9. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā
9. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā
587. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpade jātarūpādicatubbidhampi nissaggiyavatthu idha rūpiyaggahaṇeneva gahitanti āha ‘‘ jātarūparajataparivattanan ’’ ti .
587.‘‘ Jātarūparajataparivattanan ’’ ti
M0.264 ukkaṭṭhaparicchedena vuttaṃ , tathā ‘‘ rūpiyaṃ nāma satthuvaṇṇo kahāpaṇo ’’ tiādi pāḷivacanañca .
‘‘ Arūpiye rūpiyasaññī rūpiyaṃ cetāpetī ’’ tiādi tikavacanato ,‘‘ dukkaṭavatthunā pana nissaggiyavatthuṃ cetāpentassa … pe … nissaggiyaṃ pācittiyaṃ garukassa cetāpitattā ’’ ti aṭṭhakathāvacanato ca pana anukkaṭṭhaparicchedopettha labbhatīti siddhaṃ .
Satthuvaṇṇo ca kahāpaṇo ca tato ye caññe vohāraṃ gacchantīti evamettha samuccayo veditabbo .
Imasmiṃ pana sikkhāpade ‘‘ nānappakārakaṃ nāma katampi akatampi katākatampī ’’ ti ettha vibhattānaṃ tiṇṇaṃ rūpiyārūpiyānañca dvinnaṃ vasena pañca tikā vuttā , aṭṭhakathācariyehi tadanulomato eko tiko dassitoti sabbe cha honti .
Etthāha – aññasmiṃ sikkhāpade ekasmiṃ tikacchede dassite satipi sambhave itare na dassīyantiV0.236 , idheva kasmā dassitoti ?
‘‘ Nānappakārakan ’’ ti mātikāyaṃ vuttattā idheva nānappakārabhāvadassanatthanti .
Na kayavikkayasikkhāpadepi vattabbappasaṅgatoti ce ?
Na , idha dassitanayattā .
Atha ca rūpiyassa vibhaṅge ‘‘ ye vohāraṃ gacchantī ’’ ti ante vuttattā satthuvaṇṇādayo vaḷañjanupagā evāti siddhaṃ .
Tato avaḷañjanupagehi jātarūparajatehi vohārena na nissaggiyanti āpajjati , tasmā taṃ āpajjanatthanti dassentena ‘‘ katena kataṃ cetāpetī ’’ tiādayo tikā vuttāti , evaṃ sante rūpiyavibhaṅge ‘‘ ye ca vohāraṃ gacchantī ’’ ti na vattabbaṃ , tasmiṃ pade avutte avaḷañjanupagāpi saṅgahaṃ gatāva hontīti katādīhi tikattayassa vattabbapayojanaṃ na bhavissatīti ce ?
Na , kappiyabhaṇḍena kappiyabhaṇḍapaavattanassāpi rūpiyasaṃvohārabhāvappasaṅgato .
‘‘ Ye vohāraṃ gacchantī ’’ ti vacanenapi kamuka kathala kaṃsabhājana sāṭakādiparivattanassapi rūpiyasaṃvohārabhāvappasaṅgo evāti ce ?
Na , katādivacanena jātarūpādiakappiyavatthūnaññeva adhippetabhāvadīpanato , tasmā ubhayenapi yadetaṃ katākatādibhedaṃ pākatikarūpiyaṃ yañca kahāpaṇamāsakasaṅkhepaṃ , yañca kahāpaṇādivohārūpagaṃ , ubhayampetaṃ idha ca anantarātītasikkhāpade ca rūpiyaṃ nāmāti adhippetatthasiddhi hoti , na taṇḍulādīni , tattha katādivohārāsambhavato .
Ettāvatā katāditikattayappayojanaṃ vuttaṃ .
IdāniM0.265 sesattikāni vuccati – ettha hi yathāvuttappabhedaṃ nissaggiyavatthu rūpiyaṃ nāma , sesaṃ dukkaṭavatthupi kappiyavatthupi na rūpiyanti arūpiyaṃ nāma hotīti katvā ‘‘ arūpiye arūpiyasaññī pañcannaṃ sahadhammikānaṃ anāpattī ’’ ti idaṃ na ekaṃsikaṃ āpajjati dukkaṭavatthumhi dukkaṭāpajjanato .
Idha vacanappamāṇato nissaggiyavatthuto aññaṃ antamaso muttādipi arūpiyameva nāma .
Tattha pañcannaṃ sahadhammikānaṃ anāpattīti ce ?
Na , rājasikkhāpadavirodhato .
Tattha hi ‘‘ muttā vā maṇi vā ’’ ti vuttaṃ , tasmā muttādi akappiyaṃ dukkaṭavatthūti ca siddhaṃ nissaggiyavatthūsu abhāvā .
Evaṃ sante ‘‘ arūpiye arūpiyasaññī pañcannaṃ sahadhammikānaṃ anāpattī ’’ ti suddhakappiyabhaṇḍaṃ sandhāya vuttaṃ , na sabbaṃ arūpiyaṃ .
Tato aññattha pana ‘‘ arūpiye rūpiyasaññī ’’ tiāditikadukkaṭe ca aṭṭhakathāyaṃ dassitatike ca sabbaṃ arūpiyaṃ nāmāti veditabbaṃ , tasmā arūpiyabhāvadīpanatthaṃ dutiyo tiko vutto .
Tadatthameva aṭṭhakathāyaṃ dassito eko tiko .
Kasmā na pāḷiyaṃ so vuttoti ce ?
Tattha cetāpitaarūpiye rūpiyachaḍḍanakasammutikiccābhāvato .
Tasmiñhi tike vutte kappiyavatthunopi arūpiyachaḍḍanakasammuti dātabbāti āpajjati , tassa vasena rūpiyachaḍḍanakasammuti eva na vattabbāti ?
Na , rūpiyassapi sammutikiccābhāvappasaṅgato , tasmā rūpiye rūpiyasaññī kappiyavatthuṃ cetāpeti pattacatukke tatiyapattaṃ viya , taṃ saṅghādīnaṃ nissajjitabbaṃ , nissaṭṭhaṃ panaV0.237 aññesaṃ kappati tatiyapatto viya .
Atha sampaṭicchitarūpiyena cetāpitaṃ hoti dutiyapatto viya , taṃ vināpi sammutiyā yo koci bhikkhu chaḍḍeti , vaṭṭati .
Tato paraṃ ‘‘ sace tattha āgacchati ārāmiko vā ’’ tiādinā vuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ .
Tattha ‘‘ rūpiye ’’ ti vā ‘‘ arūpiye ’’ ti vā sabbattha bhummappatte attano santakaṃ , upayogappatte parasantakanti veditabbaṃ .
Etthāha – upatissatthero purimasikkhāpadena rūpiyapaṭiggahaṇaṃ vāritaṃ , iminā suddhāgamena kappiyakārakassa hatthe kappiyaṃ nissāya ṭhitena saṃvohāro vāritoti .
587. Navame jātarūpādicatubbidhanissaggiyavatthu idha rūpiyaggahaṇeneva gahitanti āha ‘‘ jātarūparajataparivattanan ’’ ti .Paṭiggahitaparivattaneti sāditarūpiyassa parivattane , asādiyitvā vā kappiyena gāhena paṭiggahitarūpiyaparivattane .
Paṭiggahitaparivattaneti kappiyavohārena , akappiyavohārena vā paṭiggahitassa rūpiyassa parivattane .
589. Ga -kārassa ka -kāraṃ katvā ‘‘ sīsūpakan ’’ ti likhitaṃ , padabhājane ghanakatan ti piṇḍaṃ kataṃ .
589. Nissaggiyavatthunā nissaggiyavatthuṃ … pe … aparāparaparivattane imināti ettha ekasmiṃ eva vatthusmiṃ dvinnaṃ sikkhāpadānaṃ vasena ekato āpatti vuttā , taṃ pana pacchimassa vasena nissajjitabbaṃ .
Etena nissaggiyaṃ āpannampi āpajjatīti eke .
Parassa rūpiyaggahaṇaṃ parivattananti rūpiye aggahite tassa abhāvato imināva āpatti , na purimena omasavādo viya .
Musāvādena
M0.266 musā vadantassāpi hi omasavādeneva āpatti .
589. Pāḷiyaṃ ghanakatan ti iṭṭhakādi .Satthuvaṇṇotiādīsu ‘‘ satthuvaṇṇo ca kahāpaṇo ca … pe … ye ca vohāraṃ gacchantī ’’ ti evaṃ sabbattha samuccayo veditabbo .
Nissaggiyavatthunā dukkaṭa … pe … eseva nayoti etassa yuttiṃ dassento ‘‘ yo hi ayan ’’ ti āha .
Rūpiyaṃ nāma satthuvaṇṇotiādīsu kiñcāpi kevalaṃ rajataṃ na gahitaṃ , tathāpi rūpiyapadeneva taṃ gahitanti daṭṭhabbaṃ .
Rūpiye rūpiyasaññīti sakasantakaṃ vadati .
Rūpiyaṃ cetāpetīti parasantakaṃ vadati .
‘‘ Nissaggiyavatthunā dukkaṭavatthuṃ vā kappiyavatthuṃ vā cetāpentassapi eseva nayo ’’ ti idaṃ kasmā vuttaṃ .
Na
M2.423 hi ‘‘ rūpiye rūpiyasaññī arūpiyaṃ cetāpetiV2.374 , nissaggiyaṃ pācittiyan ’’ tiādittiko pāḷiyaṃ vuttoti āha ‘‘ yo hī ’’ tiādi .
Tassānulomattāti etthāyamadhippāyo – rūpiyasaṃvohāro nāma na kevalaṃ rūpiyena rūpiyaparivattanameva , atha kho ‘‘ arūpiye rūpiyasaññī rūpiyaṃ cetāpetī ’’ ti vuttattā arūpiyena rūpiyacetāpanampi rūpiyasaṃvohāro nāma hotīti etasmiṃ pakkhepi rūpiye sati rūpiyasaṃvohāroyeva hotīti ayamattho avuttopi viññāyatīti .
Arūpiyaṃ nāma dukkaṭavatthukappiyavatthūni .
Ekantena rūpiyapakkheti ekena antena rūpiyapakkheti ayaṃ attho gahetabbo .
‘‘ Ekato rūpiyapakkhe ’’ ti vā pāṭho veditabbo .
‘‘ Ekarūpiyapakkhe ’’ tipi paṭhanti , tatthāpi ekato rūpiyapakkheti ayamevattho gahetabbo .
Suddho rūpiyasaṃvohāro eva vuttoti ajjhāharitabbaṃ .Kappiyavatthunā kappiyavatthuno kayavikkayepi tāva nissaggiyaṃ hoti , dukkaṭavatthunā dukkaṭavatthuno kayavikkaye kasmā na hotīti andhakaṭṭhakathāya adhippāyo .
Idaṃ sikkhāpadaṃ … pe … arūpiyena ca rūpiyacetāpanaṃ sandhāya vuttanti sambandho .
Idhāti imasmiṃ rūpiyasaṃvohārasikkhāpade .
Tatthāti kayavikkayasikkhāpade .
Rūpiye rūpiyasaññītiādimhi vinicchayaṃ vakkhāmāti pāṭhaseso .
Tenevāti kappiyavatthunāyeva .
Vaḍḍhiṃ payojentassāti ettha idaṃ gahetvā sati māse , sati saṃvacchare ‘‘ ettakaṃ dehī ’’ ti ce vadati .
Rūpiyasaṃvohāro hoti .
Vinā kappiyakārakena ‘‘ ettakā vuḍḍhi hotu , ettakaṃ gaṇhā ’’ ti vadato dukkaṭaṃ kayavikkayalakkhaṇābhāvato .
Puna kappiyabhāvaṃ netuṃ asakkuṇeyyattā ‘‘ mahāakappiyo nāmā ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Na sakkā kenaci upāyena kappiyo kātun ti idaṃ pañcannaṃyeva sahadhammikānaṃ antare parivattanaṃ sandhāya vuttaṃ , gihīhi pana gahetvā attano santakaṃ katvā dinnaṃ sabbesaṃ kappatī ’’ ti vadanti .
‘‘ Na sakkā kenaci upāyena kappiyo kātun ’’ ti pana imināva paṭiggahitarūpiyaṃ anissajjitvāva tena cetāpitaṃ kappiyabhaṇḍampi saṅghassa nissaṭṭhaṃ paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti siddhaṃ .
Ye pana ‘‘ paṭiggahitarūpiyaṃ anissajjitvāpi tena parivattitaṃ kappiyabhaṇḍaṃ saṅghassa nissaṭṭhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti , tesaṃ ‘‘ na sakkā kenaci upāyena kappiyo kātun ’’ ti idaṃ na yujjati .
Te panettha evaṃ vadanti ‘‘ yasmā nissajjitabbavatthuṃ anissajjitvāva uparūpari aññaṃ aññaṃyeva kataṃ , tasmā paricchedābhāvato idha nissajjituṃ avatvā ‘ na sakkā kenaci upāyena kappiyo kātun ’ ti vuttaṃ , paricchedābhāvatoyeva ‘ mūle mūlasāmikānaṃ
M2.424 , patte ca pattasāmikānaṃ dinne kappiyo hotī ’ ti ca na vuttan ’’ ti .
Yadi paṭiggahitarūpiyaṃ anissajjitvā cetāpitaṃ kappiyabhaṇḍampi saṅghassa nissaṭṭhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭati , evaṃ sante idhāpi avasānavatthuṃ gahetvā saṅghassa nissaṭṭhaṃ kasmā na vaṭṭati ,‘‘ yo pana rūpiyaṃ uggaṇhitvā … pe … patte ca pattasāmikānaṃ dinne kappiyo hotī ’’ ti imināpi paṭiggahitarūpiyaṃV2.375 anissajjitvā cetāpitaṃ kappiyabhaṇḍampi saṅghassa nissaṭṭhaṃ paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti siddhaṃ .
Yadi taṃ nissaṭṭhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭeyya ,‘‘ mūle mūlasāmikānaṃ , patte ca pattasāmikānaṃ dinne kappiyo hotī ’’ ti na vadeyya .
Apare panettha evaṃ vadanti ‘‘ yadi saṅghassa nissaṭṭhaṃ hoti , rūpiyapaṭiggāhakassa na vaṭṭati , tasmā tassapi yathā vaṭṭati , tathā dassanatthaṃ ‘ mūle mūlasāmikānan ’ tiādi vuttan ’’ ti .‘‘ Mūle mūlasāmikānan ’’ tiādi kappiyakaraṇūpāyadassanatthaṃ vuttaṃ , na kevalaṃ nissaṭṭhaṃ aparibhogaṃ hoti , puna evaṃ kate paribhuñjituṃ vaṭṭati .
Tassapi paribhoge mūlassa kappiyakaraṇūpāyo ce na hoti , kappiyaṃ ācikkhitabbanti yathā pāḷiyā cettha kappiyakaraṇūpāyo , so ca tatiyapattepi ,‘‘ yathā ca attano atthāya gahite evarūpupāyo , tathā saṅghādiatthāya gahitepi eso vā ’’ ti vuttaṃ .
Ime kira paṭhamadutiyapatte yāva gahaṭṭhena parivatteti , tāva na kappiyakaraṇūpāyo , anekapurisayugampi ‘‘ akappiyā evā ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .
Dutiyapattasadisoyevāti iminā pañcannampi sahadhammikānaṃ na kappatīti dasseti .
Tattha kāraṇamāha ‘‘ mūlassa sampaṭicchitattā ’’ ti .
Atha mūlassa sampaṭicchitattā rūpiyapaṭiggāhakassa tāva akappiyo hotu , sesānaṃ pana kasmā na kappatīti maññamāno pucchati ‘‘ kasmā sesānaṃ na kappatī ’’ ti .
Kāraṇamāha ‘‘ mūlassa anissaṭṭhattā ’’ ti .
Pattassa kappiyabhāvepi sampaṭicchitamūlassa nissajjitabbassa anissaṭṭhattā tena gahitapatto sesānampi na kappati .
Yadi hi tena sampaṭicchitamūlaṃ saṅghamajjhe nissaṭṭhaṃ siyā , tena kappiyena kammena ārāmikādīhi gahetvā dinnapatto rūpiyapaṭiggāhakaṃ ṭhapetvā sesānaṃ vaṭṭati .
Apare pana ‘‘ mūlaṃ sampaṭicchitvā gahitapattopi yadi saṅghassa nissaṭṭho , sesānaṃ kappatī ’’ ti vadanti .
Evaṃ sante ‘‘ mūlassa anissaṭṭhattā ’’ ti na vattabbaṃ ,‘‘ saṅghassa anissaṭṭhattā ’’ ti evameva vattabbaṃ .
Dubbicāritattāti iminā rūpiyasaṃvohāro anena katoti dasseti .
Aññesaṃ pana vaṭṭatīti yasmānena rūpiyasaṃvohāramattameva kataṃ , na mūlaṃ sampaṭicchitaṃ , tasmā vinayakammavasena saṅghassa nissaṭṭhakālato paṭṭhāya aññesaṃ vaṭṭati .
Imasmiṃyeva ca atthe pamāṇaṃ dassento ‘‘ mahāsumattherassa kirā ’’ tiādimāha .
Apare pana ‘‘ dubbicāritattāti iminā kevalaṃ gihisantakabhāvena ṭhite dubbicāritamattaṃ vuttaṃ , na rūpiyasaṃvohārāpajjanaṃ , tasmā rūpiyasaṃvohārābhāvato so patto nissajjituṃ na sakkāti tassa na kappati , anissaṭṭhopi aññesaṃ
M2.425 kappati .
Anissaṭṭhasseva ca aññesaṃ kappiyabhāvadassanatthaṃ ‘ mahāsumattherassa kirā ’ tiādivatthūni udāhaṭāni .
Saṅghassa nissajjīti idañca aññesaṃ kappiyattā kevalaṃ saṅghassa pariccattabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ , na pana vinayakammavasena saṅghassa nissaṭṭhabhāvaṃ .
Imassa ca atthassa sappissa pūretvāti idaṃ vacanaṃ sādhakan ’’ ti vadanti .Anugaṇṭhipade pana ‘‘ saṅghasantakaṃ kappiyabhaṇḍaṃ vikkiṇitvā āgatakahāpaṇānipi paṭiggahaṇaṃ mocetvāva sampaṭicchitabbāni , tasmā kappiyakārako ce imāni tāni kahāpaṇānīti vadati , na vaṭṭatiyeva , paṭikkhipitabbaṃ , na vicāretabbaṃ , vicāreti ce ?
Sabbesaṃ na kappati .
Paṭiggahaṇaṃ mocetvā sampaṭicchitāni ce vicāreti , tasseva na vaṭṭatī ’’ ti abhikkhaṇaṃ vuttaṃ .
Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Kayavikkayasikkhāpadavaṇṇanā
591. Rūpiyapaṭiggahaṇarūpiyasaṃvohāresu yena ekekameva kataṃ , tena tattha tattha vuttanayeneva nissajjitabbaṃ .
Yena pana paṭiggahitarūpiyeneva saṃvohāro kato , tena kathaṃ nissajjitabbanti ?
Nayidaṃ dukkaraṃ ,‘‘ ahaṃ , bhante , nānappakārakaṃ rūpiyasaṃvohāraṃ samāpajjin ’’ ti evameva
V2.376 nissajjitabbaṃ .
‘‘ Imasmiṃ sikkhāpadepi ‘ arūpiye rūpiyasaññī , āpatti dukkaṭassā ’ tiādittikassa avasānapade anāpattiyā vuttattā kappiyavatthuvaseneva idaṃ tikaṃ vuttan ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Keci pana ‘‘ arūpiyaggahaṇena kappiyavatthudukkaṭavatthūnaṃ saṅgahoti purimapadadvayaṃ kappiyavatthudukkaṭavatthūnaṃ vasena vuttaṃ , avasānapadameva kappiyavatthuvasena vuttan ’’ ti vadanti , taṃ na yujjati anāpattimissite avasānattike saññānānattaṃ ṭhapetvā vatthunānattassa abhāvato .
Dukkaṭavatthunā pana dukkaṭavatthuno cetāpanaṃ neva idha , na tattha pāḷiyaṃ vuttanti vacanamettha sādhakaṃ .
591. Pāḷiyaṃ rūpiye rūpiyasaññīti attanā diyyamānaṃ sakasantakaṃ sandhāya vuttaṃ .
Rūpiyaṃ cetāpetīti parasantakaṃ .
Esa nayo sesesupi .
Tattha arūpiya-saddena dukkaṭavatthumpi saṅgaṇhāti .
Pacchime pana tike ‘‘ arūpiye rūpiyasaññī arūpiyaṃ cetāpeti , āpatti dukkaṭassā ’’ ti iminā nayena sabbattha yojanā veditabbā .
Imasmiñca tike arūpiya-saddena kappiyavatthuyeva gahitaṃ , na muttādidukkaṭavatthu ante ‘‘ pañcannaṃ saha anāpattī ’’ tiM1.344 vuttattā .
KiñcāpiV1.302 dukkaṭavatthu na gahitaṃ , tathāpi dukkaṭavatthunā dukkaṭavatthuṃ , kappiyavatthunā dukkaṭavatthuñca parivattayato dukkaṭaṃ , nayato siddhameva hoti .
Tañca dukkaṭavatthumhi tathasaññāya vā atathasaññāya vā vimatiyā vā parivattentassapi hotiyeva acittakattā imassa sikkhāpadassa .Pañcannaṃ sahāti pañcahi sahadhammikehi saha .
Idāni ‘‘ nissaggiyavatthunā dukkaṭavatthuṃ vā ’’ tiādinā vuttassa atthassa pāḷiyaṃ sarūpena anāgatattepi nayato labbhamānataṃ dassetuṃ ‘‘ yo hi ayan ’’ tiādi vuttaṃ .
Ettha ca yasmā rūpiyena parivattitaṃ arūpiyaṃ nissaṭṭhampi sabbesampi akappiyattā nissaggiyameva na hoti nissajjitvā paribhuñjitabbasseva nissajjitabbato , kevalaṃ pana idaṃ chaḍḍetvā pācittiyameva parivattakena desetabbaṃ , tasmā ‘‘ rūpiye rūpiyasaññī arūpiyaṃ cetāpeti , nissaggiyaṃ pācittiyan ’’ tiādi tiko bhagavatā na vutto , tīsupi padesu parivattiyamānassa arūpiyattena nissaggiyavacanāyogā rūpiyasseva nissajjitabbato .
Rūpiyasseva hi nissaṭṭhassa ārāmikādīhi paṭipajjanavidhi pāḷiyaṃ dassito , na arūpiyassa .
Tasmā pācittiyamattasambhavadassanatthameva panettha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ avuttopi ayaṃ … pe … tiko veditabbo ’’ ti vuttaṃ , na pana tassa vatthuno nissaggiyatādassanatthaṃ .
Teneva pattacatukke ‘‘ na sakkā kenaci upāyena kappiyaṃ kātun ’’ tiādi vuttaṃ .
Ayaṃ amhākaṃ khanti .
Attano vā hītiādi dutiyatikānulomeneva tatiyattikassa sijjhanappakāraṃ samatthetuṃ vuttaṃ .
Tatrāyaṃ adhippāyo – yasmā hi yathā attano arūpiyena parassa rūpiyaṃ cetāpentassa ekasmiṃ ante rūpiyasambhavato ‘‘ rūpiyasaṃvohāro kato eva hotī ’’ ti dutiyattiko vutto , evaṃ attano rūpiyena parassa arūpiyaṃ cetāpentassāpi hotīti tatiyo tiko vattabbo bhaveyya , so pana dutiyattikeneva ekato rūpiyapakkhasāmaññena sijjhatīti pāḷiyaṃ na vuttoti .
Tattha ekantena rūpiyapakkheti ekena antena rūpiyapakkhe ,‘‘ ekato rūpiyapakkhe ’’ ti vā pāṭho .
Idāni dutiyattike arūpiyapadassa atthabhūtesu dukkaṭavatthukappiyavatthūsu dukkaṭavatthunā rūpiyādiparivattane āpattibhedaṃ dassetuṃ ‘‘ dukkaṭavatthunā ’’ tiādi
M1.345 āraddhaṃ .
Dukkaṭavatthunā dukkaṭavatthun tiādi pana dukkaṭavatthunā parivattanappasaṅge pāḷiyaṃ avuttassāpi atthassa nayato labbhamānataṃ dassetuṃ vuttaṃ .
Tattha imināti rūpiyasaṃvohārasikkhāpadena , tena ca dukkaṭassa acittakatampi dasseti .
Aññatra sahadhammikehīti ‘‘ pañcannaṃ saha anāpattī ’’ ti vacanato vuttaṃ , tenāpi kayavikkayasikkhāpadassa kappiyavatthunissitataṃ eva sādheti .
Imaṃ … pe … rūpiyacetāpanañcaV1.303 sandhāya vuttanti pakatena sambandho .
Idhāti imasmiṃ sikkhāpade .
Tatthāti kayavikkayasikkhāpade ( pārā .593).
Evaṃ dukkaṭavatthunā rūpiyādiparivattane āpattibhedaṃ dassetvā idāni kappiyavatthunāpi dassetuṃ ‘‘ kappiyavatthunā panā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tattha tenevāti kappiyavatthunā eva .
‘‘ Rūpiyaṃ uggaṇhitvā ’’ ti idaṃ ukkaṭṭhavasena vuttaṃ .
Muttādidukkaṭavatthumpi uggahetvā kāritampi pañcannampi na vaṭṭati eva .
Samuṭṭhāpetīti sayaṃ gantvā ,‘‘ imaṃ kahāpaṇādiṃ kammakārānaṃ datvā bījaṃ samuṭṭhāpehī ’’ ti evaṃ aññaṃ āṇāpetvā vā samuṭṭhāpeti .
Mahāakappiyoti attanāva bījato paṭṭhāya dūsitattā aññassa mūlasāmikassa abhāvato vuttaṃ .
So hi corehi acchinnopi puna laddho jānantassa kassacipi na vaṭṭati .
Yadi hi vaṭṭeyya , taḷākādīsu viya acchinno vaṭṭatīti ācariyā vadeyyuṃ .
Na sakkā kenaci upāyenāti saṅghe nissajjanena , corādiacchindanādinā ca kappiyaṃ kātuṃ na sakkā , idañca tena rūpena ṭhitaṃ , tammūlikena vatthumuttādirūpena ṭhitañca sandhāya vuttaṃ .
Dukkaṭavatthumpi hi tammūlikakappiyavatthuñca na sakkā kenaci upāyena tena rūpena kappiyaṃ kātuṃ .
Yadi pana so bhikkhu tena kappiyavatthudukkaṭavatthunā puna rūpiyaṃ cetāpeyya , taṃ rūpiyaṃ nissajjāpetvā aññesaṃ kappiyaṃ kātumpi sakkā bhaveyyāti daṭṭhabbaṃ .
Pattaṃ kiṇātīti ettha ‘‘ iminā kahāpaṇādinā kammārakulato pattaṃ kiṇitvā ehī ’’ ti ārāmikādīhi kiṇāpanampi saṅgahitanti veditabbaṃ .
Teneva rājasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ ettakehi kahāpaṇehi sāṭake āhara , ettakehi yāguādīni sampādehīti vadati , yaṃ te āharanti , sabbesaṃ akappiyaṃ .
Kasmā ?
Kahāpaṇānaṃ vicāritattā ’’ ti ( pārā . aṭṭha .2.538-539) vuttaṃM1.346 .
Iminā pana vacanena yaṃ mātikāṭṭhakathāyaṃ rūpiyasaṃvohārasikkhāpadaṃ ‘‘ anāṇattikan ’’ ti vuttaṃ , taṃ na sameti .
Na kevalañca iminā , pāḷiyāpi taṃ na sameti .
Pāḷiyañhi nissaṭṭharūpiyena ārāmikādīhi sappiyādiṃ parivattāpetuṃ ‘‘ so vattabbo ‘ āvuso , imaṃ jānāhī ’ ti .
Sace so bhaṇati ‘ iminā kiṃ āharīyatū ’ ti , na vattabbo ‘ imaṃ vā imaṃ vā āharā ’ ti .
Kappiyaṃ ācikkhitabbaṃ ‘ sappi vā ’’’ tiādinā rūpiyasaṃvohāraṃ parimocetvāva vuttaṃ .
‘‘ Iminā rūpiyena kiṃ āharīyatū ’’ ti pucchanto ‘‘ imaṃ āharā ’’ ti vuttepi adhikārato ‘‘ iminā rūpiyena imaṃ āharā ’’ ti bhikkhūhi āṇatto eva hotīti taṃ rūpiyasaṃvohāraṃ parivajjetuṃ ‘‘ na vattabbo ‘ imaṃ vā imaṃ vā āharā ’’’ ti paṭikkhepo kato , anāpattivārepi ‘‘ kappiyakārakassaV1.304 ācikkhatī ’’ ti na vuttaṃ .
Kayavikkayasikkhāpade ( pārā .595) pana tathā vuttaṃ , tasmā idaṃ sāṇattikaṃ kayavikkayameva anāṇattikanti gahetabbaṃ .
Mūlassa anissaṭṭhattāti yena uggahitamūlena patto kīto , tassa mūlassa saṅghamajjhe anissaṭṭhattā , etena rūpiyameva nissajjitabbaṃ , na tammūlikaṃ arūpiyanti dasseti .
Yadi hi tena rūpiyena aññaṃ rūpiyaṃ cetāpeyya , taṃ rūpiyasaṃvohārasikkhāpade āgatanayeneva nissajjāpetvā sesehi paribhuñjitabbaṃ bhaveyyāti .
‘‘ Mūlassa asampaṭicchitattā ’’ ti iminā mūlassa gihisantakattaṃ , teneva pattassa rūpiyasaṃvohārānuppannatañca dasseti .
Pañcasahadhammikasantakeneva hi rūpiyasaṃvohāradoso .
Tattha ca attano santake pācittiyaṃ , itarattha dukkaṭaṃ .
Nissajjīti dānavasena vuttaṃ , na vinayakammavasena .
Teneva ‘‘ sappissa pūretvā ’’ ti vuttaṃ .
Yaṃ attano dhanena parivatteti , tassa vā dhanassa rūpiyabhāvo , parivattanaparivattāpanesu aññatarabhāvo cāti imānettha dve aṅgāni .Yaṃ attano dhanena parivattati , tassa vā dhanassa vā rūpiyabhāvo ceva , parivattanañcāti imānettha dve aṅgāni .
Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .