Araññaṭṭhakathāvaṇṇanā
Araññaṭṭhakathāvaṇṇanā
107. Araññaṭṭhakathāyaṃ
M2.146 araññaṃ nāmāti idaṃ pana na kevalaṃ pubbe vuttaaraññalakkhaṇappattimattena araññaṃ idhādhippetaṃ , kintu yaṃ attano araññalakkhaṇena araññaṃ parapariggahitañca hoti , taṃ araññaṃ idhādhippetanti dassetuṃ vuttaṃ .
Tenāti puna araññavacanena .
Na pariggahitabhāvo araññassa lakkhaṇan ti yadi hi pariggahitabhāvo araññalakkhaṇaṃ siyā ,‘‘ araññaṃ nāma yaṃ manussānaṃ pariggahitan ’’ ti ettakameva vadeyyāti adhippāyo .
Yan ti iminā pubbe vuttalakkhaṇameva araññaṃ parāmaṭṭhanti āha ‘‘ yaṃ pana attano araññalakkhaṇena araññan ’’ ti .
107. Araññaṭṭhe araññaṃ nāmāti puna na kevalaṃ pubbe vuttalakkhaṇaññeva araññanti idhādhippetaṃ , kintu parapariggahitameva cetaṃ hoti , taṃ idhādhippetanti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Teneva atthepi araññaggahaṇaṃ kataṃ .
107. Araññaṭṭhakathāyaṃ vinivijjhitvāti ujukameva vinivijjhitvā .Vinivijjhitvāti ujukameva vinivijjhitvā .
Aggepi mūlepi chinnāti ettha ‘‘ na veṭhetvā ṭhitā , chinnamatte patanakaṃ sandhāya vuttan ’’ ti vadanti .
Paṇṇaṃ vāti tālapaṇṇādi paṇṇaṃ vā .
Addhagatopīti cirakālaṃ tattheva ṭhitopi .
Na gahetabboti ettha pana yo parehi araññasāmikānaṃ hatthato kiṇitvā tacchetvā tattheva ṭhapito , so araññasāmikena anuññātopi na gahetabbo .
Tacchetvā ṭhapitoti araññasāmikehi parehi laddhehi tacchetvā ṭhapito .
Addhagatopīti cirakālikopi .
‘‘ Na gahetabboti araññasāmikehi anuññātenapī ’’ ti gaṇṭhipade vuttaṃ .
Sāmikehi chaḍḍitoti gahetuṃ vaṭṭatīti paṃsukūlasaññāya gahaṇaṃ vuttaṃ .
Lakkhaṇacchinnassāpīti araññasāmikānaṃ hatthato kiṇitvā gaṇhantehi katasaññāṇassa .
Challiyā pariyonaddhaṃ hotīti iminā sāmikānaṃ nirapekkhataṃ dīpeti .
Tena vuttaṃ ‘‘ gahetuṃ vaṭṭatī ’’ ti .
Yadi sāmikānaṃ sāpekkhatā atthi , na vaṭṭati .
Challiyā pariyonaddhaṃ hotīti iminā sāmikānaṃ nirapekkhataṃ dīpeti .
Tena vuttaṃ ‘‘ gahetuṃ vaṭṭatī ’’ ti .
Yadi sāmikānaṃ sāpekkhatā atthi , na vaṭṭati .
Lakkhaṇacchinnassāti araññasāmikānaṃ hatthato kiṇitvā gaṇhantehi kataakkharādisaññāṇassa .
Challiyā pariyonaddhan ti iminā sāmikānaṃ nirāpekkhatāya cirachaḍḍitabhāvaṃ dīpeti , tenāha ‘‘ gahetuṃ vaṭṭatī ’’ ti .
Yadi sāmikānaṃ sāpekkhatā atthi , na vaṭṭati .
Tāni katāni ajjhāvutthāni ca hontīti tāni gehādīni katāni pariniṭṭhitāni manussehi ca ajjhāvutthāni honti .
Dārūnipīti gehādīnaṃ katattā tato avasiṭṭhadārūnipi .
Etesan ti etesaṃ yathāvuttadārūnaṃ .
Tāni katāni ajjhāvutthāni ca hontīti tāni gehādīni katāni pariniṭṭhitāni manussehi ca ajjhāvutthāni ca honti .
Dārūnīti gehādīnaṃ katattā avasiṭṭhadārūni .
Gahetuṃ vaṭṭatīti sāmikānaṃ anālayattā vuttaṃ , te ca yadi gahaṇakāle disvā sālayā hutvā vārenti , gahetuṃ na vaṭṭatiyeva .
Tesaṃ
V2.130 ārakkhaṭṭhānan ti tesaṃ araññapālānaṃ ṭhitaṭṭhānaṃ .Dehīti vutte dātabbamevāti ettha ‘‘ dehī ’’ ti vutte ‘‘ dassāmī ’’ ti ābhogasabbhāvato ‘‘ dehī ’’ ti avutte adatvāpi gantuṃ vaṭṭatiyeva .
‘‘ Dehī ’’ ti vutte dātabbamevāti ‘‘ dehī ’’ ti vutte ‘‘ dassāmī ’’ ti ābhogaṃ katvā gacchantassa ‘‘ dehī ’’ ti avutte adatvā gamane āpatti natthi .
Pacchāpi tehi codite dātabbameva .
Gantuṃ dethāti gamanaṃ detha .
Adisvā gacchati , bhaṇḍadeyyan ti parisuddhacittena gacchati , bhaṇḍadeyyaṃ .
Adisvā gacchati , bhaṇḍadeyyan ti suddhacittena gatassa bhaṇḍadeyyaṃ .
Ārakkhaṭṭhānampi suddhacittena atikkamitvā theyyacitte uppannepi avahāro natthi
M1.185 ārakkhaṭṭhānassa atikkantattā .
Keci pana ‘‘ yattha katthaci nītānampi dārūnaṃ araññasāmikānaññeva santakattā puna theyyacittaṃ uppādetvā gacchati , pārājikamevā ’’ ti vadanti , taṃ na yuttaṃ ‘‘ ārakkhaṭṭhānaṃ patvā … pe … assatiyā atikkamatī ’’ ti , sahasā taṃ ṭhānaṃ atikkamatītiādinā ( pārā . aṭṭha .1.107) ca ārakkhaṭṭhānātikkameyeva āpattiyā vuccamānattā , ārakkhaṭṭhānātikkamameva sandhāya ‘‘ idaṃ pana theyyacittena pariharantassa ākāsena gacchatopi pārājikamevā ’’ ti vuttaṃ .
Yañca ‘‘ yattha katthaci nītānampi dārūnaṃ araññasāmikānaññeva santakattā ’’ ti kāraṇaṃ vuttaṃ , tampi ārakkhaṭṭhānato bahi pārājikāpajjanassa kāraṇaṃ na hoti bhaṇḍadeyyabhāvasseva kāraṇattā .
Tesaṃ santakatteneva hi bahi katassāpi bhaṇḍadeyyaṃ jātaṃ , itarathā ca bhaṇḍadeyyampi na siyā suṅkaghātātikkame viya .
Addhikehi dinnameva suṅkikānaṃ santakaṃ hoti , nādinnaṃ , tena taṃ ṭhānaṃ yato kutoci paccayato suddhacittena atikkantassa bhaṇḍadeyyampi na hoti .
Idha pana araññasāmikānaṃ santakattā sabbatthāpi bhaṇḍadeyyameva hoti , tenevetaṃ araññe ārakkhaṭṭhānaṃ suṅkaghātatopi garutaraṃV1.162 jātaṃ .
Yadi hi ārakkhaṭṭhānato bahipi theyyacitte sati avahāro bhaveyya , ārakkhaṭṭhānaṃ patvātiādinā ṭhānaniyamo niratthako siyā yattha katthaci theyyacitte uppanne pārājikanti vattabbato .
Tasmā ārakkhaṭṭhānato bahi theyyacittena gacchantassa avahāro na bhavati evāti niṭṭhamettha gantabbaṃ .Yattha katthaci nītānampi dārūnaṃ araññasāmikānaṃyeva santakattā suddhacittena nikkhantopi puna theyyacittaṃ uppādetvā gacchati , pārājikamevāti vadanti .
Idaṃ pana theyyacittena pariharantassāti yasmiṃ padese atikkante tesaṃ araññaṃ ārakkhaṭṭhānañca atikkanto nāma hoti , taṃ padesaṃ ākāsenāpi atikkamanavasena gacchantassāpīti attho .
Araññaṭṭhakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .