Desanānumodanakathā
Upāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā
Upāsakattapaṭivedanākathāvaṇṇanā
15. Pītivipphāraparipuṇṇagattacittoti pītipharaṇena paripuṇṇakāyacitto .
Aññāṇan ti aññāṇassāti attho .
Dhī saddassa yogato hi sāmiatthe etaṃ upayogavacanaṃ .
15. Dasahi asaddhammehi samannāgataṃ gāmagocaraṃ kākaṃ kañcanavaṇṇavaṇṇatāya ‘‘ suvaṇṇā ’’ ti laddhanāme suvaṇṇarājahaṃse parivārente addasa .
Ayaṃ pannarasamo supino .
15. Dubbalarājakāle rājāno hatthisippādīsu akusalā yuddhesu avisāradā bhavissanti , te attano rājādhipaccaṃ āsaṅkamānā samānajātikānaṃ kulaputtānaṃ issariyaṃ adatvā attano pādamūlikanhāpakakappakādīnaṃ dassanti , jātigottasampannā kulaputtā rājakule patiṭṭhaṃ alabhamānā jīvikaṃ kappetuṃ asamatthā hutvā issariyaṭṭhāne jātigottahīne akulīne upaṭṭhahantā vicarissanti , suvaṇṇarājahaṃsehi kākassa parivāritakālo viya bhavissati .
Ayaṃ pannarasamassa vipāko .
15. Aññāṇan ti dhi -saddayogena sāmiatthe upayogavacanaṃ .
Abhikkantaṃ bho gotama , abhikkantaṃ bho gotamāti vacanadvayassa ‘‘ sādhu sādhu bho gotamā ’’ ti āmeḍitavasena atthaṃ dassetvā tassa visayaṃ niddhārento āha ‘‘ bhaye kodhe ’’ tiādi .
Tattha ‘‘ coro coro , sappo sappo ’’ tiādīsu bhaye āmeḍitaṃ .
‘‘ Vijjha vijjha , pahara paharā ’’ tiādīsu kodhe .
‘‘ Sādhu sādhū ’’ tiādīsu pasaṃsāyaṃ .
‘‘ Gaccha gaccha , lunāhi lunāhī ’’ tiādīsu turite .
‘‘ Āgaccha āgacchā ’’ tiādīsu kotūhale .
‘‘ Buddho buddhoti cintento ’’ tiādīsu ( bu . vaṃ .2.44) acchare .
‘‘ Abhikkamathāyasmanto , abhikkamathāyasmanto ’’ tiādīsu ( dī . ni .3.20; a . ni .9.11) hāse .
‘‘ Kahaṃ ekaputtaka , kahaṃ ekaputtakā ’’ tiādīsu soke .
‘‘ Aho sukhaṃ , aho sukhan ’’ tiādīsu ( udā .20; cūḷava .332) pasāde .
Ca -saddo avuttasamuccayattho
M1.412 .
Tena garahaasammānādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Tattha ‘‘ pāpo pāpo ’’ tiādīsu garahāyaṃ .
‘‘ Abhirūpaka abhirūpakā ’’ tiādīsu asammāne daṭṭhabbaṃ .
NayidaṃV1.360 āmeḍitavasena dvikkhattuṃ vuttaṃ , atha kho atthadvayavasenāti dassento ‘‘ atha vā ’’ tiādimāha .
Abhikkantan ti vacanaṃ apekkhitvā napuṃsakaliṅgavasena vuttaṃ .
Taṃ pana bhagavato vacanaṃ dhammassa desanāti katvā vuttaṃ ‘‘ yadidaṃ bhoto gotamassa dhammadesanā ’’ ti .
Atthamattadassanaṃ vā etaṃ , tasmā atthavasena liṅgavibhattivipariṇāmo veditabbo .
Dutiyapadepi eseva nayo .
Pādānīti pāde .
Yasasāti parivārena .
Kotūhalacchareti kotūhale acchare ca .
Ayan ti amikkanta-saddo .
Nayidaṃ āmeḍitavasena dvikkhattuṃ , atha kho atthadvayavasenāti dassento atha vātiādimāha .
Avisesena atthasāmaññena nipphanno abhikkantanti bhāvanapuṃsakaniddeso , desanāpasādādivisesāpekkhāyapi tatheva tiṭṭhati pubbe nipphannattāti āha ‘‘ abhikkantaṃ … pe … pasādo ’’ ti .Abhikkantāti ettha atikkantā , vigatāti atthoti āha ‘‘ khaye dissatī ’’ ti .
Teneva hi ‘‘ nikkhanto paṭhamo yāmo ’’ ti vuttaṃ .
Abhikkantataro cāti ativiya kantataro manoramo , tādiso ca sundaro bhaddako nāma hotīti āha ‘‘ sundare dissatī ’’ ti .
Koti devanāgayakkhagandhabbādīsu ko katamo .
Meti mama .
Pādānīti pāde .
Iddhiyāti imāya evarūpāya deviddhiyā .
Yasasāti iminā edisena parivārena paricchedena .
Jalan ti vijjotamāno .
Abhikkantenāti ativiya kantena kamanīyena abhirūpena .
Vaṇṇenāti chavivaṇṇena sarīravaṇṇanibhāya .
Sabbā obhāsayaṃ disāti dasapi disā pabhāsento cando viya sūriyo viya ca ekobhāsaṃ ekālokaṃ karontoti gāthāya attho .
Abhirūpeti uḷārarūpe sampannarūpe .
Dosanāsanatoti rāgādikilesaviddhaṃsanato .
Guṇādhigamanatoti sīlādiguṇānaṃ sampāpanato .
Ye guṇe desanā adhigameti , tesu padhānabhūtā guṇā dassetabbāti te padhānabhūte guṇe tāva dassetuṃ ‘‘ saddhājananato paññājananato ’’ ti vuttaṃ .
Saddhāpamukhā hi lokiyā guṇā , paññāpamukhā lokuttarā .
Sātthatotiādīsu sīlādiatthasampattiyā sātthato , sabhāvaniruttisampattiyā sabyañjanato .
Suviññeyyasaddappayogatāya uttānapadato , saṇhasukhumabhāvena duviññeyyatthatāya gambhīratthato .
Siniddhamudumadhurasaddappayogatāya kaṇṇasukhato , vipulavisuddhapemanīyatthatāya hadayaṅgamato .
Mānātimānavidhamanena anattukkaṃsanato , thambhasārambhanimmaddanena aparavambhanato .
Hitādhippāyappavattiyā paresaṃ rāgapariḷāhādivūpasamanena karuṇāsītalato , kilesandhakāravidhamanena paññāvadātato .
Karavīkarutamañjutāya āpātharamaṇīyato , pubbāparāviruddhasuvisuddhatthatāya vimaddakkhamato .
Āpātharamaṇīyatāya eva suyyamānasukhato , vimaddakkhamatāya hitajjhāsayappavattitāya ca vīmaṃsiyamānahitatoti evamattho veditabbo .
Evamādīhīti ādi -saddena saṃsāracakkanivattanato , saddhammacakkappavattanato , micchāvādavidhamanato , sammāvādapatiṭṭhāpanato , akusalamūlasamuddharaṇato , kusalamūlasaṃropanato , apāyadvārapidhānato , saggamaggadvāravivaraṇato , pariyuṭṭhānavūpasamanato , anusayasamugghātanatoti evamādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
15. Kaṇṇasukhato
M0.55 hadayaṅgamatoti vacanameva sandhāya vuttaṃ .
Anattukkaṃsanatotiādi puggalavasena , kaṇṇasukhatoti sotindriyaṃ sandhāya .
Āpāthāramaṇīyatoti ñāṇāpāthāramaṇīyato .Adhomukhaṭhapitan ti kenaci adhomukhaṃ ṭhapitaṃ .
Heṭṭhāmukhajātan ti sabhāveneva heṭṭhāmukhaṃ jātaṃ .
Sayameva heṭṭhāmukhajātaṃ vā , maggo pana asoko hoti .
Adhomukhaṭhapitaṃ kenaci .
Heṭṭhāmukhajātaṃ sayameva .
Ugghāṭeyyāti vivaṭaṃ kareyya .
Hatthe
M1.413 gahetvāti ‘‘ puratthābhimukho uttarābhimukho vā gacchā ’’ tiādīni avatvā hatthe gahetvā ‘‘ nissandehaṃ esa maggo , evaṃ gacchā ’’ ti dasseyya .Kāḷapakkhacātuddasīti kāḷapakkhe cātuddasī kāḷapakkhacātuddasī .
Nikkujjitaṃ ukkujjeyyāti ādheyyassa anādhārabhūtaṃ bhājanaṃ ādhārabhāvāpādanavasena ukkujjeyya .
Heṭṭhāmukhajātatāya saddhammavimukhaṃ adhomukhaṭhapitatāya asaddhamme patiṭṭhitan ti evaṃ padadvayaṃ yathārahaṃ yojetabbaṃ , na yathāsaṅkhyaṃ .
Kāmaṃ kāmacchandādayopi paṭicchādakā nīvaraṇabhāvato , micchādiṭṭhi pana savisesaṃ paṭicchādikā satte micchābhinivesanenāti āha ‘‘ micchādiṭṭhigahanapaṭicchannan ’’ ti .
Tenāha bhagavā –
‘‘ micchādiṭṭhiparamāhaṃ , bhikkhave , vajjaṃ vadāmī ’’ ti .
Sabbo apāyagāmimaggo kummaggo kucchito maggoti katvā , sammādiṭṭhiādīnaṃ ujupaṭipakkhatāya micchādiṭṭhiādayo aṭṭha
V1.361 micchattadhammā micchāmaggo .
Teneva hi tadubhayapaṭipakkhataṃ sandhāya ‘‘ saggamokkhamaggaṃ ācikkhantenā ’’ ti vuttaṃ .Sappiādisannissayo padīpo na tathā , ujjalo yathā telasannissayoti telapajjotaggahaṇaṃ .
Etehi pariyāyehīti etehi nikkujjitukkujjanapaṭicchannavivaraṇādiupamopamitabbappakārehi , etehi vā yathāvuttehi arasarūpatādīnaṃ attani aññathā paṭipādanapariyāyehi attano dibbavihāravibhāvanapariyāyehi vijjattayavibhāvanāpadesena attano sabbaññuguṇavibhāvanapariyāyehi ca .
Tenāha ‘‘ anekapariyāyena dhammo pakāsito ’’ ti .
Desanānumodanakathā niṭṭhitā .
Pariyāyehīti pakārehi , arasarūpattādipaṭipādakakāraṇehi vā .