Bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā
4. Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā
627. Catutthe
M2.436 sibbanarajanakappapariyosānena niṭṭhāpetvāti sūcikammaniṭṭhānena sakimpi vaṇṇabhedamattarajanena kappabindukaraṇena ca niṭṭhāpetvā .
Samayeti vassānasamaye .
627.‘‘ Ekameva katvā ’’ ti vacanena vassikasāṭikalakkhaṇena ñātakānampi satuppādaṃ karontena ekameva gahetabbanti dhammasiritthero .
Catubbidhaṃ khettan ti ettha kiñcāpi tividhaṃ dissati , taṃ pana evaṃ gahetabbaṃ , yasmiṃ khette pariyesituṃ labhati , taṃ pariyesanakhettaṃ nāma ,‘‘ evaṃ karaṇanivāsanādhiṭṭhānakhettānipī ’’ ti vuttaṃ .
Ettha pacchimena purimaggāho veditabbo , na purimena pacchimaggāho , yathālābhanti ācariyo .
Tassattho – adhiṭṭhānakhettena pacchimena purimānaṃ tiṇṇaṃ gāho hoti , tathā nivāsanakhettena dvinnaṃ purimānaṃ .
Karaṇakhettena pana ekasseva purimassa gāho hotīti .
Ettha pana kiñcāpi karaṇakhettanivāsanakhettānaṃ kālato nānattaṃ natthi , kiriyato pana ‘‘ aṭṭhiṃ katvā nivāsetabban ’’ ti pāḷivacanato , tasmā dvidhā katvā vuttaṃ aññatarābhāvena , tadatthasiddhito ca , kathaṃ panettha nānattaṃ natthīti paññāyatīti ce ?
Pāḷito ,‘‘ aḍḍhamāso seso gimhānanti katvā nivāsetabban ’’ ti hi pāḷi , tathā mātikāṭṭhakathāto ( kaṅkhā . aṭṭha . vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā ) ca .
TathāhaM0.274 ‘‘ pacchimo aḍḍhamāso karaṇanivāsanakhettampī ’’ ti , iminā nayena tividhameva khettantipi siddhaṃ .
Samantapāsādikāyaṃ pana katthaci potthake ‘‘ jeṭṭhamūlapuṇṇamāsiyā pacchimapāṭipadadivasato paṭṭhāya yāva kāḷapakkhuposatho , ayameko addhamāso pariyesanakhettañceva karaṇakhettañca .
Etasmiñhi antare vassikasāṭikaṃ aladdhaṃ pariyesituṃ , laddhaṃ kātuñca vaṭṭati , nivāsetuṃ , adhiṭṭhātuñca na vaṭṭatī ’’ ti pāṭho dissati , so apāṭho yathāvuttapāḷimātikāṭṭhakathāvirodhato , tasmā tattha ‘‘ aladdhaṃ pariyesituṃ vaṭṭati , kātuṃ , nivāsetuṃ , adhiṭṭhātuñca na vaṭṭatī ’’ ti pāṭho veditabbo .
Evaṃ tāva pacchimena purimaggāhasiddhi veditabbā , na purimena karaṇakhettādīnaṃ gāho sambhavati .
‘‘ Māso seso gimhānanti vassikasāṭikacīvaraṃ pariyesitabban ’’ ti ettakameva hi vuttaṃ , na , aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ ayameko addhamāso pariyesanakhettañceva karaṇakhettañcā ’’ ti vuttattāti ce ?
Na , tassa lekhanadosattāV0.245 , tathā sādhitaṃ .
Karaṇakhettena pana nivāsanakhettaggāho atthi kālanānattābhāvato , teneva pubbe yathālābhaggahaṇaṃ kataṃ , tathā ca sādhitameva , na bhedo panatthi , payojanaṃ vuttameva .
Nivāsanakkhettena adhiṭṭhānakkhettaggāho natthi eva , na hi purimena pacchimaggāho veditabbo .
Na pāḷivirodhatoti ce ?
Na , tadatthājānanato .
‘‘ Māso seso gimhānanti addhamāso seso gimhānan ’’ ti ettha iti -saddassa hi ito paṭṭhāyāti attho .
Parato āpattikhettadassanato itarassa anāpattikhettabhāvo dassitova hoti .
Dinnapubbatopi ñātakapavāritaṭṭhānato nipphādentassa nissaggiyaṃ piṭṭhisamayattā , pakatiyā vassikasāṭikadāyakā nāma saṅghassa vā puggalassa vā apavāretvā anusaṃvaccharaṃ dentā , tattha satuppādova vaṭṭati .
Vattabhede dukkaṭanti tadaññesu .
‘‘ Sace kata … pe … vassūpanāyikadivase adhiṭṭhātabbā … pe … cha māse parihāraṃ labhatī ’’ ti vacanato antovassepi yāva vassānassa pacchimadivasā akatā parihāraṃ labhatīti dīpitaṃ hoti .
Kasmā na vicāritanti ce ?
Atthāpattisiddhattā .
‘‘ Cha māse parihāraṃ labhatī ’’ ti vacanena akatā labhatīti siddhameva , taṃ kiñcāpi siddhaṃ , sarūpena pana anāgatattā sarūpena dassetuṃ , dussaddhāpayattā upapattito dassetuñca idamāraddhaṃM0.275 ācariyena ,‘‘ yathā cettha , evaṃ kathinabbhantare uppannacīvarampi heṭṭhā vuttanayeneva paṭipajjitabban ’’ ti anugaṇṭhipade vuttaṃ , taṃ duvuttaṃ tattheva pubbāparavirodhato .
Yañcettha aṭṭhakathāvacanaṃ sādhakattena vuttaṃ , taṃ tamatthaṃ na sādheti .
‘‘ Yadi nappahoti yāva kattikapuṇṇamā parihāraṃ labhatī ’’ ti vacanaṃ appahontassa yāva kattikapuṇṇamā tāva parihārakhettaṃ , tato paraṃ ekadivasopi na hotīti dīpeti , tasmā appahonakabhāvena akatāva yāva kattikapuṇṇamā parihāraṃ labhati , tato paraṃ na labhatīti siddhaṃ .
Tathā tadeva vacanaṃ kataparihāraṃ na labhatīti dīpeti , tasmā kattikapuṇṇamadivaseyeva adhiṭṭhātabbā .
‘‘ Appahonte dasāhe antovasse karaṇapariyosānaṃyeva pamāṇan ’’ ti likhitaṃ .
Etthāha –
‘‘ ekāhadvīhādivasenā ’’ tiādi na vattabbaṃ .
Kasmā ?
Gimhadivasānaṃ anadhiṭṭhānakālattā , tasmā eva ‘‘ antodasāhe vā tadaheyeva vā adhiṭṭhātabbā ’ ti ca sāmaññato na vattabbaṃ gimhadivasānaṃ adhiṭṭhānakhettabhāvappasaṅgato ’’ ti .
Ettha vuccati – na , tadatthājānanato .
Dasāhānāgatāya vassūpanāyikāya gimhadivasā dasāhā honti , paṭhamadivase ca laddhā niṭṭhitā vassikasāṭikā dasāhātikkantāpi vassūpanāyikadivasaṃ adhiṭṭhānakhettaṃ appattattāV0.246 na ca tāva nissaggiyaṃ hoti , vuttañcetaṃ ‘‘ vassūpanāyikato pubbe dasāhātikkamepi anāpattī ’’ ti .
Antodasāhe adhiṭṭhātabbāti idaṃ na avisesena etasmiṃ antare gimhadivasepi adhiṭṭhātabbanti imamatthaṃ dīpetuṃ vuttaṃ , kintu gimhadivase ce uppannā , adhiṭṭhānakhette ca antodasāhaṃ hoti , antodasāhe khetteyeva adhiṭṭhātabbā , na khettanti katvā dasāhaṃ atikkamitabbanti dīpetuṃ vuttaṃ .
Kasmā ?
Gimhadivasānampi gaṇanūpagattā , tasmā akhettadivasepi gaṇetvā khette eva ‘‘ antodasāhe adhiṭṭhātabbā ’’ ti vuttaṃ hotīti .
Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Cīvaraacchindanasikkhāpadavaṇṇanā 630. Cha māse parihāraṃ labhatīti etena antovassepi yāva vassānassa pacchimadivasā akatā parihāraṃ labhatīti dīpitaṃ hoti .
Yasmā mūlacīvaraṃ karontena hemantassa pacchimuposathadivaseyeva kātabbaṃ , tasmā gimhānato ekūnatiṃsadivase parihāraṃ labhati , evaṃ santepi
M2.438 appakaṃ ūnamadhikaṃ vā gaṇanūpagaṃ na hotīti katvā ‘‘ tato parampi … pe … ekamāsan ’’ ti vuttaṃ .
Ekāhadvīhādivasena … pe … laddhā ceva niṭṭhitā cāti iminā ekāhānāgatāya vassūpanāyikāya laddhā ceva niṭṭhitā ca , dvīhānāgatāya … pe … dasāhānāgatāya vassūpanāyikāya laddhā ceva niṭṭhitā ca , antovasse vā laddhā ceva niṭṭhitā cāti ayamattho dassito .
Tattha āsāḷhimāsassa juṇhapakkhapuṇṇamiyaṃ laddhā ceva niṭṭhitā ca vassikasāṭikā ‘‘ ekāhānāgatāya vassūpanāyikāya laddhā ceva niṭṭhitā cā ’’ ti vuccati .
Eteneva nayena juṇhapakkhassa chaṭṭhiyaṃ laddhā ceva niṭṭhitā ca ‘‘ dasāhānāgatāya vassūpanāyikāya laddhā ceva niṭṭhitā cā ’’ ti vuccati .
Yāva paṭhamakattikatemāsapuṇṇamī , tāva antotemāse laddhā ceva niṭṭhitā ca ‘‘ antovasse laddhā ceva niṭṭhitā cā ’’ ti vuccati .
Paṭhamakattikatemāsapuṇṇamito parañhi laddhā ceva niṭṭhitā ca yāva cīvarakālo nātikkamati , tāva anadhiṭṭhahitvā ṭhapetuṃ vaṭṭatīti na tatrāyaṃ vicāraṇā sambhavati .
Tasmiṃyeva antodasāhe adhiṭṭhātabbāti avisesena vuttepi vassānato pubbe ekāhadvīhādivasena anāgatāya vassūpanāyikāya laddhā tehi divasehi saddhiṃ dasāhaṃ anatikkamantena vassūpanāyikadivasato paṭṭhāya adhiṭṭhānakkhettaṃ sampattāyeva adhiṭṭhātabbā , na tato pubbe adhiṭṭhānassa akhettattā .
Antovasse pana laddhā tasmiṃyeva antovasse laddhadivasato paṭṭhāya dasāhaṃ anatikkāmetvā adhiṭṭhātabbā .
Nanu ca vassānato pubbe anadhiṭṭhahitvā dasāhaṃ atikkāmetuṃ vaṭṭatiyeva , tasmā adhiṭṭhānassa akhettabhūtepi divase gahetvā ‘‘ antodasāhe adhiṭṭhātabban ’’ ti kasmā vuttaṃ ?
Yathā ‘‘ antovasse laddhāpi yāva na niṭṭhāti , tāva anadhiṭṭhahitvā dasāhaṃ atikkāmetuṃ vaṭṭatī ’’ ti akatāyaV2.388 anadhiṭṭhānakkhettasadisāpi atikkantadivasā dasāhaṃ atikkāmetvā niṭṭhitāya gaṇanūpagā hontīti niṭṭhitadivaseyeva adhiṭṭhātabbā , evamidhāpi vassānato pubbe anadhiṭṭhānakkhettabhūtāpi divasā laddhadivasato paṭṭhāya gaṇanūpagā hontīti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Yadi evaṃ ‘‘ tasmiṃyeva antodasāhe ’’ ti avisesena vuttattā dasāhānāgatāya vassūpanāyikāyaM2.439 chaṭṭhiyaṃ laddhā puṇṇamiyaṃ adhiṭṭhātabbāti āpajjatīti ?
Nāpajjati ‘‘ cātumāsaṃ adhiṭṭhātun ’’ ti vacaneneva paṭikkhittattā .
Evaṃ sante ‘‘ dasāhānāgatāyā ’’ ti iminā kiṃ payojananti ce ?
Vassānato pubbeyeva dasāhe atikkante vassūpanāyikadivase niṭṭhitā tadaheva adhiṭṭhātabbāti dassanatthaṃ vuttanti idamettha payojanaṃ .
Tenevāha –
‘‘ dasāhātikkame niṭṭhitā tadaheva adhiṭṭhātabbā ’’ ti .
Dasāhe appahonte cīvarakālaṃ nātikkametabbāti temāsabbhantare dasāhe appahonte laddhā ceva niṭṭhitā ca cīvarakālaṃ nātikkametabbāti attho .
Idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘ paṭhamakattikatemāsapuṇṇamito pubbe sattamito paṭṭhāya laddhā ceva niṭṭhitā ca vassikasāṭikā dasāhe anatikkanteyeva cīvarakālaṃ otiṇṇattā tattha anadhiṭṭhahitvāpi ṭhapetuṃ vaṭṭatī ’’ ti .
Iminā ca imaṃ dīpeti – akatā ce vassikasāṭikā , vassānaṃ cātumāsaṃ akatattāyeva parihāraṃ labhati , katāya pana dasāhaparamasikkhāpadaṃ avikopetvā parihāro vattabboti .
Yadā vā tadā vā adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatīti cātumāsabbhantare dasāhe atikkantepi natthi dosoti adhippāyo .
‘‘ Kadā adhiṭṭhātabbā … pe … yadi nappahoti , yāva kattikapuṇṇamā parihāraṃ labhatī ’’ ti imināpi kurundivacanena akatāya vassikasāṭikāya cātumāsaṃ parihāro , katāya dasāhameva parihāroti ayamattho dīpitoyevāti āha ‘‘ apicā ’’ tiādi .
630.‘‘ Cha māse parihāraṃ labhatī ’’ ti etena antovassepi yāva vassānassa pacchimadivasā akatā parihāraṃ labhatīti dīpitaṃ hoti .
Ekamāsan ti hemantassa pacchimuposathena saha gaṇetvā vuttaṃ .
Tasmiṃ uposathadivaseM1.356 eva hi taṃ mūlacīvaraṃ kātabbaṃ , itarathā hi nissaggiyato .
Ekāhadvīhādivasena … pe … laddhā ceva niṭṭhitā cāti ettha ekāhānāgatāya vassūpanāyikāya laddhā ceva niṭṭhitā ca dvīhānāgatāya … pe … dasāhānāgatāya vassūpanāyikāya laddhā ceva niṭṭhitā ca , antovasse vā laddhā ceva niṭṭhitā cāti evamattho daṭṭhabbo .
Tattha āsaḷhīmāsassa juṇhapakkhapuṇṇamiyaṃ laddhā , tadaheva rajanakappapariyosānehi niṭṭhitā ca vassikasāṭikā ‘‘ ekāhānāgatāya vassūpanāyikāya laddhā ceva niṭṭhitā cā ’’ ti vuccati .
Eteneva nayena juṇhapakkhassa chaṭṭhiyaṃ laddhā , niṭṭhitā ca ‘‘ dasāhānāgatāya vassūpanāyikāya laddhā ceva niṭṭhitā cā ’’ ti vuccati .
Yāva paṭhamakattikatemāsipuṇṇamā , tāva laddhā , niṭṭhitā ca ‘‘ antovasse laddhā ceva niṭṭhitā cā ’’ ti vuccati .
Paṭhamakattikatemāsipuṇṇamito paraṃ laddhā ceva niṭṭhitā ca yāva cīvarakālo nātikkamati , tāva anadhiṭṭhahitvāpi ṭhapetuṃ vaṭṭatīti adhippāyo .
Ettha ca ‘‘ tasmiṃyeva antodasāhe adhiṭṭhātabbā ’’ ti avisesena vuttepi vassānato pubbe ekāhadvīhādivasena anāgatāya vassūpanāyikāya laddhā tehi divasehi dasāhaṃ anatikkamantenaV1.314 vassūpanāyikadivasato paṭṭhāya adhiṭṭhānakkhettaṃ sampattā eva adhiṭṭhātabbā , tato pana pubbe dasāhātikkamena niṭṭhitāpi na adhiṭṭhātabbā adhiṭṭhānassa akhettattā .
Tādisā pana vassūpanāyikadivase eva adhiṭṭhātabbā , anadhiṭṭhahato aruṇuggamanena nissaggiyaṃ hoti .
Yadi evaṃ ‘‘ dasāhānāgatāyā ’’ ti iminā kiṃ payojananti ce ?
Vassānato pubbe eva dasāhe atikkante niṭṭhitā vassūpanāyikadivase eva adhiṭṭhātabbāti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Tenevāha ‘‘ dasāhātikkame niṭṭhitā tadaheva adhiṭṭhātabbā ’’ ti .
Dasāhe appahonte cīvarakālaṃ nātikkametabbāti temāsabbhantare dasāhe appahonte navāhānāgatāya kattikatemāsipuṇṇamāya sattamito paṭṭhāya laddhā , niṭṭhitā ca cīvarakālaṃ nātikkametabbāti attho .
Tathā hi ‘‘ māso seso gimhānanti bhikkhunā vassikasāṭikacīvaraṃ pariyesitabban ’’ ti pariyesanakkhettaṃ vatvā ‘‘ vassikasāṭikaṃ vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhātun ’’ ti ( mahāva .358) vuttattā katāyapi akatāyapiM1.357 māsamattaṃ anadhiṭṭhātabbatā siddhā .
Yasmā ca akatā vassikasāṭikasaṅkhyaṃ na gacchati , akaraṇañca kenaci vekallena , na anādarena , tasmā cātumāsaṃ akatattā eva parihāraṃ labhati , katā pana adhiṭṭhānakkhette , akatā ca cīvarakāle dasāhaparamasikkhāpadeneva parihāraṃ labhatīti ayamattho labbhati .
Kasmāti attano matiyā kāraṇapucchā .
Tasmāti vassāneyeva vassikasāṭikāya adhiṭṭhātabbatāvacanato .
‘‘ Ticīvaraṃ adhiṭṭhātun ’’ ti suttaṃ panettha sesacīvarānaṃ evaṃ kālaniyamābhāvaṃ sādhetuṃ uddhaṭaṃ .
Na hi tenettha aññaṃ payojanaṃ atthi .
Kadā adhiṭṭhātabbātiādikurundivacanenāpi ‘‘ yadā vā tadā vā adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatī ’’ ti idaṃ paṭikkhipitvā dasāhabbhantare eva katāya adhiṭṭhātabbataṃ dasseti .Pāḷiyaṃ acchinnacīvarassa naṭṭhacīvarassātiādinā nissaggiyena anāpatti vuttā , udāhu naggassa nahāyato dukkaṭena anāpatti vuttāti ?
Kimettha pucchitabbaṃ .
Sabbasikkhāpadesu hi yattha yattha mūlasikkhāpadena āpattippasaṅgo , tattha tattha anāpattidassanatthaṃ anāpattivāro ārabhīyatīti idhāpi nissaggiyena anāpattidassanatthanti yuttaṃ vattuṃ .
Na hi mūlāpattiyā anāpattiṃ adassetvā antarā vuttāya eva āpattiyā anāpattidassanatthaṃ anāpattivāro ārabhīyatīti .
Teneva tīsupi gaṇṭhipadesu idaṃ vuttaṃ ‘‘ acchinnacīvarassa naṭṭhacīvarassa cāti ettha acchinnasesacīvarassa naṭṭhasesacīvarassa ca asamaye nivāsentassa pariyesantassa ca anāpatti
V2.389 .
Āpadāsūti ettha anivatthaṃ corāM2.440 harantīti asamaye nivāsentassa anāpattī ’’ ti .
Mātikāṭṭhakathāya mpi ( kaṅkhā . aṭṭha . vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā ) vuttaṃ ‘‘ acchinnacīvarassa vā naṭṭhacīvarassa vā anivatthaṃ corā harantīti evaṃ āpadāsu vā nivāsayato ummattakādīnañca anāpattī ’’ ti .
Aṭṭhakathāyaṃ pana naggassa nahāyato dukkaṭeneva anāpattiṃ sandhāya ‘‘ acchinnacīvarassāti etaṃ vassikasāṭikameva sandhāya vuttaṃ .
Tesañhi naggānaṃ kāyovassāpane anāpatti .
Ettha ca mahagghavassikasāṭikaṃ nivāsetvā nahāyantassa corupaddavo āpadā nāmā ’’ ti yaṃ vuttaṃ , tattha kāraṇaṃ pariyesitabbaṃ .
Atha ubhayenapi anāpattidassanatthaṃ ‘‘ acchinnacīvarassā ’’ tiādi āraddhanti evamadhippāyo siyā , evampi ‘‘ acchinnacīvarassāti etaṃ vassikasāṭikameva sandhāya vuttan ’’ tiādinā visesetvā na vattabbaṃ .
Evañhi vattabbaṃ siyā ‘‘ acchinnasesacīvarassa naṭṭhasesacīvarassa vā asamaye nivāsentassa pariyesantassa ca nissaggiyena anāpatti , acchinnavassikasāṭikassa naṭṭhavassikasāṭikassa vā naggassa nahāyato dukkaṭena anāpatti , āpadāsu anivatthaṃ corā harantīti asamaye nivāsayato nissaggiyena anāpatti , mahagghavassikasāṭikaṃ nivāsetvā nahāyantassa corā haranti , naggassa nahāyato dukkaṭena anāpattī ’’ ti .
Pāḷiyaṃ acchinnacīvarassātiādīsu acchinnasesacīvarassa naṭṭhasesacīvarassa .
Etesañhi asamaye pariyesananivāsanāpattiyā eva anāpatti vuttā .
Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘ acchinnacīvarassa vā naṭṭhacīvarassa vā anivatthaṃ corā harantīti evaṃ āpadāsu vā nivāsayato ummattakādīnañca anāpattī ’’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā ) vuttaṃ , idha pana samantapāsādikāyaṃ ayaṃ nissaggiyā anāpatti pāḷito sayameva sijjhatīti imaṃ adassetvā asijjhamānaṃ naggassa nhāyato dukkaṭāpattiyā eva anāpattiṃ dassetuṃ ‘‘ acchinnacīvarassā ’’ tiādi vuttanti gahetabbaṃ .
Na hi esā anāpatti avutte sijjhatīti .
Vassikasāṭikāya attuddesikatā , asamaye pariyesanatā , tāya ca paṭilābhoti imāniV1.315 tāva pariyesanāpattiyā tīṇi aṅgāni .
Nivāsanāpattiyā pana sacīvaratā , āpadābhāvo , vassikasāṭikāya sakabhāvo , asamaye nivāsananti cattāri aṅgāni .Sesamettha uttānameva .
Aṅgesu pana vassikasāṭikāya attuddesikatā , asamaye pariyesanatā , tāya ca paṭilābhoti imāni tāva pariyesanāpattiyā tīṇi aṅgāni .
Sacīvaratā , āpadābhāvo , vassikasāṭikāya sakabhāvo , asamaye nivāsananti imāni nivāsanāpattiyā cattāri aṅgāni .
Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Vassikasāṭikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .