3. Tatiyakathinasikkhāpadavaṇṇanā
3. Tatiyakathinasikkhāpadavaṇṇanā
497-499.
Tatiye pāḷiyaṃ cīvarapaccāsā nikkhipitun ti ettha cīvarapaccāsāya satiyā nikkhipitunti evamattho gahetabbo .
Bhaṇḍikābaddhāni bhaṇḍikabaddhānītipi paṭhanti , bhaṇḍikaṃ katvā baddhānīti attho .
Niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunāti ettha purimasikkhāpade viya sāmivaseneva karaṇavacanassa attho veditabbo .
497. Nappahotīti lāmakaparicchedaṃ na pāpuṇāti , teneva ticīvarassa muṭṭhipañcakādilāmakaparicchedova tāva vutto .
Cīvare paccāsā cīvarapaccāsā .
Tenetaṃ dīpeti – taṃ cīvaraṃ pacchā labbhatu vā mā vā , yāva sā paccāsā chijjati , tāva idaṃ mūlacīvaraṃ ṭhapetuṃ anujānāmīti .
‘‘ Cīvarapaccāsā ’’ ti mariyādatthe nissakkavacanaṃ , bhummatthe vā paccattavacanaṃ kataṃ .
497. Tatiye
M1.321 pāḷiyaṃ cīvarapaccāsā nikkhipitun ti cīvarapaccāsāya satiyā nikkhipitunti attho .
Niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunāti ettha dutiyakathine viya sāmivaseneva karaṇavacanassa attho veditabbo . 500. Anatthate kathine cīvaramāse bhikkhuno uppannacīvaraṃ anadhiṭṭhitaṃ avikappitaṃ tasmiṃ māse ṭhapetuṃ vaṭṭatīti āha ‘‘ ekaṃ pacchimakattikamāsaṃ ṭhapetvā ’’ ti .
499-500.
499-500.
Keci pana ‘‘ kālepi ādissa dinnaṃ , etaṃ akālacīvaranti
M2.397 vacanato anatthate kathine pacchimakattikamāsasaṅkhāte cīvaramāse uppannacīvarassapi paccāsācīvare asati dasāhaparihāroyeva , tato paraṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭatī ’’ ti vadanti , taṃ aṭṭhakathāya na sameti .
Tathā hi accekacīvarasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ ( pārā . aṭṭha .2.646-649 ādayo )‘‘ pavāraṇamāsassa juṇhapakkhapañcamiyaṃ uppannassa accekacīvarassa anatthate kathine ekādasadivasādhiko māso , atthate kathine ekādasadivasādhikā pañca māsā parihāro ’’ ti vuttaṃ .
Tameva ca parihāraṃ sandhāyaV2.351 ‘‘ chaṭṭhito paṭṭhāya pana uppannaṃ anaccekacīvarampi paccuddharitvā ṭhapitacīvarampi etaṃ parihāraṃ labhatiyevā ’’ ti ( pārā . aṭṭha .2.646-649) vuttaṃ .
Tasmā cīvaramāse dasāhato parampi anadhiṭṭhitaṃ avikappitampi ṭhapetuṃ vaṭṭati .
Yadi evaṃ ‘‘ kālepi ādissa dinnaṃ , etaṃ akālacīvaran ’’ ti idaṃ kasmā vuttanti ce ?
Akālacīvarasāmaññato atthuddhāravasena vuttaṃ paṭhamāniyate sotassa raho viya .
Ekādasamāse sattamāse ca uppannañhi cīvaraṃ vutthavassehi sesehi ca sammukhībhūtehi bhājetuṃ labbhatīti akālacīvaraṃ nāma jātaṃ .
Kāle pana ‘‘ saṅghassa idaṃ akālacīvaraṃ dammī ’’ ti anuddisitvā ‘‘ saṅghassa dammī ’’ ti dinnaṃ vutthavassehiyeva bhājetabbaṃ , na aññehīti kālacīvaranti vuccati .
Ādissa dinnaṃ pana sammukhībhūtehi sabbehiyeva bhājetabbanti akālacīvaraṃ , tasmā kālepi ādissa dinnassa vutthavassehi sesehi ca sampattehi bhājanīyattā akālacīvarasāmaññato ‘‘ kālepi ādissa dinnaṃ , etaṃ akālacīvaran ’’ ti atthuddhāravasena vuttaṃ .
Yadi evaṃ ‘‘ ekapuggalassa vā idaṃ tuyhaṃ dammīti dinnan ’’ ti kasmā vuttaṃ .
Na hi puggalassa ādissa dinnaṃ kenaci bhājanīyaṃ hotīti ?
Nāyaṃ virodho ādissa vacanasāmaññato labbhamānamatthaṃ dassetuṃ tathā vuttattā .
NiṭṭhitacīvarasmiṃM0.235 … pe … cīvarāsā vā upacchinnātiādimhi tīsu cīvaresu aññataraṃ kataṃ hoti , sesā atthi , rakkhati .
Cīvarapalibodhassa upacchede , ubbhatasmiñca kathine samaye vā hemantassa samaye vā akālacīvaraṃ uppajjeyya , khippameva kāretabbaṃV0.210 .
Sati pāripūriyā paccāsā na rakkhati , asati natthi ce paccāsā , na rakkhati .
‘‘ Anatthate kathine ekādasamāse uppannan ’’ ti vacanato aparakattikā atthate vā anatthate vā samayova .
Hemanto siyā samayo atthate , siyā asamayo anatthate .
Tato paraṃ ekaṃsato asamayo vāti .
Tuyhaṃ dammīti dinnan ti ‘‘ tuyhaṃ , bhante , akālacīvaraṃ dammī ’’ ti evaṃ dinnaṃ , etampi kāle ādissa dinnaṃ nāma hotīti adhippāyo .
Idaṃ pana aṭṭhakathāvacanaṃ , pāḷiyaṃ ‘‘ kālepi ādissa dinnan ’’ ti idañca ‘‘ akālacīvaran ’’ ti vacanasāmaññato labbhamānaṃ sabbampi dassetuṃ atthuddhāravasena vuttaṃ paṭhamaaniyate sotassa raho viya .
Saṅghassa hi kālepi ādissa dinnaṃ akāle uppannacīvaraṃ viya sammukhībhūtehi vutthavassehi , avutthavassehi ca sabbehipi bhājetabbatāsāmaññena akālacīvaraṃ nāma hotīti dassanatthaṃ atthuddhāravasena pāḷiyaṃ ‘‘ kālepi ādissa dinnan ’’ ti vuttaṃ , na pana ‘‘ tato bhājetvā laddhacīvarampi akāle laddhacīvarampi vutthavassānaṃ ekamāsaparihāraṃ , pañcamāsaparihāraṃ vā na labhati , paccāsācīvare asati dasāhaparihārameva labhatī ’’ ti dassanatthaṃ vuttaṃ , aṭṭhakathāyampi ‘‘ ādissa dinnan ’’ ti vacanasāmaññato labbhamānaṃ sabbaṃ atthuddhāravasena dassetuṃ ‘‘ ekapuggalassa vā idaṃ tuyhaṃ dammīti dinnan ’’ ti vuttaṃ , na pana tathāladdhaṃ vā akāle laddhaṃ vā anatthatakathinānaṃ dasāhabbhantare adhiṭṭhātabbanti dassetunti veditabbaṃ itarathā pāḷiaṭṭhakathāhi virujjhanato .
Tathā hi accekacīvarasikkhāpade akāle uppannampi accekacīvaraṃ ‘‘ yāvacīvarakālasamayaṃ nikkhipitabban ’’ ti ( pārā .648) vuttaṃ , tassa aṭṭhakathāyañca ‘‘ pavāraṇamāsassa juṇhapakkhapañcamiyaṃ uppannassa accekacīvarassa anatthate kathine ekādasadivasādhiko māso , atthate kathine ekādasadivasādhikā pañca māsā ca parihāro vutto , tameva parihāraṃ sandhāya ‘ chaṭṭhito paṭṭhāya pana uppannaṃ anaccekacīvarampi paccuddharitvā ṭhapitacīvarampi etaṃ parihāraṃ labhatiyevā ’ ti ( pārā . aṭṭha .2.646-649) vuttaṃ .
Tasmā kālepi akālepi ca yathātathā laddhaṃV1.282 atirekacīvaraṃ vutthavassānaṃ ekamāsaṃ , pañcamāsaṃ vā yathārahaṃ parihāraṃ labhati evāti gahetabbaṃ .
Evaṃ pana avatvā padabhājanaṃ vuttanti sambandho .‘‘ Ādissa dinnan ’’ ti idaṃ idha alabbhamānampi atthuddhāravasena vuttaṃ bhikkhunīnaṃ dutiyanissaggiye ( pāci .738 ādayo ) sesaṃ akālacīvaraṃ viya .
Tattha hi bhikkhunisaṅghassa ‘‘ sampattā bhājentū ’’ ti evaṃ ādissa dinnameva ‘‘ akālacīvaraṃ kālacīvaran ’’ ti adhiṭṭhahitvā bhājentiyā nissaggiyaṃ .
Tathā hi tattha yathā ‘‘ akālacīvaraṃ nāma anatthate kathine ekādasamāse uppannaṃ , atthate kathine sattamāse uppannan ’’ ti idaṃ atthuddhāravasena vuttaṃ , evaṃsampadamidaṃ .
Yadi evaṃ ‘‘ ekapuggalassa idaṃ tuyhaṃ damhīti dinnan ’’ ti idaṃ kimatthaṃ vuttaṃ , na hi taṃ bhājanīyanti ce ?
Abhājanīyasāmaññato vuttaṃ hoti .
Yathā saṅghassa ādissa dinnaṃ atthatakathinehi eva bhikkhūhi abhājanīyattā akālacīvaraṃ nāma jātaṃ , evaṃ puggalikampi itarehīti attho .
Evaṃ santepi kassaci siyā ‘‘ ādissa dinnampi dasāhameva parihāraṃ labhatī ’’ ti .
Tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ .
Paṭhamakathine ‘‘ niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine ’’ ti idañhi niratthakanti .
Anubbhatasmimpi hi kathine dasāhaparamameva dhāretabbanti viññātattā anādissa dinnameva sandhāyetaṃ vuttaṃ siyāti ce ?
Evaṃ santepi anādissa dinnampi anatthatakathinānaṃ aparakattikāya dasāhameva parihāraṃ labhati ‘‘ niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine ’’ ti vuttattā .
Āmantāti ce ?
‘‘ Anatthate kathine ekādasamāse uppannan ’’ ti vacanena virujjhati , tasmā yathāvuttanayenevettha sanniṭṭhānaṃ gantabbaṃ .
Anugaṇṭhipade vuttaṃ ‘‘ paṭhamasikkhāpade sabbacīvarānaṃ yāvadatthacīvaravasena kathinamāsabbhantare dasāhātikkamepi anāpatti parihārassa dinnattā .
Yathā
M0.236 kathinamāsabbhantare ādissa dinnamakālacīvaraṃ kālacīvaraparihārameva labhati , tathā itaramāsepi labhatīti veditabbaṃ .
Tasmā evaṃ ‘ niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine bhikkhuno paneva cīvaraṃ uppajjeyyā ’ tiādinā sikkhāpade siddhepi anatthatakathinānaṃ pacchimakattikamāsaṃ anujānantena ‘ akālacīvaraṃ uppajjeyyā ’ ti vuttaṃ .
Evañhi avutte akālacīvaraṃ nāma ‘ anatthate kathine ekādasamāse uppannan ’ ti na sakkā vattuṃ .
Evañhi vacanato anatthatakathinānaṃ atthatakathinānaṃ viya sabbacīvarānaṃ pacchimakattikamāse dasāhātikkame nissaggiyaṃ na hotī ’’ tiādi .
Bhiyyopi evaṃ vuttaṃ – yaṃ pana mayā ‘‘ paṭhamakathine dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabban ’’ tiV0.211 anuññātaṃ , tampi kathinamāsato bahi uppannameva , na antoti ayamattho dīpito hoti .
Kathaṃ ?
Atirekacīvarassa dasāhaparihārato uddhaṃ āpajjitabbāpattiṃ ‘‘ niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine ’’ ti anupaññattiyā kathinabbhantare vāretvā tato uddhaṃ uppannesu dasāhātikkame āpajjitabbāpattiṃ iminā sikkhāpadena vāretuṃ ‘‘ akālacīvaraṃ uppajjeyyā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tena ‘‘ kālepi ādissa dinnaṃ , etaṃ akālacīvaraṃ nāmā ’’ ti vacanato kathinubbhārato uddhaṃ dasāhaparihāraṃ na labhatīti dīpitaṃ hoti , tehi saddhiṃ puna kathinubbhārato uddhaṃ pañca divasāni labhatīti pasaṅgopi ‘‘ niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine bhikkhuno paneva akālacīvaraṃ uppajjeyya … pe … khippameva kāretabban ’’ ti akālacīvarassa uppattikālaṃ niyametvā vuttattā nivārito hoti , tadubhayena kathinabbhantare uppannacīvaraṃ kathinubbhārato uddhaṃ ekadivasampi parihāraṃ na labhatīti siddhaṃ hoti .
Evaṃ apare vadantīti .
Punapi vuttaṃ – ācariyā pana evaṃ vadeyyuṃ ‘‘ niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine bhikkhuno paneva akālacīvaraṃ uppajjeyyā ’’ ti ettha ‘‘ niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunā ubbhatasmiṃ kathine ’’ ti vadanto evaṃ viññāpeti ‘‘ etthantare tiṇṇannampi akālacīvarānaṃ uppatti abhāvan ’’ ti .
Kasmā pana padabhājane vitthāritānīti ?
Vuccate – idaṃ sikkhāpadaṃ adhiṭṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ , kintu paṭhame dasāhaṃ anujānitvā tasmiṃ appahonte sace paccāsā atthi , tameva vaḍḍhetvā māsaṃ anujānanto imampi atthavisesaṃ dīpeti akālacīvaraṃ nāmaM0.237 sammukhībhūtena bhājetabbantipi dīpeti .
Taṃ pana ‘‘ ākaṅkhamānena bhikkhunā paṭiggahetabban ’’ ti iminā sikkhāpadena vaḍḍhetvā vuttanti , tasmā tīṇipi padabhājane vitthāritānīti .
‘‘ Khippameva kāretabbanti dasāhā kāretabban ’’ ti idaṃ pana pahonakabhāve purimasikkhāpadalakkhaṇenāti dīpetuṃ vuttaṃ , tasmā ‘‘ evaṃ sīghanti vā lahunti vā ’’ tiādinā avatvā ‘‘ dasāhā ’’ ti vuttaṃ .
Atthatakathinassa evaṃ hotu , anatthate pana kathine kathanti vutte anatthatassa paṭikkhepataṃ dassetīti vutto apassanto vighātaṃ āpajjatīti .
Tattha evan ti yaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ tato ce uttarī ’’ ti imassa māsaparamato uttarītiM1.322 attho vutto , taṃ parāmasati .
Padabhājaniyaṃ evamatthaṃ avatvā aññathā attho vuttoti adhippāyo .Ekatiṃse aruṇuggamane nissaggiyan ti mahantenapi paccāsācīvarena saha ghaṭitampi tabbhāvaṃ anupatitvā nissaggiyaṃ hoti sati pacchimappamāṇasambhave , asati na hoti , puna ghaṭite hoti , aññena ghaṭite na hoti .
Chinnaṃ aññavatthu hoti .
Pubbaparicchedaṃ atikkantaṃ ghaṭitaṃ puna aññaparicchedaṃ labhatīti eke , upaparikkhitvā gahetabbaṃ .
Aññatarasmiṃ gaṇṭhipade pana ‘‘ saṅghassa vā idaṃ akālacīvaranti uddissa dinnan ’ ti ettha saṅghassa dinne āpatti nāma natthi ,‘ sotassa
V0.212 raho ’ tiādīsu viya paduddhārena vuttaṃ , tassa lābhaṃ sandhāyāti ce ?
Saṅghato vā uppajjeyyāti anena siddhattā adhikamevā ’’ ti ca ‘‘ saṅgho cīvarāni labhissati gaṇo vā ’ tiādināpi pāṭho atthī ’’ ti ca vuttaṃ .
Gaṇṭhipade kosallatthaṃ pana mayā sabbaṃ likhitaṃ , suṭṭhu vicāretvā kathetabbaṃ .
Tāva uppannaṃ paccāsācīvaran ti paccattavacanaṃ .
‘‘ Mūlacīvaran ’’ ti idaṃ upayogavacanaṃ .
Attano gatikaṃ karotīti anantarā dutiyadivasādīsu uppannaṃ paccāsācīvaraṃ māsaparamaṃ mūlacīvaraṃ ṭhapetuṃ adatvā attano dasāhaparamatāya eva patiṭṭhāpetīti attano gatikaṃ karotīti .Tatiyakathinasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Purāṇacīvarasikkhāpadavaṇṇanā
Tato uddhaṃ mūlacīvaran ti ettha pana mūlacīvaran ti paccattavacanaṃ .
Tañhi vīsatimadivasato uddhaṃ dvāvīsatimadivasādīsu uppannaṃ paccāsācīvaraṃ attanā saddhiṃ ekato sibbetvā ghaṭitaṃ dasāhaparamaṃ gantuṃ adatvā navāhaparamatādivasena attano gatikaṃ karoti , ekato asibbetvā visuṃ ṭhapitaṃ pana paccāsācīvaraṃ dasāhaparamameva .
Pāḷiyaṃ dasāhāti dasāhena .
Ekādase uppannetiādīsu ekādasāhe uppannetiādinā attho , ayameva vā pāṭho gahetabbo .
Ekavīse uppanne … pe … navāhā kāretabban tiādi paccāsācīvarassa uppannadivasaṃ ṭhapetvā vuttaṃ .
Teneva ‘‘ tiṃse … pe … tadaheva adhiṭṭhātabban ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Aññaṃ paccāsācīvaraṃ … pe … kāretabban ’’ ti idaṃ satiyā eva paccāsāya vuttaṃ .
Sace pana ‘‘ ito paṭṭhāya cīvaraṃ na labhissāmī ’’ ti icchitaṭṭhānato paccāsāya upacchinnāya aññatthāpi yena kenaci upāyena paccāsaṃ uppādeti , mūlacīvaraṃ na adhiṭṭhātabbaṃ , sabbathā paccāsāya upacchinnāya dasāhātikkantaṃ mūlacīvaraṃ tadaheva adhiṭṭhātabbaṃ .
Paccāsācīvarampi parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātabban ti paṭhamataraṃ uppannaṃ visabhāgaṃ sandhāya vadati .
Aññamaññan ti aññaṃ aññaṃ , ayameva vā pāṭho .
Aṅgaṃ panettha paṭhamakathine vuttasadisameva .
Kevalañhi tattha dasāhātikkamo , idha māsātikkamoti ayaṃ viseso .
Tatiyakathinasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Evaṃ pana avatvāti ‘‘ tato ce uttarin ’’ ti imassa ‘‘ māsaparamato uttarin ’’ ti padabhājanaṃ avatvā .
4. Purāṇacīvarasikkhāpadavaṇṇanā
Tāva uppannaṃ paccāsācīvaran ti paccattavacanaṃ ‘‘ attano gatikaṃ karotī ’’ ti karaṇakiriyāya kattubhāvato .
Antarā uppannañhi paccāsācīvaraṃ māsaparamaṃ mūlacīvaraṃ ṭhapetuṃ adatvā attano dasāhaparamatāya eva paricchindatīti attano gatikaṃ karoti .
Tato uddhaṃ mūlacīvaran ti ettha pana mūlacīvaran ti paccattavacanaṃ .
Vīsatimadivasato uddhañhi uppannaṃ
M2.398 paccāsācīvaraṃ dasāhaparamaṃ gantuṃ adatvā mūlacīvaraṃ attanā saddhiṃ karaṇasambandhatāmattena sakakālavasena paricchindatīti attano gatikaṃ karoti .
Paccāsācīvare pana labhitvā visuṃ ṭhapentassa dasāhaṃ anatikkante natthi tappaccayā āpatti .
Pāḷiyaṃ dasāhā kāretabban ti ettha dasāhāti karaṇatthe nissakkavacanaṃ , dasāhenāti attho .
Pañcāhuppannetiādiṃ rassaṃ katvāpi paṭhanti .
Ekavīse uppanne … pe … navāhā kāretabban tiādi paccāsācīvarassa uppannadivasaṃ ṭhapetvā vuttaṃ .
Aññaṃ paccāsācīvaraṃ … pe … kāretabban ti idaṃ satiyā eva paccāsāya vuttanti veditabbaṃ .
Sace pana ‘‘ ito paṭṭhāya cīvaraṃ na labhissāmī ’’ ti paccāsā upacchinnā , mūlacīvarampiV2.352 dasāhaṃ ce sampattaṃ , tadaheva adhiṭṭhātabbaṃ .
Paccāsācīvarampi parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātabban ti paṭhamataraṃ uppannaṃ visabhāgapaccāsācīvaraṃ sandhāya vadati .
Aññamaññan ti aññaṃ aññaṃ , ayameva vā pāṭho .
Aṅgaṃ panettha paṭhamakathine vuttasadisameva .
Kevalañhi tattha dasāhātikkamo , idha māsātikkamoti ayaṃ viseso .Tatiyakathinasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .