10. Rājasikkhāpadavaṇṇanā
10. Rājasikkhāpadavaṇṇanā
537-539.
Rājasikkhāpade pana ‘‘ ajjaṇho ’’ ti pāṭhe ‘‘ ajjuṇho ’’ tipi paṭhanti .
537.‘‘ Na
M0.247 kho mayaṃ , āvuso , cīvaracetāpannaṃ paṭiggaṇhāma … pe … kālena kappiyan ’’ ti ito pubbe eva rūpiyapaṭiggahaṇasikkhāpadassa paññattattā vuttaṃ .
Aññathā āyasmā upanando maṃsassa cetāpannaṃ ekampi kahāpaṇaṃ hatthena paṭiggaṇhanto tato mahantataraṃ cīvaracetāpannaṃ kathaṃ na paṭiggaṇhissati , evaṃ santepi cīvarapaṭisaṃyuttattā cīvaravagge saṅgāyiṃsūti .Bhogoti bhuñjitabbo .
Yaṃ vuttaṃ mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘ iminā
M2.407 cīvaracetāpannena cīvaraṃ cetāpetvā itthannāmaṃ bhikkhuṃ cīvarena acchādehīti idaṃ āgamanasuddhiṃ dassetuṃ vuttaṃ .
Sace hi ‘ idaṃ itthannāmassa bhikkhuno dehī ’ ti peseyya , āgamanassa asuddhattā akappiyavatthuṃ ārabbha bhikkhunāV2.360 kappiyakārakopi niddisitabbo na bhaveyyā ’’ ti , tattha āgamanassa suddhiyā vā asuddhiyā vā visesappayojanaṃ na dissati .
Satipi hi āgamanassa asuddhabhāve dūto attano kusalatāya kappiyavohārena vadati ,‘‘ kappiyakārako na niddisitabbo ’’ ti idaṃ natthi , na ca dūtena kappiyavohāravasena vutte dāyakena idaṃ kathaṃ pesitanti īdisī vicāraṇā upalabbhati , avicāretvā ca taṃ na sakkā jānituṃ , yadi pana āgamanassa asuddhattā kappiyakārako niddisitabbo na bhaveyya , cīvarānaṃ atthāya dūtassa hatthe akappiyavatthusmiṃ pesite sabbattha dāyakena kathaṃ pesitanti pucchitvāva kappiyakārako niddisitabbo bhaveyya .
Tasmā asatipi āgamanasuddhiyaṃ sace so dūto attano kusalatāya kappiyavohāravasena vadati , dūtasseva vacanaṃ gahetabbaṃ .
Yadi hi āgamanasuddhiyevettha pamāṇaṃ , mūlasāmikena kappiyavohāravasena pesitassa dūtassa akappiyavohāravasena vadatopi kappiyakārako niddisitabbo bhaveyya , tasmā sabbattha dūtavacanameva pamāṇanti gahetabbaṃ .
Iminā cīvaracetāpannenātiādinā pana imamatthaṃ dasseti – kappiya vasena āgatampi cīvaramūlaṃ īdisena dūtavacanena akappiyaṃ hoti , tasmā taṃ paṭikkhipitabbanti .
Tenevāha –
‘‘ tena bhikkhunā so dūto evamassa vacanīyo ’’ tiādi .
Suvaṇṇaṃ , rajataṃ , kahāpaṇo , māsakoti imāni hi cattāri nissaggiyavatthūni , muttā , maṇi , veḷuriyo , saṅkho , silā , pavāḷaṃ , lohitaṅko , masāragallaṃ , satta dhaññāni , dāsidāsaṃ , khettaṃ , vatthu , pupphārāmaphalārāmādayoti imāni dukkaṭavatthūni ca attano vā cetiyasaṅghagaṇapuggalānaṃ vā atthāya sampaṭicchituṃ na vaṭṭanti , tasmā taṃ sādituṃ na vaṭṭatīti dassanatthaṃ ‘‘ na kho mayaṃ , āvuso , cīvaracetāpannaṃ paṭiggaṇhāmā ’’ ti vuttaṃ ,‘‘ cīvarañca kho mayaṃ paṭiggaṇhāmā ’’ ti idaṃ pana attānaṃ uddissa ābhatattā vattuṃ vaṭṭati , tasmā vuttaṃ .
‘‘ Veyyāvaccakaro niddisitabbo ’’ ti idaṃ ‘‘ atthi panāyasmato koci veyyāvaccakaro ’’ ti kappiyavacanena vuttattā anuññātaṃ .
Sace pana dūto ‘‘ ko imaṃ gaṇhātī ’’ ti vāM2.408 ‘‘ kassa demī ’’ ti vā vadati , na niddisitabbo .
‘‘ Ārāmiko vā upāsako vā ’’ ti idaṃ sāruppatāya vuttaṃ , ṭhapetvā pana pañca sahadhammike yo koci kappiyakārako vaṭṭati .
‘‘ Eso kho , āvuso , bhikkhūnaṃ veyyāvaccakaro ’’ ti idaṃ bhikkhussa kappiyavacanadassanatthaṃ vuttaṃ .
Evameva hi vattabbaṃ ,‘‘ etassa dehī ’’ tiādi na vattabbaṃ .
So vā cetāpessati vāti ettha eko vā -saddo padapūraṇo ,‘‘ saññatto so mayā ’’ tiādi pana dūtena evaṃ ārociteyeva taṃ codetuṃ vaṭṭati , nevāssa hatthe datvā gatamattakāraṇenāti dassanatthaṃ vuttaṃ .
EtāniV2.361 hi vacanāni … pe … na vattabboti ettha ‘‘ evaṃ vadanto paṭikkhittassa katattā vattabhede dukkaṭaṃ āpajjati , codanā pana hotiyevā ’’ ti mahāgaṇṭhipade majjhimagaṇṭhipade ca vuttaṃ .
Uddiṭṭhacodanāparicchedaṃ dassetvāti ‘‘ dutiyampi vattabbo ’’ tiādinā dassetvā .
Pucchiyamānoti ettha pucchiyamānenāti attho gahetabboti āha ‘‘ karaṇatthe paccattavacanan ’’ ti .
Āgatakāraṇaṃ bhañjatīti āgatakāraṇaṃ vināseti .
Ettha keci vadanti ‘‘ āgatakāraṇaṃ nāma cīvaraggahaṇaṃ , taṃ bhañjatīti vuttattā puna taṃ cīvaraṃ yena kenaci ākārena gahetuṃ na vaṭṭatī ’’ ti .
Keci pana ‘‘ āgatakāraṇaṃ nāma kāyavācāhi codanā , taṃ bhañjatīti vuttattā puna taṃ yena kenaci ākārena codetuṃ na labhati .
Sace sayameva deti , mūlasāmiko vā dāpeti , gahetuṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Apare pana ‘‘ āgatakāraṇaṃ nāma ṭhānaṃ , taṃ bhañjatīti vuttattā yathā ‘ attho me , āvuso , cīvarenā ’ ti ekāya codanāya dve ṭhānāni bhañjati , evamidhāpi sace āsane nisīdati , ekāya nisajjāya dve ṭhānāni bhañjati .
Āmisaṃ ce paṭiggaṇhāti , ekena paṭiggahaṇena dve ṭhānāni bhañjati .
Dhammaṃ ce bhāsati , dhammadesanāsikkhāpade vuttaparicchedāya ekāya vācāya dve ṭhānāni bhañjatī ’’ ti vadanti .
Imesaṃ pana sabbesampi vādaṃ ‘‘ ayuttan ’’ ti paṭikkhipitvā tīsupi gaṇṭhipadesu idaṃ vuttaṃ ‘‘ āgatakāraṇaṃ nāma ṭhānameva , tasmā ‘ na kattabban ’ ti vāritassa katattā nisajjādīsu katesu chasu ṭhānesu ekaṃ ṭhānaṃ bhañjatī ’’ ti .
TatraM2.409 tatra ṭhāne tiṭṭhatīti idaṃ codakassa ṭhitaṭṭhānato apakkamma tatra tatra uddissa ṭhānaṃyeva sandhāya vuttaṃ .
‘‘ Sāmaṃ vā gantabbaṃ , dūto vā pāhetabbo ’’ ti idaṃ sabhāvato codetuṃ anicchantenapi kātabbamevāti vadanti .
Mukhaṃ vivaritvā sayameva kappiyakārakattaṃ upagatoti mukhavevaṭikakappiyakārako .
Avicāretukāmatāyāti imasmiṃ pakkhe ‘‘ natthamhākaṃ kappiyakārako ’’ ti idaṃ ‘‘ tādisaṃ karonto kappiyakārako natthī ’’ ti iminā adhippāyena vuttaṃ .
‘‘ Meṇḍakasikkhāpade vuttanayena paṭipajjitabban ’’ ti vatvā idāni taṃ meṇḍakasikkhāpadaṃ dassento ‘‘ vuttañhetan ’’ tiādimāha .
Idameva hi ‘‘ santi , bhikkhave , saddhā pasannā ’’ tiādivacanaṃ bhesajjakkhandhake meṇḍakavatthusmiṃ ( mahāva .299) vuttattā ‘‘ meṇḍakasikkhāpadan ’’ ti vuttaṃ .
Tattha hi meṇḍakena nāma seṭṭhinā –
‘‘ SantiV2.362 , bhante , maggā kantārā appodakā appabhakkhā , na sukarā apātheyyena gantuṃ , sādhu , bhante , bhagavā bhikkhūnaṃ pātheyyaṃ anujānātū ’’ ti –
Yācitena bhagavatā –
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , pātheyyaṃ pariyesituṃ .
Taṇḍulo taṇḍulatthikena , muggo muggatthikena , māso māsatthikena , loṇaṃ loṇatthikena , guḷo guḷatthikena , telaṃ telatthikena , sappi sappitthikenā ’’ ti –
Vatvā idaṃ vuttaṃ –
‘‘ Santi , bhikkhave , manussā saddhā pasannā , te kappiyakārakānaṃ hatthe hiraññaṃ upanikkhipanti ‘ iminā ayyassa yaṃ kappiyaṃ , taṃ dethā ’ ti .
Anujānāmi , bhikkhave , yaṃ tato kappiyaṃ , taṃ sādituṃ , na tvevāhaṃ bhikkhave kenaci pariyāyena jātarūparajataṃ sāditabbaṃ pariyesitabbanti vadāmī ’’ ti .
HiraññaṃM2.410 upanikkhipantīti etthāpi bhikkhussa ārocanaṃ atthiyevāti gahetabbaṃ .
Aññathā aniddiṭṭhakappiyakārakattaṃ bhajatīti na codetabbo siyā .
Yadi mūlaṃ sandhāya codeti , taṃ sāditameva siyāti āha ‘‘ mūlaṃ asādiyantenā ’’ ti .
‘‘ Aññātakaappavāritesu viya paṭipajjitabban ti idaṃ attanā codanāṭhānañca na kātabbanti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Aññaṃ pana kappiyakārakaṃ pesetvā lokacārittavasena anuyuñjitvāpi kappiyavatthuṃ āharāpetuṃ vaṭṭati attānaṃ uddissa nikkhittassa attano santakattā ’’ ti keci vadanti , taṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ aññātakaappavāritesu viya paṭipajjitabbaṃ .
Sace sayameva cīvaraṃ ānetvā denti , gahetabbaṃ .
No ce , kiñci na vattabbā ’’ ti daḷhaṃ katvā vuttattā na gahetabbanti amhākaṃ khanti .
Na hi aññātakaappavāritaṃ sayaṃ aviññāpetvā aññena viññāpetuṃ vaṭṭati , na ca yattha aññaṃ pesetvā āharāpetuṃ vaṭṭati , tattha sayaṃ gantvā na āharāpetabbanti sakkā vatthuṃ .
Yadi cettha aññena āharāpetuṃ vaṭṭati ,‘‘ aññātakaappavāritesu viya paṭipajjitabban ’’ tiādivacanameva niratthakaṃ siyā .
‘‘ Dūtenā ’’ ti imassa byabhicāraṃ dasseti ‘‘ sayaṃ āharitvāpī ’’ ti .
Dadantesūti iminā sambandhoV2.363 .
Piṇḍapātādīnaṃ atthāyāti iminā pana ‘‘ cīvaracetāpannan ’’ ti imassa byabhicāraṃ dasseti .
‘‘ Eseva nayo ’’ ti vuttattā piṇḍapātādīnaṃ atthāya dinnepi ṭhānacodanādi sabbaṃ heṭṭhā vuttanayeneva kātabbaṃ .
Paṭiggahaṇepi paribhogepi āpattīti paṭiggahaṇe pācittiyaṃ , paribhoge dukkaṭaṃ .
Sveva sāpattikoti dukkaṭāpattiṃ sandhāya vadati .
Idañca aṭṭhakathāpamāṇeneva gahetabbaṃ .
‘‘ Parassa niddosabhāvadassanatthaṃ sveva sāpattiko sadosoti vuttaṃ hotī ’’ tipi vadanti .
‘‘ Codetīti vuttattā pana āpattiyā codetīti katvā sveva sāpattikoti idaṃ dukkaṭaṃyeva sandhāya vattuṃ yuttan ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Paṭiggahaṇepi paribhogepi āpattiyevāti dukkaṭameva sandhāya vuttaṃ .
Taḷākassapi khettasaṅgahitattā tassa paṭiggahaṇepi āpatti vuttā .
Cattāro paccaye saṅgho paribhuñjatūti detīti ettha ‘‘ bhikkhusaṅgho cattāro paccaye paribhuñcatu , taḷākaṃ dammī ’’ ti vā ‘‘ catupaccayaparibhogatthaṃ taḷākaṃM2.411 dammī ’’ ti vā vadati , vaṭṭatiyeva .
‘‘ Ito taḷākato uppanne cattāro paccaye dammī ’’ ti vutte pana vattabbameva natthi .
Amhākaṃ ekaṃ kappiyakārakaṃ ṭhapethāti vutteti idaṃ īdisaṃyeva sandhāya vuttaṃ .
Kappiyakkamena sampaṭicchitesu khettataḷākādīsu pana avuttepi kappiyakārakaṃ ṭhapetuṃ labbhatiyeva .
Yasmā parasantakaṃ nāsetuṃ bhikkhūnaṃ na vaṭṭati , tasmā ‘‘ na sassakāle ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Janapadassa sāmikoti imināva yo taṃ janapadaṃ vicāreti , tenapi acchinditvā dinnaṃ vaṭṭatiyevā ’’ ti vadanti .
Udakavāhakan ti udakamātikaṃ .
Kappiyavohārepīti ettha ‘‘ vidhānaṃ vakkhāmā ’’ ti pāṭhaseso .
Udakavasenāti udakaparibhogatthaṃ .
Suddhacittānan ti kevalaṃ udakaparibhogatthamevāti adhippāyo .
Alajjinā kārāpite vattabbameva natthīti āha ‘‘ lajjībhikkhunā ’’ ti .
Pakatibhāgo nāma imasmiṃ raṭṭhe catuambaṇamattaṃ .
Akaṭṭhapubbaṃ navasassaṃ nāma .
Aparicchinnabhāgeti ‘‘ ettake bhūmibhāge ettako bhāgo dātabbo ’’ ti evaṃ aparicchinnabhāge .
Rajjuyā vā daṇḍena vāti ettha ‘‘ pādehipi minituṃ na vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Khale vā ṭhatvā rakkhatīti ettha pana thenetvā gaṇhante disvā ‘‘ mā gaṇhathā ’’ ti nivārento rakkhati nāma .
Sace pana avicāretvā kevalaṃ tuṇhībhūtova rakkhaṇatthāya olokento tiṭṭhati , vaṭṭati .
Sacepi tasmiṃ tuṇhībhūte corikāya haranti ,‘‘ mayaṃ bhikkhusaṅghassa ārocessāmā ’’ ti evaṃ vattuṃ vaṭṭatīti vadanti .
Nīharāpeti paṭisāmetīti etthāpi ‘‘ sace pariyāyena vadati , vaṭṭatī ’’ tiV2.364 vadanti .
Apubbassa anuppāditattā aññesaṃ vaṭṭatīti āha ‘‘ tasseva taṃ akappiyan ’’ ti .
Nanu ca dubbicāritamattena tasseva taṃ akappiyaṃ , na sabbesaṃ rūpiyasaṃvohāre catutthapatto viya .
Vuttañhi tattha ( pārā . aṭṭha .2.589)‘‘ yo pana rūpiyaṃ asampaṭicchitvā ‘ therassa pattaṃ kiṇitvā dehī ’ ti pahitakappiyakārakena saddhiṃ kammārakulaṃ gantvā pattaṃ disvā ‘ ime kahāpaṇe gahetvā imaṃ dehī ’ ti kahāpaṇe dāpetvā gahito , ayaṃ patto etasseva bhikkhuno na vaṭṭati dubbicāritattā , aññesaṃ pana vaṭṭati mūlassa asampaṭicchitattā ’’ ti .
TasmāM2.412 yaṃ te āharanti , sabbesaṃ akappiyaṃ .
Kasmā ?
Kahāpaṇānaṃ vicāritattāti idaṃ kasmā vuttanti ?
Ettha keci vadanti ‘‘ kahāpaṇe sādiyitvā vicāritaṃ sandhāya evaṃ vuttan ’’ ti .
Saṅghikattā ca nissajjituṃ na sakkā , tasmā sabbesaṃ na kappatīti tesaṃ adhippāyo .
Keci pana ‘‘ asādiyitvāpi kahāpaṇānaṃ vicāritattā rūpiyasaṃvohāro kato hoti , saṅghikattā ca nissajjituṃ na sakkā , tasmā sabbesaṃ na kappatī ’’ ti vadanti .
Gaṇṭhipadesu pana tīsupi idaṃ vuttaṃ ‘‘ catutthapatto gihisantakānaṃyeva kahāpaṇānaṃ vicāritattā aññesaṃ kappati , idha pana saṅghikānaṃ vicāritattā sabbesaṃ na kappatī ’’ ti .
Sabbesampi vādo tena tena pariyāyena yujjatiyeva .
Catusāladvāreti bhojanasālaṃ sandhāya vuttaṃ .
Pariyāyena kathitattāti ‘‘ gaṇhā ’’ ti avatvā ‘‘ sīmā gatā ’’ ti pariyāyena kathitattā .
Pakatibhūmikaraṇatthaṃ ‘‘ heṭṭhā gahitaṃ paṃsun ’’ tiādi vuttaṃ .
Dāsaṃ dammīti ettha ‘‘ manussaṃ dammīti vutte vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Kukkuṭasūkarā … pe … vaṭṭatīti ettha kukkuṭasūkaresu dīyamānesu ‘‘ imehi amhākaṃ attho natthi , sukhaṃ jīvantu , araññe vissajjethā ’’ ti vattuṃ vaṭṭati .
‘‘ Khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hotī ’’ tiādivacanato ( dī . ni .1.10,194) khettādīnaṃ paṭiggahaṇe ayaṃ sabbo vinicchayo vutto .
Kappiyakārakassa bhikkhunā niddiṭṭhabhāvo , dūtena appitatā , tatuttari vāyāmo , tena vāyāmena paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni .
Rājasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Niṭṭhito cīvaravaggo paṭhamo .
2. Kosiyavaggo
1. Kosiyasikkhāpadavaṇṇanā 537. Dasame
M1.328 ‘‘ ajjaṇho ’’ ti ‘‘ ajja no ’’ ti vattabbe ha-kārāgamaṃ , na-kārassa ca ṇa-kāraṃ katvā vuttoti āha ‘‘ ajja ekadivasaṃ amhākan ’’ ti .