Oṇirakkhakathāvaṇṇanā
Oṇirakkhakathāyaṃ oṇin ti oṇītaṃ , ānītanti attho .
‘‘ Oṇirakkhassa santike ṭhapitaṃ bhaṇḍaṃ upanidhi viya saṅgopanatthāya anikkhipitvā muhuttaṃ olokanatthāya ṭhapitattā tassa ṭhānācāvanamattena pārājikaṃ janetī ’’ ti vadanti .
Saṃvidāvahārakathāvaṇṇanā
Saṃvidāvahārakathāyaṃ ‘‘ sambahulā saṃvidahitvā eko bhaṇḍaṃ avaharati , āpatti sabbesaṃ pārājikassā ’’ ti pāḷiyaṃ avisesena vuttattā āṇāpakānaṃ āṇattikkhaṇe āpatti , avahārakassa uddhāreti yathāsambhavaṃ yojetvā attho gahetabbo āṇattikathāyaṃ ‘‘ so taṃ bhaṇḍaṃ avaharati , āpatti sabbesaṃ pārājikassā ’’ tiādīsu viya .
Etthāpi hi āṇāpakassa āṇattikkhaṇeyeva āpatti vuttā .
Tathā ca vakkhati ‘‘ atha taṃ bhaṇḍaṃ avassaṃ hāriyaṃ hoti , yaṃV2.138 parato sabbesaṃ āpatti pārājikassāti vuttaṃ , tato imassa taṅkhaṇeyeva pārājikaṃ hotīti ayaṃ yutti sabbattha veditabbā ’’ ti ( pārā . aṭṭha .1.121).
Saṃvidāvahāre ca ‘‘ āṇatti natthī ’’ ti na vattabbā ‘‘ antevāsikesu ekamekassa ekeko māsako sāhatthiko hoti , pañca āṇattikā ’’ ti vacanato .
Āṇattiyā ca sati āṇāpakassa āṇattikkhaṇeyeva āpatti icchitabbā , na uddhāre .
Yadi evaṃ ‘‘ tesu eko bhaṇḍaṃ avaharati , tassuddhāre sabbesaṃ pārājikan ’’ ti kasmā vuttanti ?
Nāyaṃ doso .
Ettha hi sabbesaṃyeva āpattidassanatthaṃM2.156 avahārakassapi āpattisambhavaṭṭhānaṃ dassento ‘‘ tassuddhāre sabbesaṃ pārājikan ’’ ti āha , na pana āṇāpakānampi uddhāreyeva āpattidassanatthanti evamattho gahetabbo .
‘‘ Sambahulā ekaṃ āṇāpenti ‘ gacchetaṃ āharā ’ ti , tassuddhāre sabbesaṃ pārājikan ’’ tiādīsupi evameva attho gahetabbo .
Atha vā saṃvidāvahāre āṇāpakānampi uddhāreyeva āpatti , na āṇattikkhaṇeti āveṇikamidaṃ lakkhaṇanti aṭṭhakathācariyappamāṇena gahetabbaṃ , ito vā aññena pakārena yathā aṭṭhakathāyaṃ pubbenāparaṃ na virujjhati , tathā vīmaṃsitvā gahetabbaṃ .
Saṃvidhāyāti saṃvidahitvā .
Tena nesaṃ dukkaṭāpattiyoti āṇattivasena pārājikāpattiyā asambhave sati vuttaṃ .
Yadi hi te āṇattā avassaṃ taṃ haranti , pārājikāpattiyeva nesaṃ daṭṭhabbā , na dukkaṭāpatti .
Sāhatthikaṃ vā āṇattikassa āṇattikaṃ vā sāhatthikassa aṅgaṃ na hotīti bhinnakālavisayattā aññamaññassa aṅgaṃ na hoti .
Tathā hi sahatthā avaharantassa ṭhānācāvane āpatti , āṇattiyā pana āṇattikkhaṇeyevāti bhinnakālavisayā sāhatthikāṇattikehi āpajjitabbāpattiyo .
Saṃvidāvahārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Saṅketakammakathāvaṇṇanā
V2.138 parato sabbesaṃ āpatti pārājikassāti vuttaṃ , tato imassa taṅkhaṇeyeva pārājikaṃ hotīti ayaṃ yutti sabbattha veditabbā ’’ ti ( pārā . aṭṭha .1.121).
Saṃvidāvahāre ca ‘‘ āṇatti natthī ’’ ti na vattabbā ‘‘ antevāsikesu ekamekassa ekeko māsako sāhatthiko hoti , pañca āṇattikā ’’ ti vacanato .
Āṇattiyā ca sati āṇāpakassa āṇattikkhaṇeyeva āpatti icchitabbā , na uddhāre .
Yadi evaṃ ‘‘ tesu eko bhaṇḍaṃ avaharati , tassuddhāre sabbesaṃ pārājikan ’’ ti kasmā vuttanti ?
Nāyaṃ doso .
Ettha hi sabbesaṃyeva āpattidassanatthaṃM2.156 avahārakassapi āpattisambhavaṭṭhānaṃ dassento ‘‘ tassuddhāre sabbesaṃ pārājikan ’’ ti āha , na pana āṇāpakānampi uddhāreyeva āpattidassanatthanti evamattho gahetabbo .
‘‘ Sambahulā ekaṃ āṇāpenti ‘ gacchetaṃ āharā ’ ti , tassuddhāre sabbesaṃ pārājikan ’’ tiādīsupi evameva attho gahetabbo .
Atha vā saṃvidāvahāre āṇāpakānampi uddhāreyeva āpatti , na āṇattikkhaṇeti āveṇikamidaṃ lakkhaṇanti aṭṭhakathācariyappamāṇena gahetabbaṃ , ito vā aññena pakārena yathā aṭṭhakathāyaṃ pubbenāparaṃ na virujjhati , tathā vīmaṃsitvā gahetabbaṃ .
Saṃvidhāyāti saṃvidahitvā .
Tena nesaṃ dukkaṭāpattiyoti āṇattivasena pārājikāpattiyā asambhave sati vuttaṃ .
Yadi hi te āṇattā avassaṃ taṃ haranti , pārājikāpattiyeva nesaṃ daṭṭhabbā , na dukkaṭāpatti .
Sāhatthikaṃ vā āṇattikassa āṇattikaṃ vā sāhatthikassa aṅgaṃ na hotīti bhinnakālavisayattā aññamaññassa aṅgaṃ na hoti .
Tathā hi sahatthā avaharantassa ṭhānācāvane āpatti , āṇattiyā pana āṇattikkhaṇeyevāti bhinnakālavisayā sāhatthikāṇattikehi āpajjitabbāpattiyo .
Saṃvidāvahārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Saṅketakammakathāvaṇṇanā 117. Catuppadakathāyaṃ pāḷiyaṃ āgatāvasesāti pāḷiyaṃ āgatehi hatthi ādīhi aññe pasu-saddassa sabbasādhāraṇattā .
Bhiṅkacchāpan ti ‘‘ bhiṅkā bhiṅkā ’’ ti saddāyanato evaṃ laddhanāmaṃ hatthipotakaṃ .
Antovatthumhīti parikkhitte .
Bahinagare ṭhitassāti parikkhittanagaraṃ sandhāya vuttaṃ , aparikkhittanagare pana antonagare ṭhitassāpi ṭhitaṭṭhānameva ṭhānaṃ .
Khaṇḍadvāran ti attanā khaṇḍitadvāraṃ .
Eko nipannoti etthāpi bandhoti ānetvā sambandhitabbaṃ , tenāha ‘‘ nipannassa dve ’’ ti .
Ghātetīti ettha theyyacittena vināsentassa sahapayogattā dukkaṭamevāti vadanti .