Issues
Select Version
Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā
Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā

Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā

DārukhaṇḍādīsuM2.160V2.142 ‘‘ bhāriyamidaṃ , tvaṃ ekapassaṃ ukkhipāhi , ahaṃ ekapassaṃ ukkhipāmī ’’ ti ubhayesaṃ payogena ekassa vatthuno ṭhānācāvanaṃ sandhāya ‘‘ sāhatthikāṇattikan ’’ ti vuttaṃ . Idañca kāyavācānaṃ īdise ṭhāne aṅgabhāvamattadassanatthaṃ vuttaṃ . Yāya pana cetanāya samuṭṭhāpito payogo sāhatthiko āṇattiko vā padhānabhāvena ṭhānācāvanaṃ sādheti , tassā vasena āpatti kāretabbā . Aññathā sāhatthikaṃ vā āṇattikassa aṅgaṃ na hoti , āṇattikaṃ vā sāhatthikassāti idaṃ virujjhati . Sāhatthikāṇattikan ti ekabhaṇḍaṃ eva . ‘‘ Bhāriyañhidaṃ tvampi ekapassaṃ gaṇha , ahampi ekapassaṃ gaṇhāmīti saṃvidahitvā ubhayesaṃ payogena ṭhānācāvane kate kāyavācācittehi hotiV0.124 . Aññathā ‘ sāhatthikaṃ vā āṇattikassa aṅgaṃ na hoti , āṇattikaṃ vā sāhatthikassā ’ ti iminā virujjhatī ’’ ti likhitaṃ . Dhammasiritthero pana ‘‘ na kevalaṃ bhāriye eva vatthumhi ayaṃ nayo labbhati , pañcamāsakamattampi dve ce janā saṃvidahitvā gaṇhanti , dvinnampi pāṭekkaṃ , sāhatthikaṃ nāma taṃ kammaṃ , sāhatthikapayogattā ekasmiṃyeva bhaṇḍe , tasmā ‘ sāhatthikaṃ āṇattikassa aṅgaṃ na hotī ’ ti vacanamimaṃ nayaṃ na paṭibāhati . ‘ Sāhatthikavatthuaṅganti sāhatthikassa vatthussa aṅgaṃ na hotī ’ ti tattha vuttaṃ . Idha pana payogaṃ sandhāya vuttattā yujjatī ’’ ti āha kira , taṃ ayuttaṃ kāyavacīkammanti vacanābhāvā , tasmā sāhatthikāṇattikesu payogesu aññatarena vāyamāpatti samuṭṭhātiM0.140 , tathāpi turitaturitā hutvā vilopanādīsu gahaṇagāhāpanavasenetaṃ vuttaṃ . Yathā kālena attano kālena parassa dhammaṃ ārabbha sīghaṃ sīghaṃ uppattiṃ sandhāya ‘‘ ajjhattabahiddhārammaṇā dhammā ’’ ti ( dha . sa . tikamātikā 21) vuttā , evaṃsampadamidanti daṭṭhabbaṃ . Tatthapi ye anuttarādayo ekantabahiddhārammaṇā viññāṇañcāyatanādayo ekantaajjhattārammaṇā , itare aniyatārammaṇattā ‘‘ ajjhattabahiddhārammaṇā ’’ ti vuccanti , na ekakkhaṇe ubhayārammaṇattā . Ayaṃ pana āpatti yathāvuttanayena sāhatthikā āṇattikāpi hotiyeva , tasmā anidassanametanti ayuttaṃ . ‘‘ Yathā aniyatārammaṇattā ‘ ajjhattabahiddhārammaṇā ’ ti vuttā , tathā aniyatapayogattā ayampi āpatti ‘ sāhatthikāṇattikā ’ ti vuttāti nidassanamevetan ’’ ti ekacce ācariyā āhu . ‘‘ Ime panācariyā ubhinnaṃ ekato ārammaṇakaraṇaṃ natthi . Atthi ce ,‘ ajjhattabahiddhārammaṇaṃ dhammaṃ paṭicca ajjhattabahiddhārammaṇo dhammo uppajjati hetupaccayā ’ tiādinā ( paṭṭhā .2.21.1 ajjhattārammaṇatika ) paṭṭhānapāṭhena bhavitabbanti saññāya āhaṃsu , tesaṃ matena ‘ siyā ajjhattabahiddhārammaṇā ’ ti vacanaṃ niratthakaṃ siyā , na ca niratthakaṃ , tasmā attheva ekato ajjhattabahiddhārammaṇo dhammo . Puna ‘ ayaṃ so ’ ti niyamena ajjhattabahiddhārammaṇā dhammā viya niddisitabbābhāvato na uddhaṭo siyā . Tattha anuddhaṭattā eva dhammasaṅgahaṭṭhakathāyaṃ ubhinnampi ajjhattabahiddhādhammānaṃ ekato ārammaṇakaraṇadhammavasena ‘ ajjhattabahiddhārammaṇā ’ ti avatvā ‘ kālena ajjhattabahiddhā pavattiyaṃ ajjhattabahiddhārammaṇan ’ ti vuttaṃ , tasmā gaṇṭhipade vuttanayova sāroti no takko ’’ ti ācariyo . Tattha ‘‘ kāyavacīkamman ’’ ti avacanaṃ panassa sāhatthikapayogattā ekapayogassa anekakammattāva , yadi bhaveyya , manokammampi vattabbaṃ bhaveyya , yathā tattha manokammaṃ vijjamānampi abbohārikaṃ jātaṃ , evaṃ tasmiṃ sāhatthikāṇattike vacīkammaṃ abbohārikanti veditabbaṃ , taṃ pana kevalaṃ kāyakammassa upanissayaṃ jātaṃ , cittaṃ viya tattha aṅgameva jātaṃ , tasmāV0.125 vuttaṃ ‘‘ sāhatthikapayogattā ’’ ti ,‘‘ aṅgabhāvamattameva hi sandhāya ‘ sāhatthikāṇattikan ’ ti vuttanti no takko ’’ ti ca , vicāretvā gahetabbaṃ . Bahu ekato dāruādibhāriyassa ekassa bhaṇḍassa ukkhipanakāle ‘‘ gaṇhatha ukkhipathā ’’ ti vacīpayogena saddhiṃ kāyapayogasabbhāvaṭṭhānaṃ sandhāya ‘‘ sāhatthikāṇattikan ’’ ti vuttaṃ . ‘‘ Tvaṃ etaṃ vatthuṃ gaṇha , ahaṃ aññan ’’ ti evaṃ pavatte pana avahāre attanā gahitaṃ sāhatthikameva , parena gāhāpitaṃ āṇattikameva , teneva tadubhayagghena pañcamāsepi pārājikaṃ na hoti , ekekabhaṇḍagghavasena thullaccayādimeva hoti . Vuttañhi ‘‘ sāhatthikaṃ vā āṇattikassa aṅgaṃ na hotī ’’ tiādi .
KāyavācāM0.141 samuṭṭhānā , yassā āpattiyā siyuṃ ; Tattha kammaṃ na taṃ cittaṃ , kammaṃ nassati khīyati . Kiriyākiriyādikaṃ yañca , kammākammādikaṃ bhave ; Na yuttaṃ taṃ viruddhattā , kammamekaṃva yujjati . Upanikkhittabhaṇḍaṃ bhaṇḍadeyyañca adātukāmatāya ‘‘ demi dammī ’’ ti vikkhipanto tuṇhībhāvena viheṭhentopi tena tena kāyavikārādikiriyāya parassa dhuraṃ nikkhipāpesīti ‘‘ kiriyāsamuṭṭhānañcā ’’ ti vuttaṃ .
Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā niṭṭhitā . Pakiṇṇakakathāvaṇṇanā Padabhājanīyavaṇṇanānayo niṭṭhito .