Issues
Select Version
Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā
Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā

Ekūnasattatidvisatacatukkakathāvaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Ekūnasattatidvisatacatukkakathāvaṇṇanā

59-60. 59-60. 59-60.
Akkhāyitanimittā akkhāyita-saddena vuttā uttarapadalopenāti āha ‘‘ soṇasiṅgālādīhi akkhāyitanimittan ’’ ti . Akkhāyitaṃ nimittaṃ yassā sā akkhāyitanimittā . ‘‘ Mataṃ yebhuyyena akkhāyitan ’’ ti vacanato amataṃ yebhuyyena khāyitampi pārājikavatthumevāti dasseti . Sabbaso khāyitaṃ , uppāṭitaṃ vā thullaccayavatthumevāti dasseti , tathā ‘‘ yebhuyyena khāyitan ’’ tiM0.104 vacanato mataṃ sabbakhāyitaṃ , uppāṭitaṃ vā dukkaṭavatthūti dasseti . Mattan ti surādīhi mattaṃ . Akkhāyitanimittā idha uttarapadalopena akkhāyitasaddena vuttāti āha ‘‘ akkhāyitanimittan ’’ ti .
‘‘ Jāgarantin ’’ tiādi visesanarahitattā ‘‘ suddhikacatukkānī ’’ ti vuttaṃ . Na ca sāvasesaṃ paññapenti . Kiṃ kāraṇā ? Idañhi sikkhāpadaṃ lokavajjaṃ , na paṇṇattivajjaṃ . Tattha sikkhāpadanti pārājikaṃ adhippetaṃ . Tattha thullaccayampi hi lokavajjaṃ , na paṇṇattivajjaṃ . Atha vā ubhayampi anavasesaṃ paññattaṃ . Pārājikakhette hi heṭṭhimakoṭiṃ pāpetvā ṭhapite tato paraṃ thullaccayanti paññattameva hoti . Tattha thullaccayakhettampi pārājikakhettaṃ viya heṭṭhimaparicchedena vuttanti veditabbaṃ . Upaḍḍhakkhāyite thullaccayan ti yattha nimittaṃ khāyitaṃ , taṃ dukkaṭavatthūti veditabbaṃ . Etthāha – paṇṇattivajjaṃ kiṃ sāvasesameva bhagavā paññāpetīti ? Na . Ekaṃsato pana yathāsambhavaṃ tattha tattha pakāsayissāma , kimatthaṃ pana bhagavā upaḍḍhakkhāyite pārājikaṃ na paññāpesīti ayaṃ tāva apucchā buddhavisayattā vinayapaññattiyā . Idaṃ panettha kāraṇapatirūpakaṃ ‘‘ upaḍḍhabhāvassa dubbinicchayattā ’’ ti . Yebhuyyena khāyitaṃ nāma vaccamaggapassāvamaggamukhānaṃ catūsu koṭṭhāsesu dve koṭṭhāse atikkamma yāva tatiyakoṭṭhāsapariyosānā khāditaṃ , tatiyakoṭṭhāsaṃ atikkamma yāva catutthakoṭṭhāsapariyosānā dukkaṭavatthu . Jāgarantin tiādi visesanarahitattā ‘‘ suddhikacatukkānī ’’ ti vuttaṃ .
Samānācariyakā therāti ekācariyassa pāṭhakantevāsikā . Mahābhayeti brāhmaṇatissabhaye . Gaṅgāya aparabhāgo aparagaṅgaṃ . Vata reti garahatthe nipāto . Avissajjantena kiṃ kattabbanti āha ‘‘ niccakālaṃ sotabban ’’ tiādi . Evaṃ vinayagarukānan ti iminā upari tehi vuccamānavinicchayassa garukaraṇīyatāya kāraṇaṃ vuttaṃ . Yadipi nimittaṃ sabbaso khāyitan ti ‘‘ jīvamānakasarīraṃyeva sandhāya vuttan ’’ ti vadanti , taṃ vīmaṃsitvā gahetabbaṃ . Samānācariyakātherāti ekācariyassa uddesantevāsikā . Gaṅgāya aparabhāgo aparagaṅgaṃ . Vatareti garahatthe nipāto . Evaṃ vinayagarukānan ti iminā upari upatissattherena vuccamānavinicchayassa garukaraṇīyatāya kāraṇaṃ vuttaṃ . Sabbaṃ pariyādiyitvāti sabbaṃ pārājikakhettaṃ anavasesato gahetvā . Yadi hi sāvasesaṃ katvā paññapeyya , alajjīnaṃ tattha lesena ajjhācārasoto pavattatīti āha ‘‘ sotaṃ chinditvā ’’ ti . Sahaseyyādipaṇṇattivajjasikkhāpadesuyeva ( pāci .49-51) sāvasesaṃ katvāpi paññāpanaṃ sambhavati , na lokavajjesūti āha idañhītiādi . Sahaseyyasikkhāpade hi ( pāci .49 ādayo ) kiñcāpi yebhuyyacchanne yebhuyyaparicchanne heṭṭhimaparicchedato pācittiyaṃ dassitaṃ , upaḍḍhacchanne upaḍḍhaparicchanne dukkaṭaṃ , tathāpi sāvasesattā paññattiyā yebhuyyacchannaupaḍḍhaparicchannādīsupi aṭṭhakathāyaṃ pācittiyameva dassitaṃ . Idha pana niravasesattā paññattiyā bhagavatā dassitaṃ yebhuyyena akkhāyitanimittato heṭṭhā pārājikakkhettaṃ natthi , thullaccayādimeva tattha labbhati . Upatissattherena vuttasseva vinicchayassa aññampi upatthambhakāraṇaṃ dassento apicātiādimāha . Nimitte appamattikāpi maṃsarāji sace avasiṭṭhāM1.144 hoti , taṃ yebhuyyakkhāyitameva hoti , tato paraṃ pana sabbaso khāyite nimitte dukkaṭamevāti dassento āha ‘‘ tato paraṃ thullaccayaṃ natthī ’’ ti . Keci panettha vaccamaggādiṃ cattāro koṭṭhāse katvā ‘‘ tesu dve koṭṭhāse atikkamma yāva tatiyakoṭṭhāsassa pariyosānā khāyitaṃ yebhuyyakkhāyitaṃ nāma , tato paraṃ thullaccayaṃ natthi , yāva catutthakoṭṭhāsassa pariyosānā khāyitaṃ , tampi dukkaṭavatthuyevā ’’ ti ca vadanti , taṃ na yuttaṃ .
Gaṅgāya aparabhāgo aparagaṅgaṃ .
Vatareti garahatthe nipāto .
Evaṃ vinayagarukānan ti iminā upari upatissattherena vuccamānavinicchayassa garukaraṇīyatāya kāraṇaṃ vuttaṃ .
Sabbaṃ pariyādiyitvāti sabbaṃ pārājikakkhettaṃ anavasesato gahetvā . Sotaṃ chinditvāti pārājikakkhette vītikkamasotaṃ chinditvā .
Sahaseyyādipaṇṇattivajjasikkhāpadesuyeva ( pāci .49-51) sāvasesaṃ katvāpi paññāpanaṃ sambhavati , na lokavajjesūti āha idañhītiādi .
Apaññattabhāvato yuttiabhāvato ca ‘‘ pārājikacchāyā panettha na dissatī ’’ ti vuttaṃ . Keci pana ‘‘ upaḍḍhakkhāyitabhāvassa dubbinicchayattā tattha pārājikaṃ na paññapesī ’’ ti vadanti , taṃ akāraṇaṃ , na ca dubbinicchayatā apaññattikāraṇaṃ yebhuyyakkhāyitādīsupi dubbinicchayabhāvassa samānattā . Upaḍḍhakkhāyitato hi kiñcideva adhikaṃ ūnaṃ vā yadi khāyitaṃ siyā , tampi yebhuyyena khāyitaṃ akkhāyitanti saṅkhyaṃ gacchatīti upaḍḍhakkhāyitamiva yebhuyyakkhāyitādīnipi dubbinicchayāneva . Apica upaḍḍhakkhāyitaṃ yadi sabhāvatoM2.90 pārājikakkhettaṃ siyā , na tattha bhagavā dubbinicchayanti pārājikaṃ na paññapeti .
Apaññattabhāvato yuttiabhāvato ca ‘‘ pārājikacchāyā panettha na dissatī ’’ ti vuttaṃ . Keci pana ‘‘ upaḍḍhakkhāyitabhāvassa dubbinicchayattā tattha pārājikaṃ na paññapesī ’’ ti vadanti , taṃ akāraṇaṃ , na ca dubbinicchayatā apaññattikāraṇaṃ yebhuyyakkhāyitādīsupi dubbinicchayabhāvassa samānattā . Upaḍḍhakkhāyitato hi kiñcideva adhikaṃ ūnaṃ vā yadi khāyitaṃ siyā , tampi yebhuyyena khāyitaṃ akkhāyitanti saṅkhyaṃ gacchatīti upaḍḍhakkhāyitamiva yebhuyyakkhāyitādīnipi dubbinicchayāneva . Apica upaḍḍhakkhāyitaṃ yadi sabhāvatoM2.90 pārājikakkhettaṃ siyā , na tattha bhagavā dubbinicchayanti pārājikaṃ na paññapeti .
Idāni therena katavinicchayameva upatthambhetvā aparampi tattha kāraṇaṃ dassento ‘‘ apicā ’’ tiādimāha . Matasarīrasmiṃyeva veditabban ti mataṃ yebhuyyena akkhāyitantiādivacanato vuttaṃ .
Nimitte appamattikāpi maṃsarāji sace avasiṭṭhā hoti , taṃ yebhuyyakkhāyita meva hoti , tato paraṃ pana sabbaso khāyite nimitte dukkaṭamevāti dassento āha ‘‘ tato paraṃ thullaccayaṃ natthī ’’ ti . Atha vā yebhuyyena khāyitaṃ nāma vaccamaggapassāvamaggamukhānaṃ catūsu koṭṭhāsesu dve koṭṭhāse atikkamma yāva tatiyakoṭṭhāsassa pariyosānāV2.80 khāditaṃ , tato paraṃ pana tatiyakoṭṭhāsaṃ atikkamma yāva catutthakoṭṭhāsassa pariyosānā khāditaṃ dukkaṭavatthūti veditabbaṃ .
Matasarīrasmiṃyeva veditabban ti ‘‘ mataṃ yebhuyyena akkhāyitan ’’ tiādivacanato .
‘‘ Yadipi nimittaṃ sabbaso khāyitan tiādi sabbaṃ jīvamānakasarīrameva sandhāya vuttan ’’ ti mahāgaṇṭhipade vuttaṃ . Kenaci pana ‘‘ taṃ vīmaṃsitvā gahetabban ’’ ti likhitaṃ . Kimettha vīmaṃsitabbaṃ jīvamānakasarīrasseva adhikatattā matasarīre labbhamānassa vinicchayassa visuṃ vakkhamānattā ca . Teneva mātikāṭṭhakathāyampi ( kaṅkhā . aṭṭha . paṭhamapārājikavaṇṇanā )– ‘‘ Jīvamānakasarīrassa vuttappakāre magge sacepi tacādīni anavasesetvā sabbaso chinne nimittasaṇṭhānamattaṃ paññāyati , tattha antamaso aṅgajāte uṭṭhikaṃ anaṭṭhakāyappasādaṃ pīḷakaṃ vā cammakhīlaṃ vā pavesentassapi sevanacitte sati pārājikaṃ , naṭṭhakāyappasādaṃ sukkhapīḷakaṃ vā matacammaṃ vā lomaṃ vā pavesentassa dukkaṭaṃ . Sace nimittasaṇṭhānamattampi anavasesetvā sabbaso maggo uppāṭito , tattha upakkamato vaṇasaṅkhepavasena thullaccayan ’’ ti – Jīvamānakasarīrasmiṃyeva yathāvuttavinicchayo dassito . Yadipi nimittan tiādi jīvamānakasarīrameva sandhāya vuttaṃ tasseva adhikatattā . Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . paṭhamapārājikavaṇṇanā )‘‘ jīvamānakasarīrassa vuttappakāre magge sacepi tacādīni anavasesetvā sabbaso chinne ’’ tiādiV1.125 vuttaṃ . Sabbaso khāyitan ti nimittamaṃsaṃ sabbaṃ chinnanti attho .
Sabbaso khāyitan ti nimittappadese bahiṭṭhitaṃ chavicammaṃ sabbaso chinditvā soṇasiṅgālādīhi khāyitasadisaṃ kataṃ . Tenevāha ‘‘ chavicammaṃ natthī ’’ ti . Nimittamaṃsassa pana abbhantare chavicammassa ca vijjamānattā ‘‘ nimittasaṇṭhānaṃ paññāyatī ’’ ti vuttaṃ . Tenevāha ‘‘ pavesanaṃ jāyatī ’’ ti . Nimittasaṇṭhānan ti chinnamaṃsassa anto yāva muttavatthikosā chiddākāro abbhantarachavicammamatto itthinimittākāro , tenāha ‘‘ pavesanaṃ jāyatī ’’ ti . Nimittasaṇṭhānaṃ pana anavasesetvāti pavesanārahachiddākārena ṭhitaabbhantaramaṃsādiṃ anavasesetvā . Etena yāva paveso labbhati , tāva maggoyevāti dasseti .
Nimittasaṇṭhānaṃ panaM2.91 anavasesetvāti nimittākārena ṭhitaṃ chavicammamaṃsādiṃ anavasesetvā . Nimittato patitāya maṃsapesiyāti idaṃ nimittasaṇṭhānavirahitaṃ abbhantaramaṃsakhaṇḍaṃ sandhāya vuttaṃ . Nimittasaṇṭhānaṃ akopetvā samantato chinditvā uddhaṭamaṃsapesiyā pana matasarīre yebhuyyena akkhāyitanimitte viya upakkamantassa pārājikameva .
Nimittato patitāya maṃsapesiyāti idaṃ nimittasaṇṭhānavirahitaṃ abbhantaramaṃsakhaṇḍaṃ sandhāya vuttaṃ . Nimittasaṇṭhānaṃ akopetvā samantato chinditvā uddhaṭamaṃsapesiyā pana matasarīre yebhuyyena akkhāyitanimitte viya upakkamantassa pārājikameva .
Jīvamānakasarīre labbhamānavisesaṃ dassetvā idāni matasarīre labbhamānavisesaṃ dassento āha ‘‘ matasarīre panā ’’ tiādi . Evaṃ jīvamānakamanussasarīre labbhamānavisesaṃ dassetvā idāni matasarīre dassetuṃ matasarīre panātiādimāha .
Manussānaṃ jīvamānakasarīretiādinā pana akkhiādayopi vaṇasaṅgahaṃ gacchantīti vaṇena ekaparicchedaṃ katvā akkhiādīsupi thullaccayaṃ vuttaṃ . Tesañca vaṇasaṅgaho ‘‘ navadvāro mahāvaṇo ’’ ti ( mi . pa .2.6.1) evamādisuttānusārena veditabbo . Vatthikosesūti purisānaṃ aṅgajātakosacammesu . ‘‘ Navadvāro mahāvaṇo ’’ tiādi ( mi . pa .2.6.1) vacanato manussānaṃ akkhināsādīni vaṇasaṅkhepena thullaccayakkhettānīti tesupi thullaccayaṃ vuttaṃ , evaṃ manussānaṃ matasarīrepi , tenāha mate allasarīretiādi .
Allasarīreti abhinave , akuthite vā manussānaṃ jīvamānasarīre akkhināsādīsu thullaccayameva . Tattha allasarīreti akuthitaṃ sandhāya vuttaṃ . Pārājikakkhetteti yebhuyyena akkhāyitampi sandhāya vuttaṃ . Thullaccayakkhetteti upaḍḍhakkhāyitādimpi sandhāya vuttaṃ . Ettha ca akkhināsādithullaccayakkhettesu yebhuyyena akkhāyitesupi thullaccayaṃ , upaḍḍhakkhāyitādīsu dukkaṭanti veditabbaṃ .
Matasarīraṃ yāva uddhumātakādibhāvena kuthitaṃ na hoti , tāva allasarīranti veditabbaṃ . Tenāha – ‘‘ yadā pana sarīraṃ uddhumātakaṃ hotī ’’ tiādi . Pārājikavatthuñca thullaccayavatthuñca vijahatīti ettha pārājikavatthubhāvaṃ thullaccayavatthubhāvañca vijahatīti attho veditabbo .
Tiracchānagatānaṃ akkhikaṇṇavaṇesu dukkaṭaṃ pana aṭṭhakathāppamāṇena gahetabbaṃ . Yathā hi manussāmanussatiracchānagatesu vaccamaggapassāvamaggamukhānaṃ pārājikavatthubhāve nānākaraṇaṃ natthi , evaṃ akkhiādīnampi thullaccayādivatthubhāve ninnānākaraṇena bhavitabbaṃ . Vaṇe thullaccayañca ‘‘ amaggenaV2.81 amaggaṃ paveseti , āpatti thullaccayassā ’’ ti ( pārā .66) sāmaññato vuttaṃ , na pana ‘‘ manussānan ’’ ti visesanaṃ atthi . Yadi ca tiracchānagatānaṃ vaṇesu thullaccayena na bhavitabbaṃ , pataṅgamukhamaṇḍūkassa mukhasaṇṭhāne vaṇasaṅkhepato thullaccayaṃ na vattabbaṃ , vuttañca , tasmā aṭṭhakathācariyā evettha pamāṇaṃ . Bhagavato adhippāyaññuno hi aṭṭhakathācariyā . Teneva vuttaṃ ‘‘ buddhena dhammo vinayo ca vutto , yo tassa puttehi tatheva ñāto ’’ tiādi ( pārā . aṭṭha .1.). Manussānan ti itthipurisapaṇḍakaubhatobyañjanakānaṃ sāmaññato vuttaṃ . Tiracchānagatānaṃ hatthiassādīnaṃ nāsāya vatthikose ca thullaccayan ti ‘‘ amaggena amaggaṃ paveseti , āpatti thullaccayassā ’’ ti imāya pāḷiyā atthavisesenettha vuttaṃ . Sabbesampīti yathāvuttahatthiādīhi aññesaṃ tiracchānānaṃM1.145 saṅgaṇhanatthaṃ vuttaṃ . Tiracchānagatānaṃ akkhikaṇṇavaṇesu dukkaṭaṃ pana aṭṭhakathāppamāṇena gahetabbaṃ ,‘‘ amaggena amaggaṃ paveseti , āpatti thullaccayassā ’’ ti ( pārā .66) hi sāmaññato vuttaṃ , na pana manussānanti visesetvā . Yadi hi manussānaññeva vaṇesu thullaccayaṃ siyā , hatthiassādīnaṃ nāsavatthikosesupi paṭaṅgamukhamaṇḍūkassa mukhasaṇṭhānepi ca vaṇasaṅkhepato thullaccayaṃ na vattabbaṃ siyā , vuttañca . Tasmā aṭṭhakathācariyā evettha pamāṇaṃ .
Vatthikosesūti vatthipuṭesu purisānaṃ aṅgajātakosesu .
Upakacchakādīsu dukkaṭaṃ , sabbesampi tiracchānagatānaṃ akkhikaṇṇavaṇesu dukkaṭaṃ , avasesasarīrepi dukkaṭamevāti idaṃ vinītavatthusmiṃ ‘‘ ehi , bhante , methunaṃ dhammaṃ paṭisevā ’’ tiV0.94 . ‘‘ Alaṃ bhagini netaṃ kappatī ’’ ti ( pārā .79) iminā tāva methunarāgābhāvo dassito hoti . ‘‘ Ehi , bhante , ūruntarikāya ghaṭṭehi … pe … so bhikkhu tathā akāsī ’’ ti iminā tāva mocanassādo dassito hoti , tenevāha bhagavā ‘‘ āpatti saṅghādisesassā ’’ ti . ‘‘ Yo pana methunarāgena ūruntarikāya ghaṭṭeti , tassa dukkaṭan ’’ ti siddhanti katvā vuttaṃ . ManussānaṃM0.105 akkhikaṇṇavaṇādi thullaccayavatthu , tiracchānagatānaṃ dukkaṭavatthūti ettha duviññeyyo pāḷileso , tasmā ‘‘ na ca , bhikkhave , rattacittena aṅgajātaṃ chupitabbaṃ , yo chupeyya , āpatti thullaccayassā ’’ ti vacanato rattacittena akkhikaṇṇavaṇaṃ chupantassa dukkaṭanti siddhanti ayaṃ cammakkhandhake pāḷilesoti veditabbo .
Matānaṃ tiracchānagatānanti sambandho . Matānaṃ tiracchānagatānanti matakena sambandho .
Methunarāgena vatthikosaṃ pavesentassa thullaccayaṃ vuttanti āha ‘‘ patthikosaṃ appavesento ’’ ti . Itthiyā appavesentoti itthiyā nimittaṃ appavesento . Appavesentoti ca pavesanādhippāyassa abhāvaṃ dasseti . Pavesanādhippāyena bahi chupantassa pana methunassa pubbapayogattā dukkaṭeneva bhavitabbaṃ . ‘‘ Jīvamānakapurisassāti jīvamānakasaddo mate vattabbameva natthīti ñāpanatthaṃ vutto ’’ ti vadanti . Methunarāgena vatthikosaṃ pavesentassa thullaccayaṃ vuttanti āha ‘‘ vatthikosaṃ appavesento ’’ ti . Methunarāgo ca nāma kāyasaṃsaggarāgaṃ mocanassādañca muñcitvā visuṃ dvayaṃdvayasamāpattiyā rāgo , so ca purisādīsupi uppajjati , tena ca apārājikakkhette itthisarīrepi upakkamantassa asucimhi muttepi saṅghādiseso na hoti , khettānurūpaṃ thullaccayadukkaṭameva hotīti veditabbaṃ . Appavesentoti iminā tīsu maggesu pavesanādhippāye asatipi methunarāgena bahi ghaṭṭanaṃ sambhavatīti dasseti , teneva thullaccayaṃ vuttaṃ , itarathā pavesanādhippāyenaV1.126 bahi chupantassa methunassa pubbapayogattā dukkaṭameva vattabbaṃ siyā .
Nimittena nimittaṃ chupati , thullaccayan ti idaṃ ‘‘ na ca , bhikkhave , rattacittena aṅgajātaṃ chupitabbaṃ , yo chupeyya , āpatti thullaccayassā ’’ tiM2.92 ( mahāva .252) imassa suttassa vasena vuttaṃ . Nimittena nimittaṃ chupati thullaccayan ti idañca ‘‘ na ca , bhikkhave , rattacittena aṅgajātaṃ chupitabbaṃ , yo chupeyya , āpatti thullaccayassā ’’ ti ( mahāva .252) imassa cammakkhandhake āgatassa suttassa vasena vuttaṃ .
Tattha ca kesañci aññathāpi atthavikappassa vidhiṃ dassento ‘‘ mahāaṭṭhakathāyaṃ panā ’’ tiādimāha . Tattha kiñcāpi ‘‘ katvā mahāaṭṭhakathaṃ sarīran ’’ ti ( pārā . aṭṭha .1. ganthārambhakathā ) vuttaṃ , tathāpi sesaaṭṭhakathāsu ‘‘ methunarāgena mukhenā ’’ ti vacanassa abhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ mahāaṭṭhakathāyaṃ panā ’’ ti vuttaṃ . Mahāaṭṭhakathāyaṃ panāti idaṃ kiñcāpi ‘‘ katvā mahāaṭṭhakathaṃ sarīran ’’ ti vuttaṃ , atha kho sesaaṭṭhakathāsu ‘‘ methunarāgena mukhenā ’’ ti vacanābhāvato tattheva bhāvato taṃ vacanaṃ pāḷivacanena saṃsanditvā dassanatthaṃ vuttaṃ . Tattha ca kesañci aññathāpi atthavikappassa bījaṃ dassento mahāaṭṭhakathāyaṃ panātiādimāha .
‘‘ Aṅgajātenā ’’ ti avuttattā ‘‘ avisesenā ’’ ti vuttaṃ .
Anugaṇṭhipade pana ‘‘ taṃ sabbampīti mahāaṭṭhakathāyameva methunarāgena itthiyā nimittaṃ appavesento chupati , thullaccayan ’’ ti ca vuttaṃ . ‘‘ Methunarāgena mukhenā ’’ tipi katthaci , pāḷiyaṃ avisesena ‘‘ na ca , bhikkhave , rattacittena aṅgajātaṃ chupitabban ’’ ti vuttaṃ , tasmā ‘‘ taṃ sabban ’’ ti vuttaṃ . Mukheneva chupanaṃ sandhāyāti oṭṭhajivhādimukhāvayavena chupanaṃ sandhāya . Oḷārikattāti ajjhācārassa thullattā . Taṃ sandhāyabhāsitan ti taṃ yathāvuttasuttaṃ . Suttañhi ajjhācāraṃ sandhāya paṭicca vuttattā ‘‘ sandhāyabhāsitan ’’ ti vuccati . Suṭṭhusallakkhetvāti piṭṭhiṃ abhiruhantānaṃ aṅgajātamukheneva nimittachupanassa sambhavaṃ methunarāgīnañca aṅgajātena chupanasseva anurūpatañca sutte ca ‘‘ mukhenā ’’ ti avuttatañca aññañca nayaṃ yathābalaṃ suṭṭhu sallakkhetvāti attho .
Idāni mahāaṭṭhakathaṃ pāḷiyā saṃsanditvā dassento ‘‘ yaṃ tāva mahāaṭṭhakathāyan ’’ tiādimāha .
Itarathā hi dukkaṭaṃ siyāti pakatimukhena chupantassa visāṇādiggahaṇe viya dukkaṭaṃ siyā .
Ettha itarathā hīti pakatimukhena . Kasmā dukkaṭanti ce ? ‘‘ Aṅgulibījādīni pavesentassa dukkaṭan ’’ ti vuttattā yuttaṃ .
Evaṃ mahāaṭṭhakathaṃ pāḷiyā saṃsanditvā idāni tattha kesañci aññathā atthavikappaṃ dassento ‘‘ keci panā ’’ tiādimāha .
Purimaṃ pasaṃsantīti tiracchānagati … pe … vuttanayeneva thullaccayaṃ , kāyasaṃsaggarāgena dukkaṭantiādiaṭṭhakathāvacanehi saṃsandanato . ‘‘ Taṃ sabbampi … pe … purimaṃ pasaṃsantī ’’ ti idaṃ saṅgītito pacchā sīhaḷadīpakehi ācariyehi pāḷiyā , aṭṭhakathāyañca vuttavacanaṃ saṃsanditvā vuttavinicchayoti vuttaṃ .
Saṅghādisesoti kāyasaṃsaggasikkhāpadena saṅghādiseso . Saṅghādisesoti manussitthiṃ sandhāya vuttaṃ .
Vuttanayenevāti methunarāgeneva . ‘‘ Nimittamukhenā ’’ ti vuttattā tiracchānagatitthiyā passāvamaggaṃ methunarāgena pakatimukhena chupantassa dukkaṭanti veditabbaṃ . Tiracchānagatitthiyā passāvamaggan ti ettha mahāaṭṭhakathāyampi pubbe ‘‘ nimittan ’’ ti vatvā ettha ‘‘ passāvamaggan ’’ ti vuttattā avasesanimitte dukkaṭanti yuttaṃ viya dissati . Vuttanayenevāti methunarāgena . Thullaccayan ti ca khandhake passāvanimittavasenevāgatattā upaparikkhitvā gahetabbaṃ . Passāvamaggan ti idaṃ cammakkhandhake nidānavasena vuttaṃ . Itaramaggadvayaṃ pana nimittamukhena chupantassa vaṇasaṅkhepena thullaccayameva . Vuttanayenevāti methunarāgeneva . Nimittamukhena pana vinā methunarāgena manussitthiyā vā tiracchānagatitthiyā vā passāvamaggaṃM1.146 pakatimukhena chupantassa dukkaṭameva pakatimukhena pakatimukhachupane viya , itarathā tatthāpi thullaccayena bhavitabbaṃ , tañca na yuttaṃ khandhakasuttepi tathā avuttattā .
Kāyasaṃsaggarāgena dukkaṭan ti nimittamukhena vā pakatimukhena vā kāyasaṃsaggarāgena chupantassa dukkaṭameva . Kāyasaṃsaggarāgena dukkaṭan ti nimittamukhena vā pakatimukhādiṃ itarakāyena vā kāyasaṃsaggarāgena chupantassa dukkaṭameva . Ettha ca kāyasaṃsaggarāgena bahinimitte upakkamato ajānantasseva aṅgajātaṃ yadi pārājikakkhettaṃ chupati , tattha kiṃ hotīti ? Keci tāva ‘‘ methunarāgassa abhāvā manussitthiyā saṅghādiseso , sesesu vatthuvasena thullaccayadukkaṭānī ’’ ti vadanti . Aññe pana ‘‘ pavesanakkhaṇe phassassa sādiyanasambhavato balakkārena upakkamanakkhaṇe viya pārājikamevā ’’ ti vadanti , idameva yuttataraṃ . Maggattayato hi aññasmiṃ padeseyeva kāyasaṃsaggādirāgabhedato āpattibhedo labbhati , na maggattaye . Tattha pana yena kenaci ākārena phassassa sādiyanakkhaṇe pārājikameva , teneva paropakkamena pavesanādīsu rāgabhedaṃ anuddharitvā sādiyanamattena pārājikaṃ vuttaṃ .
Ekūnasattatidvisatacatukkakathāvaṇṇanā niṭṭhitā . Ekūnasattatidvisatacatukkakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .