Issues
Select Version
Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā
Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā

Desanānumodanakathā Upāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā Upāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Desanānumodanakathā Upāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā Upāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā

15. Pītivipphāraparipuṇṇagattacittoti pītipharaṇena paripuṇṇakāyacitto . Aññāṇan ti aññāṇassāti attho . Dhī saddassa yogato hi sāmiatthe etaṃ upayogavacanaṃ . 15. Dasahi asaddhammehi samannāgataṃ gāmagocaraṃ kākaṃ kañcanavaṇṇavaṇṇatāya ‘‘ suvaṇṇā ’’ ti laddhanāme suvaṇṇarājahaṃse parivārente addasa . Ayaṃ pannarasamo supino . 15. Dubbalarājakāle rājāno hatthisippādīsu akusalā yuddhesu avisāradā bhavissanti , te attano rājādhipaccaṃ āsaṅkamānā samānajātikānaṃ kulaputtānaṃ issariyaṃ adatvā attano pādamūlikanhāpakakappakādīnaṃ dassanti , jātigottasampannā kulaputtā rājakule patiṭṭhaṃ alabhamānā jīvikaṃ kappetuṃ asamatthā hutvā issariyaṭṭhāne jātigottahīne akulīne upaṭṭhahantā vicarissanti , suvaṇṇarājahaṃsehi kākassa parivāritakālo viya bhavissati . Ayaṃ pannarasamassa vipāko . 15. Aññāṇan ti dhi -saddayogena sāmiatthe upayogavacanaṃ .
Abhikkantaṃ bho gotama , abhikkantaṃ bho gotamāti vacanadvayassa ‘‘ sādhu sādhu bho gotamā ’’ ti āmeḍitavasena atthaṃ dassetvā tassa visayaṃ niddhārento āha ‘‘ bhaye kodhe ’’ tiādi . Tattha ‘‘ coro coro , sappo sappo ’’ tiādīsu bhaye āmeḍitaṃ . ‘‘ Vijjha vijjha , pahara paharā ’’ tiādīsu kodhe . ‘‘ Sādhu sādhū ’’ tiādīsu pasaṃsāyaṃ . ‘‘ Gaccha gaccha , lunāhi lunāhī ’’ tiādīsu turite . ‘‘ Āgaccha āgacchā ’’ tiādīsu kotūhale . ‘‘ Buddho buddhoti cintento ’’ tiādīsu ( bu . vaṃ .2.44) acchare . ‘‘ Abhikkamathāyasmanto , abhikkamathāyasmanto ’’ tiādīsu ( dī . ni .3.20; a . ni .9.11) hāse . ‘‘ Kahaṃ ekaputtaka , kahaṃ ekaputtakā ’’ tiādīsu soke . ‘‘ Aho sukhaṃ , aho sukhan ’’ tiādīsu ( udā .20; cūḷava .332) pasāde . Ca -saddo avuttasamuccayatthoM1.412 . Tena garahaasammānādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo . Tattha ‘‘ pāpo pāpo ’’ tiādīsu garahāyaṃ . ‘‘ Abhirūpaka abhirūpakā ’’ tiādīsu asammāne daṭṭhabbaṃ . NayidaṃV1.360 āmeḍitavasena dvikkhattuṃ vuttaṃ , atha kho atthadvayavasenāti dassento ‘‘ atha vā ’’ tiādimāha . Abhikkantan ti vacanaṃ apekkhitvā napuṃsakaliṅgavasena vuttaṃ . Taṃ pana bhagavato vacanaṃ dhammassa desanāti katvā vuttaṃ ‘‘ yadidaṃ bhoto gotamassa dhammadesanā ’’ ti . Atthamattadassanaṃ vā etaṃ , tasmā atthavasena liṅgavibhattivipariṇāmo veditabbo . Dutiyapadepi eseva nayo . Pādānīti pāde . Yasasāti parivārena . Kotūhalacchareti kotūhale acchare ca . Ayan ti amikkanta-saddo . Nayidaṃ āmeḍitavasena dvikkhattuṃ , atha kho atthadvayavasenāti dassento atha vātiādimāha . Avisesena atthasāmaññena nipphanno abhikkantanti bhāvanapuṃsakaniddeso , desanāpasādādivisesāpekkhāyapi tatheva tiṭṭhati pubbe nipphannattāti āha ‘‘ abhikkantaṃ … pe … pasādo ’’ ti .
Abhikkantāti ettha atikkantā , vigatāti atthoti āha ‘‘ khaye dissatī ’’ ti . Teneva hi ‘‘ nikkhanto paṭhamo yāmo ’’ ti vuttaṃ . Abhikkantataro cāti ativiya kantataro manoramo , tādiso ca sundaro bhaddako nāma hotīti āha ‘‘ sundare dissatī ’’ ti . Koti devanāgayakkhagandhabbādīsu ko katamo . Meti mama . Pādānīti pāde . Iddhiyāti imāya evarūpāya deviddhiyā . Yasasāti iminā edisena parivārena paricchedena . Jalan ti vijjotamāno . Abhikkantenāti ativiya kantena kamanīyena abhirūpena . Vaṇṇenāti chavivaṇṇena sarīravaṇṇanibhāya . Sabbā obhāsayaṃ disāti dasapi disā pabhāsento cando viya sūriyo viya ca ekobhāsaṃ ekālokaṃ karontoti gāthāya attho . Abhirūpeti uḷārarūpe sampannarūpe .
Dosanāsanatoti rāgādikilesaviddhaṃsanato . Guṇādhigamanatoti sīlādiguṇānaṃ sampāpanato . Ye guṇe desanā adhigameti , tesu padhānabhūtā guṇā dassetabbāti te padhānabhūte guṇe tāva dassetuṃ ‘‘ saddhājananato paññājananato ’’ ti vuttaṃ . Saddhāpamukhā hi lokiyā guṇā , paññāpamukhā lokuttarā . Sātthatotiādīsu sīlādiatthasampattiyā sātthato , sabhāvaniruttisampattiyā sabyañjanato . Suviññeyyasaddappayogatāya uttānapadato , saṇhasukhumabhāvena duviññeyyatthatāya gambhīratthato . Siniddhamudumadhurasaddappayogatāya kaṇṇasukhato , vipulavisuddhapemanīyatthatāya hadayaṅgamato . Mānātimānavidhamanena anattukkaṃsanato , thambhasārambhanimmaddanena aparavambhanato . Hitādhippāyappavattiyā paresaṃ rāgapariḷāhādivūpasamanena karuṇāsītalato , kilesandhakāravidhamanena paññāvadātato . Karavīkarutamañjutāya āpātharamaṇīyato , pubbāparāviruddhasuvisuddhatthatāya vimaddakkhamato . Āpātharamaṇīyatāya eva suyyamānasukhato , vimaddakkhamatāya hitajjhāsayappavattitāya ca vīmaṃsiyamānahitatoti evamattho veditabbo . Evamādīhīti ādi -saddena saṃsāracakkanivattanato , saddhammacakkappavattanato , micchāvādavidhamanato , sammāvādapatiṭṭhāpanato , akusalamūlasamuddharaṇato , kusalamūlasaṃropanato , apāyadvārapidhānato , saggamaggadvāravivaraṇato , pariyuṭṭhānavūpasamanato , anusayasamugghātanatoti evamādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
15. KaṇṇasukhatoM0.55 hadayaṅgamatoti vacanameva sandhāya vuttaṃ . Anattukkaṃsanatotiādi puggalavasena , kaṇṇasukhatoti sotindriyaṃ sandhāya . Āpāthāramaṇīyatoti ñāṇāpāthāramaṇīyato .
Adhomukhaṭhapitan ti kenaci adhomukhaṃ ṭhapitaṃ . Heṭṭhāmukhajātan ti sabhāveneva heṭṭhāmukhaṃ jātaṃ . Sayameva heṭṭhāmukhajātaṃ vā , maggo pana asoko hoti . Adhomukhaṭhapitaṃ kenaci . Heṭṭhāmukhajātaṃ sayameva .
Ugghāṭeyyāti vivaṭaṃ kareyya .
HattheM1.413 gahetvāti ‘‘ puratthābhimukho uttarābhimukho vā gacchā ’’ tiādīni avatvā hatthe gahetvā ‘‘ nissandehaṃ esa maggo , evaṃ gacchā ’’ ti dasseyya .
Kāḷapakkhacātuddasīti kāḷapakkhe cātuddasī kāḷapakkhacātuddasī .
Nikkujjitaṃ ukkujjeyyāti ādheyyassa anādhārabhūtaṃ bhājanaṃ ādhārabhāvāpādanavasena ukkujjeyya .
Heṭṭhāmukhajātatāya saddhammavimukhaṃ adhomukhaṭhapitatāya asaddhamme patiṭṭhitan ti evaṃ padadvayaṃ yathārahaṃ yojetabbaṃ , na yathāsaṅkhyaṃ .
Kāmaṃ kāmacchandādayopi paṭicchādakā nīvaraṇabhāvato , micchādiṭṭhi pana savisesaṃ paṭicchādikā satte micchābhinivesanenāti āha ‘‘ micchādiṭṭhigahanapaṭicchannan ’’ ti . Tenāha bhagavā – ‘‘ micchādiṭṭhiparamāhaṃ , bhikkhave , vajjaṃ vadāmī ’’ ti .
Sabbo apāyagāmimaggo kummaggo kucchito maggoti katvā , sammādiṭṭhiādīnaṃ ujupaṭipakkhatāya micchādiṭṭhiādayo aṭṭhaV1.361 micchattadhammā micchāmaggo . Teneva hi tadubhayapaṭipakkhataṃ sandhāya ‘‘ saggamokkhamaggaṃ ācikkhantenā ’’ ti vuttaṃ .
Sappiādisannissayo padīpo na tathā , ujjalo yathā telasannissayoti telapajjotaggahaṇaṃ .
Etehi pariyāyehīti etehi nikkujjitukkujjanapaṭicchannavivaraṇādiupamopamitabbappakārehi , etehi vā yathāvuttehi arasarūpatādīnaṃ attani aññathā paṭipādanapariyāyehi attano dibbavihāravibhāvanapariyāyehi vijjattayavibhāvanāpadesena attano sabbaññuguṇavibhāvanapariyāyehi ca . Tenāha ‘‘ anekapariyāyena dhammo pakāsito ’’ ti .
Desanānumodanakathā niṭṭhitā . Pariyāyehīti pakārehi , arasarūpattādipaṭipādakakāraṇehi vā .