikaṃ , naṭṭhakāyappasādaṃ sukkhapīḷakaṃ vā matacammaṃ vā lomaṃ vā pavesentassa dukkaṭaṃ .
Sace nimittasaṇṭhānamattampi anavasesetvā sabbaso maggo uppāṭito , tattha upakkamato vaṇasaṅkhepavasena thullaccayan ’’ ti –
Jīvamānakasarīrasmiṃyeva yathāvuttavinicchayo dassito .
Yadipi nimittan tiādi jīvamānakasarīrameva sandhāya vuttaṃ tasseva adhikatattā .
Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . paṭhamapārājikavaṇṇanā )‘‘ jīvamānakasarīrassa vuttappakāre magge sacepi tacādīni anavasesetvā sabbaso chinne ’’ tiādi
V1.125 vuttaṃ .
Sabbaso khāyitan ti nimittamaṃsaṃ sabbaṃ chinnanti attho .Sabbaso khāyitan ti nimittappadese bahiṭṭhitaṃ chavicammaṃ sabbaso chinditvā soṇasiṅgālādīhi khāyitasadisaṃ kataṃ .
Tenevāha ‘‘ chavicammaṃ natthī ’’ ti .
Nimittamaṃsassa pana abbhantare chavicammassa ca vijjamānattā ‘‘ nimittasaṇṭhānaṃ paññāyatī ’’ ti vuttaṃ .
Tenevāha ‘‘ pavesanaṃ jāyatī ’’ ti .
Nimittasaṇṭhānan ti chinnamaṃsassa anto yāva muttavatthikosā chiddākāro abbhantarachavicammamatto itthinimittākāro , tenāha ‘‘ pavesanaṃ jāyatī ’’ ti .
Nimittasaṇṭhānaṃ pana anavasesetvāti pavesanārahachiddākārena ṭhitaabbhantaramaṃsādiṃ anavasesetvā .
Etena yāva paveso labbhati , tāva maggoyevāti dasseti .
Nimittasaṇṭhānaṃ pana
M2.91 anavasesetvāti nimittākārena ṭhitaṃ chavicammamaṃsādiṃ anavasesetvā .
Nimittato patitāya maṃsapesiyāti idaṃ nimittasaṇṭhānavirahitaṃ abbhantaramaṃsakhaṇḍaṃ sandhāya vuttaṃ .
Nimittasaṇṭhānaṃ akopetvā samantato chinditvā uddhaṭamaṃsapesiyā pana matasarīre yebhuyyena akkhāyitanimitte viya upakkamantassa pārājikameva .Nimittato patitāya maṃsapesiyāti idaṃ nimittasaṇṭhānavirahitaṃ abbhantaramaṃsakhaṇḍaṃ sandhāya vuttaṃ .
Nimittasaṇṭhānaṃ akopetvā samantato chinditvā uddhaṭamaṃsapesiyā pana matasarīre yebhuyyena akkhāyitanimitte viya upakkamantassa pārājikameva .
Jīvamānakasarīre labbhamānavisesaṃ dassetvā idāni matasarīre labbhamānavisesaṃ dassento āha ‘‘ matasarīre panā ’’ tiādi .
Evaṃ jīvamānakamanussasarīre labbhamānavisesaṃ dassetvā idāni matasarīre dassetuṃ matasarīre panātiādimāha .
Manussānaṃ jīvamānakasarīretiādinā pana akkhiādayopi vaṇasaṅgahaṃ gacchantīti vaṇena ekaparicchedaṃ katvā akkhiādīsupi thullaccayaṃ vuttaṃ .
Tesañca vaṇasaṅgaho ‘‘ navadvāro mahāvaṇo ’’ ti ( mi . pa .2.6.1) evamādisuttānusārena veditabbo .
Vatthikosesūti purisānaṃ aṅgajātakosacammesu .
‘‘ Navadvāro mahāvaṇo ’’ tiādi ( mi . pa .2.6.1) vacanato manussānaṃ akkhināsādīni vaṇasaṅkhepena thullaccayakkhettānīti tesupi thullaccayaṃ vuttaṃ , evaṃ manussānaṃ matasarīrepi , tenāha mate allasarīretiādi .
Allasarīreti abhinave , akuthite vā manussānaṃ jīvamānasarīre akkhināsādīsu thullaccayameva .
Tattha allasarīreti akuthitaṃ sandhāya vuttaṃ .
Pārājikakkhetteti yebhuyyena akkhāyitampi sandhāya vuttaṃ .
Thullaccayakkhetteti upaḍḍhakkhāyitādimpi sandhāya vuttaṃ .
Ettha ca akkhināsādithullaccayakkhettesu yebhuyyena akkhāyitesupi thullaccayaṃ , upaḍḍhakkhāyitādīsu dukkaṭanti veditabbaṃ .
Matasarīraṃ yāva uddhumātakādibhāvena kuthitaṃ na hoti , tāva allasarīranti veditabbaṃ .
Tenāha –
‘‘ yadā pana sarīraṃ uddhumātakaṃ hotī ’’ tiādi .
Pārājikavatthuñca thullaccayavatthuñca vijahatīti ettha pārājikavatthubhāvaṃ thullaccayavatthubhāvañca vijahatīti attho veditabbo .
Tiracchānagatānaṃ akkhikaṇṇavaṇesu dukkaṭaṃ pana aṭṭhakathāppamāṇena gahetabbaṃ .
Yathā hi manussāmanussatiracchānagatesu vaccamaggapassāvamaggamukhānaṃ pārājikavatthubhāve nānākaraṇaṃ natthi , evaṃ akkhiādīnampi thullaccayādivatthubhāve ninnānākaraṇena bhavitabbaṃ .
Vaṇe thullaccayañca ‘‘ amaggena
V2.81 amaggaṃ paveseti , āpatti thullaccayassā ’’ ti ( pārā .66) sāmaññato vuttaṃ , na pana ‘‘ manussānan ’’ ti visesanaṃ atthi .
Yadi ca tiracchānagatānaṃ vaṇesu thullaccayena na bhavitabbaṃ , pataṅgamukhamaṇḍūkassa mukhasaṇṭhāne vaṇasaṅkhepato thullaccayaṃ na vattabbaṃ , vuttañca , tasmā aṭṭhakathācariyā evettha pamāṇaṃ .
Bhagavato adhippāyaññuno hi aṭṭhakathācariyā .
Teneva vuttaṃ ‘‘ buddhena dhammo vinayo ca vutto , yo tassa puttehi tatheva ñāto ’’ tiādi ( pārā . aṭṭha .1.).
Manussānan ti itthipurisapaṇḍakaubhatobyañjanakānaṃ sāmaññato vuttaṃ .
Tiracchānagatānaṃ hatthiassādīnaṃ nāsāya vatthikose ca thullaccayan ti ‘‘ amaggena amaggaṃ paveseti , āpatti thullaccayassā ’’ ti imāya pāḷiyā atthavisesenettha vuttaṃ .
Sabbesampīti yathāvuttahatthiādīhi aññesaṃ tiracchānānaṃM1.145 saṅgaṇhanatthaṃ vuttaṃ .
Tiracchānagatānaṃ akkhikaṇṇavaṇesu dukkaṭaṃ pana aṭṭhakathāppamāṇena gahetabbaṃ ,‘‘ amaggena amaggaṃ paveseti , āpatti thullaccayassā ’’ ti ( pārā .66) hi sāmaññato vuttaṃ , na pana manussānanti visesetvā .
Yadi hi manussānaññeva vaṇesu thullaccayaṃ siyā , hatthiassādīnaṃ nāsavatthikosesupi paṭaṅgamukhamaṇḍūkassa mukhasaṇṭhānepi ca vaṇasaṅkhepato thullaccayaṃ na vattabbaṃ siyā , vuttañca .
Tasmā aṭṭhakathācariyā evettha pamāṇaṃ .Vatthikosesūti vatthipuṭesu purisānaṃ aṅgajātakosesu .
Upakacchakādīsu dukkaṭaṃ , sabbesampi tiracchānagatānaṃ akkhikaṇṇavaṇesu dukkaṭaṃ , avasesasarīrepi dukkaṭamevāti idaṃ vinītavatthusmiṃ ‘‘ ehi , bhante , methunaṃ dhammaṃ paṭisevā ’’ ti
V0.94 .
‘‘ Alaṃ bhagini netaṃ kappatī ’’ ti ( pārā .79) iminā tāva methunarāgābhāvo dassito hoti .
‘‘ Ehi , bhante , ūruntarikāya ghaṭṭehi … pe … so bhikkhu tathā akāsī ’’ ti iminā tāva mocanassādo dassito hoti , tenevāha bhagavā ‘‘ āpatti saṅghādisesassā ’’ ti .
‘‘ Yo pana methunarāgena ūruntarikāya ghaṭṭeti , tassa dukkaṭan ’’ ti siddhanti katvā vuttaṃ .
ManussānaṃM0.105 akkhikaṇṇavaṇādi thullaccayavatthu , tiracchānagatānaṃ dukkaṭavatthūti ettha duviññeyyo pāḷileso , tasmā ‘‘ na ca , bhikkhave , rattacittena aṅgajātaṃ chupitabbaṃ , yo chupeyya , āpatti thullaccayassā ’’ ti vacanato rattacittena akkhikaṇṇavaṇaṃ chupantassa dukkaṭanti siddhanti ayaṃ cammakkhandhake pāḷilesoti veditabbo .Matānaṃ tiracchānagatānanti sambandho .
Matānaṃ tiracchānagatānanti matakena sambandho .
Methunarāgena vatthikosaṃ pavesentassa thullaccayaṃ vuttanti āha ‘‘ patthikosaṃ appavesento ’’ ti .
Itthiyā appavesentoti itthiyā nimittaṃ appavesento .
Appavesentoti ca pavesanādhippāyassa abhāvaṃ dasseti .
Pavesanādhippāyena bahi chupantassa pana methunassa pubbapayogattā dukkaṭeneva bhavitabbaṃ .
‘‘ Jīvamānakapurisassāti jīvamānakasaddo mate vattabbameva natthīti ñāpanatthaṃ vutto ’’ ti vadanti .
Methunarāgena vatthikosaṃ pavesentassa thullaccayaṃ vuttanti āha ‘‘ vatthikosaṃ appavesento ’’ ti .
Methunarāgo ca nāma kāyasaṃsaggarāgaṃ mocanassādañca muñcitvā visuṃ dvayaṃdvayasamāpattiyā rāgo , so ca purisādīsupi uppajjati , tena ca apārājikakkhette itthisarīrepi upakkamantassa asucimhi muttepi saṅghādiseso na hoti , khettānurūpaṃ thullaccayadukkaṭameva hotīti veditabbaṃ .
Appavesentoti iminā tīsu maggesu pavesanādhippāye asatipi methunarāgena bahi ghaṭṭanaṃ sambhavatīti dasseti , teneva thullaccayaṃ vuttaṃ , itarathā pavesanādhippāyena
V1.126 bahi chupantassa methunassa pubbapayogattā dukkaṭameva vattabbaṃ siyā .Nimittena nimittaṃ chupati , thullaccayan ti idaṃ ‘‘ na ca , bhikkhave , rattacittena aṅgajātaṃ chupitabbaṃ , yo chupeyya , āpatti thullaccayassā ’’ ti
M2.92 ( mahāva .252) imassa suttassa vasena vuttaṃ .
Nimittena nimittaṃ chupati thullaccayan ti idañca ‘‘ na ca , bhikkhave , rattacittena aṅgajātaṃ chupitabbaṃ , yo chupeyya , āpatti thullaccayassā ’’ ti ( mahāva .252) imassa cammakkhandhake āgatassa suttassa vasena vuttaṃ .Tattha ca kesañci aññathāpi atthavikappassa vidhiṃ dassento ‘‘ mahāaṭṭhakathāyaṃ panā ’’ tiādimāha .
Tattha kiñcāpi ‘‘ katvā mahāaṭṭhakathaṃ sarīran ’’ ti ( pārā . aṭṭha .1. ganthārambhakathā ) vuttaṃ , tathāpi sesaaṭṭhakathāsu ‘‘ methunarāgena mukhenā ’’ ti vacanassa abhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ mahāaṭṭhakathāyaṃ panā ’’ ti vuttaṃ .
Mahāaṭṭhakathāyaṃ panāti idaṃ kiñcāpi ‘‘ katvā mahāaṭṭhakathaṃ sarīran ’’ ti vuttaṃ , atha kho sesaaṭṭhakathāsu ‘‘ methunarāgena mukhenā ’’ ti vacanābhāvato tattheva bhāvato taṃ vacanaṃ pāḷivacanena saṃsanditvā dassanatthaṃ vuttaṃ .
Tattha ca kesañci aññathāpi atthavikappassa bījaṃ dassento mahāaṭṭhakathāyaṃ panātiādimāha .
‘‘ Aṅgajātenā ’’ ti avuttattā ‘‘ avisesenā ’’ ti vuttaṃ .
Anugaṇṭhipade pana ‘‘ taṃ sabbampīti mahāaṭṭhakathāyameva methunarāgena itthiyā nimittaṃ appavesento chupati , thullaccayan ’’ ti ca vuttaṃ .
‘‘ Methunarāgena mukhenā ’’ tipi katthaci , pāḷiyaṃ avisesena ‘‘ na ca , bhikkhave , rattacittena aṅgajātaṃ chupitabban ’’ ti vuttaṃ , tasmā ‘‘ taṃ sabban ’’ ti vuttaṃ .
Mukheneva chupanaṃ sandhāyāti oṭṭhajivhādimukhāvayavena chupanaṃ sandhāya .
Oḷārikattāti ajjhācārassa thullattā .
Taṃ sandhāyabhāsitan ti taṃ yathāvuttasuttaṃ .
Suttañhi ajjhācāraṃ sandhāya paṭicca vuttattā ‘‘ sandhāyabhāsitan ’’ ti vuccati .
Suṭṭhusallakkhetvāti piṭṭhiṃ abhiruhantānaṃ aṅgajātamukheneva nimittachupanassa sambhavaṃ methunarāgīnañca aṅgajātena chupanasseva anurūpatañca sutte ca ‘‘ mukhenā ’’ ti avuttatañca aññañca nayaṃ yathābalaṃ suṭṭhu sallakkhetvāti attho .
Idāni mahāaṭṭhakathaṃ pāḷiyā saṃsanditvā dassento ‘‘ yaṃ tāva mahāaṭṭhakathāyan ’’ tiādimāha .
Itarathā hi dukkaṭaṃ siyāti pakatimukhena chupantassa visāṇādiggahaṇe viya dukkaṭaṃ siyā .
Ettha itarathā hīti pakatimukhena .
Kasmā dukkaṭanti ce ?
‘‘ Aṅgulibījādīni pavesentassa dukkaṭan ’’ ti vuttattā yuttaṃ .
Evaṃ mahāaṭṭhakathaṃ pāḷiyā saṃsanditvā idāni tattha kesañci aññathā atthavikappaṃ dassento ‘‘ keci panā ’’ tiādimāha .
Purimaṃ pasaṃsantīti tiracchānagati … pe … vuttanayeneva thullaccayaṃ , kāyasaṃsaggarāgena dukkaṭantiādiaṭṭhakathāvacanehi saṃsandanato .
‘‘ Taṃ sabbampi … pe … purimaṃ pasaṃsantī ’’ ti idaṃ saṅgītito pacchā sīhaḷadīpakehi ācariyehi pāḷiyā , aṭṭhakathāyañca vuttavacanaṃ saṃsanditvā vuttavinicchayoti vuttaṃ .
Saṅghādisesoti kāyasaṃsaggasikkhāpadena saṅghādiseso .
Saṅghādisesoti manussitthiṃ sandhāya vuttaṃ .
Vuttanayenevāti methunarāgeneva .
‘‘ Nimittamukhenā ’’ ti vuttattā tiracchānagatitthiyā passāvamaggaṃ methunarāgena pakatimukhena chupantassa dukkaṭanti veditabbaṃ .
Tiracchānagatitthiyā passāvamaggan ti ettha mahāaṭṭhakathāyampi pubbe ‘‘ nimittan ’’ ti vatvā ettha ‘‘ passāvamaggan ’’ ti vuttattā avasesanimitte dukkaṭanti yuttaṃ viya dissati .
Vuttanayenevāti methunarāgena .
Thullaccayan ti ca khandhake passāvanimittavasenevāgatattā upaparikkhitvā gahetabbaṃ .
Passāvamaggan ti idaṃ cammakkhandhake nidānavasena vuttaṃ .
Itaramaggadvayaṃ pana nimittamukhena chupantassa vaṇasaṅkhepena thullaccayameva .
Vuttanayenevāti methunarāgeneva .
Nimittamukhena pana vinā methunarāgena manussitthiyā vā tiracchānagatitthiyā vā passāvamaggaṃ
M1.146 pakatimukhena chupantassa dukkaṭameva pakatimukhena pakatimukhachupane viya , itarathā tatthāpi thullaccayena bhavitabbaṃ , tañca na yuttaṃ khandhakasuttepi tathā avuttattā .Kāyasaṃsaggarāgena dukkaṭan ti nimittamukhena vā pakatimukhena vā kāyasaṃsaggarāgena chupantassa dukkaṭameva .
Kāyasaṃsaggarāgena dukkaṭan ti nimittamukhena vā pakatimukhādiṃ itarakāyena vā kāyasaṃsaggarāgena chupantassa dukkaṭameva .
Ettha ca kāyasaṃsaggarāgena bahinimitte upakkamato ajānantasseva aṅgajātaṃ yadi pārājikakkhettaṃ chupati , tattha kiṃ hotīti ?
Keci tāva ‘‘ methunarāgassa abhāvā manussitthiyā saṅghādiseso , sesesu vatthuvasena thullaccayadukkaṭānī ’’ ti vadanti .
Aññe pana ‘‘ pavesanakkhaṇe phassassa sādiyanasambhavato balakkārena upakkamanakkhaṇe viya pārājikamevā ’’ ti vadanti , idameva yuttataraṃ .
Maggattayato hi aññasmiṃ padeseyeva kāyasaṃsaggādirāgabhedato āpattibhedo labbhati , na maggattaye .
Tattha pana yena kenaci ākārena phassassa sādiyanakkhaṇe pārājikameva , teneva paropakkamena pavesanādīsu rāgabhedaṃ anuddharitvā sādiyanamattena pārājikaṃ vuttaṃ .
Ekūnasattatidvisatacatukkakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Ekūnasattatidvisatacatukkakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .