4. Attakāmapāricariyasikkhāpadavaṇṇanā
4. Attakāmapāricariyasikkhāpadavaṇṇanā
290. Catutthe cīvaran ti nivāsanādi yaṃ kiñci cīvaraṃ .
Piṇḍapātan ti yo koci āhāro .
So hi piṇḍolyena bhikkhuno patte patanato tattha tattha laddhabhikkhānaṃ piṇḍānaṃ pāto sannipātoti vā piṇḍapātoti vuccati .
Senāsanan ti sayanañca āsanañca .
Yattha hi vihārādike seti nipajjati āsati nisīdati , taṃ senāsanaṃ .
290. Catutthe tayo saṅghādisesavārā āgatā , sesā sattapaññāsa vārā thullaccayadukkaṭāpattikāya saṃkhittāti veditabbā , tato aññataro asambhavato idha na uddhaṭo .
Sesayojanakkamo vuttanayena veditabbo .
290. Catutthe
M1.266 parehi patte pātiyamānānaṃ bhikkhāpiṇḍānaṃ pāto sannipātoti piṇḍapātoti bhikkhāhāro vuccati , taṃsadisatāya aññopi yo koci bhikkhācariyaṃ vinā bhikkhūhi laddho piṇḍapātotveva vuccati .Pati eti etasmāti paccayoti āha ‘‘ patikaraṇaṭṭhena paccayo ’’ ti .
Rogassa patiayanaṭṭhena vā paccayo , paccanīkagamanaṭṭhenāti attho , vūpasamanatthenāti vuttaṃ hoti .
Dhātukkhobhalakkhaṇassa hi taṃhetukadukkhavedanālakkhaṇassa vā rogassa paṭipakkhabhāvo patiayanaṭṭho .
Yassa kassacīti sappiādīsu yassa kassaci .
Sappāyassāti hitassa vikāravūpasamenāti
M2.324 adhippāyo .
Bhisakkassa kammaṃ tena vidhātabbato , tenāha ‘‘ anuññātattā ’’ ti .Pati eti etasmāti paccayoti āha ‘‘ patikaraṇaṭṭhena paccayo ’’ ti .
Rogadukkhānaṃ vā paṭipakkhabhāvena ayati pavattatīti paccayo .
Sappāyassāti hitassa .
Nagaraparikkhārehīti nagaraṃ parivāretvā rakkhaṇakehi .
Āvāṭaparikkhepo parikhā uddāpo pākāro esikā paligho pākāramatthakamaṇḍalanti satta nagaraparikkhārāti vadanti .
Nagaraparikkhārehīti pākāraparikhādīhi nagaraparivārehi .
Nagaraparikkhārehīti nagaraṃ parivāretvā rakkhaṇakehi .
Rājūnaṃ gehaparikkhepo parikhā uddāpo pākāro esikā paligho aṭṭoti ime satta nagaraparikkhārāti vadanti .
Setaparikkhāroti suvisuddhasīlālaṅkāro .
Ariyamaggo hi idha ‘‘ ratho ’’ ti adhippeto .
Tassa ca sammāvācādayo alaṅkāraṭṭhena ‘‘ parikkhāro ’’ ti vuttā .
Setaparikkhāroti setālaṅkāro , sīlālaṅkāroti attho ( saṃ . ni . aṭṭha .3.5.4).
Cakkavīriyoti vīriyacakko .
Setaparikkhāroti visuddhisīlālaṅkāro .
Ariyamaggo hi idha ‘‘ ratho ’’ ti adhippeto , tassa ca sammāvācādayo alaṅkāraṭṭhena ‘‘ parikkhārā ’’ ti vuttā .
Cakkavīriyoti vīriyacakko .
Cakkavīriyoti vīriyacakko .
Jīvitaparikkhārāti jīvitassa pavattikāraṇāni .
Samudānetabbāti sammā uddhaṃ uddhaṃ ānetabbā pariyesitabbā .
Jīvitaparikkhārāti jīvitassa pavattikāraṇāni .
Samudānetabbāti sammā uddhaṃ ānetabbā pariyesitabbā .
Parivāropi hoti antarāyānaṃ parito vāraṇato , tenāha –
‘‘ jīvita … pe … rakkhaṇato ’’ ti .
Tattha antaran ti vivaraṃ , okāsoti attho .
Rakkhaṇatoti verikānaṃ antaraṃ adatvā attano sāmīnaṃ parivāretvā ṭhitasevakā viya rakkhaṇato .
Assāti jīvitassa .
Kāraṇabhāvatoti cirappavattiyā kāraṇabhāvato .
Rasāyanabhūtañhi bhesajjaṃ sucirampi kālaṃ jīvitaṃ pavattetiyeva .
Vasalaṃ duggandhan ti nimittaṃ sandhāyāha , tadeva sandhāya ‘‘ kiṃ me pāpakaṃ , kiṃ me duggandhan ’’ ti vuttaṃ .
291. Upacāreti yattha ṭhito viññāpetuṃ sakkoti , tādise .
291. Santiketi yattha ṭhito viññāpeti .
291. Upacāreti yattha ṭhito viññāpetuṃ sakkoti , tādise ṭhāne .
Kāmo ceva hetu ca pāricariyā ca attho .
Sesaṃ byañjanan tiādīsu pāḷiyaṃ ‘‘ attakāman ’’ ti padaṃ uddharitvā attano
V2.288 kāmaṃ , attano hetuṃ , attano adhippāyaṃ , attano pāricariyanti cattāro atthā padabhājane vuttā .
Tesu paṭhame atthavikappe kāmo ca hetu ca pāricariyā ca attho , sesaṃ adhippāyapadamekaṃ byañjanaṃ paṭhamaviggahe tadatthassa asambhavabhāvato niratthakattā .
Dutiye pana atthavikappe adhippāyo ca pāricariyā ca attho , kāmo ca hetu cāti sesaṃ padadvayaṃ byañjanaṃ tesaṃ tattha atthābhāvatoti evaṃ cattāri padāni dvinnaṃ viggahānaṃ vasena yojitānīti keci vadanti .
Gaṇṭhipade ca ayamevattho vutto .
Cūḷamajjhimamahāgaṇṭhipadesu pana ‘‘ paṭhamasmiṃ atthavikappe kāmo ca hetu ca pāricariyā ca adhippāyattho , sesaṃ methunadhammasaṅkhātena kāmenātiādi viggahavākyaṃ akkharavivaraṇamattato byañjanamattaṃ .
Dutiye atthavikappe adhippāyo ca pāricariyā ca adhippāyattho , sesaṃ attanā kāmitā icchitātiādi viggahavākyaṃ akkharavivaraṇamattato byañjanamattan ’’ ti evamattho vuttoM2.325 .
‘‘ Byañjane ādaraṃ akatvā ’’ ti vacanato ayamevattho idha yuttataroti viññāyati .
Byañjane ādaraṃ akatvāti iminā hi aṭṭhakathāyaṃ vuttaviggahavasena byañjane ādaraṃ akatvāti ayamattho dīpito .
‘‘ Paṭhamaviggahe sace pāḷivasena yojetīti kāmahetupāricariyāattho .
Sesan ti ‘ adhippāyo ’ ti padaṃ byañjanaṃ atthābhāvato .
Dutiye pāḷivasena kāmahetu-padāni byañjanāni tesaṃ tattha atthābhāvato .
Evaṃ cattāri padāni dvinnaṃ viggahānaṃ vasena yojitānīti apare vadantī ’’ ti vuttaṃ .
Kāmo ceva hetu ca pāricariyā ca atthoti pāḷiyaṃ ‘‘ attano kāmaṃ , attano hetuṃ , attano adhippāyaṃ , attano pāricariyan ’’ ti ( pārā .292) vuttesu imesu catūsu padesu kāmo , hetu , pāricariyāV1.233 ca aṭṭhakathāyaṃ vutte paṭhame atthavikappe viggahavākyādhippāyasūcanato attho .
Sesan ti adhippāyapadamekaṃ .
Byañjanan ti byañjanamattaṃ , paṭhamavikappānupayogitāya vacanamattanti attho .
Dutiye atthavikappepi eseva nayo .Idāni yathāvuttamevatthaṃ padabhājanena saṃsanditvā dassetuṃ ‘‘ attano kāmaṃ attano hetuṃ attano pāricariyanti hi vutte jānissanti paṇḍitā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti –
‘‘ attano hetun ’’ ti vutte attano atthāyāti ayamattho viññāyati .
‘‘ Attano kāmaṃ attano pāricariyan ’’ ti ca vutte kāmena pāricariyāti ayamattho viññāyati .
Tasmā attano kāmaṃ attano hetuṃ attano pāricariyanti imehi tīhi padehi attano atthāya kāmena pāricariyā attakāmapāricariyāti ayamatthavikappo vuttoti viññū jānissanti .
‘‘ Attano adhippāyan ’’ ti vutte pana adhippāyasaddassa kāmitasaddena samānatthabhāvato attano pāricariyanti imassa ca ubhayaviggahasāmaññato attano icchitakāmitaṭṭhena attakāmapāricariyāti ayamatthavikappo dvīhi padehi dassitoti viññū jānissantīti .
Yathāvuttameva atthaṃ padabhājanena saṃsanditvā dassetuṃ ‘‘ attano kāmaṃ attano hetuṃ attano pāricariyanti hi vutte jānissanti paṇḍitā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti –
‘‘ attano hetun ’’ ti vutte attano atthāyāti ayamattho viññāyati ,‘‘ attano kāmaṃ attano pāricariyan ’’ ti vutte kāmena pāricariyāti ayamattho viññāyati .
Tasmā imehi tīhi padehi attano atthāya kāmena pāricariyā attakāmapāricariyāti imaṃ atthavikappaṃ viññū jānissanti .
‘‘ Attano
M1.267 adhippāyan ’’ ti vutte pana adhippāya-saddassa kāmita-saddena samānatthabhāvato attanā adhippetakāmitaṭṭhena attakāmapāricariyāti imamatthaṃ vikappaṃ viññū jānissanti .Etadaggan ti esā aggā .
Etadaggan ti esā aggā .
Duṭṭhullavācāsikkhāpade kiñcāpi methunayācanaṃ āgataṃ , tathāpi taṃ duṭṭhullavācassādarāgavasena vuttaṃ , idha pana attano methunassādarāgavasenāti ayaṃ viseso .
Duṭṭhullavācāsikkhāpade pi ( pārā .285) kāmaṃ ‘‘ yācatipi āyācatipī ’’ ti evaṃ methunayācanaṃ āgataṃ , taṃ pana duṭṭhullavācassādarāgavasena vuttaṃ , idha pana attano methunassādarāgavasenāti ayaṃ viseso .
Vinītavatthūsu ‘‘ aggadānaṃ dehī ’’ ti idaṃ attano atthāya vuttaṃ , duṭṭhullavācāsikkhāpade pana paratthāyapi vutte sīsaṃ etīti veditabbaṃ .
Subhagāti issariyādīhi sundarehi bhagehi samannāgatā .
Vinītavatthūsu ‘‘ tena hi bhagini aggadānaṃ dehī ’’ ti idaṃ attano atthāya vuttanti veditabbaṃ .
Manussitthī , itthisaññitā , attakāmapāricariyāya rāgo , tena rāgena vaṇṇabhaṇanaṃ , taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni .
Attakāmapāricariyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā
Manussitthī , tathāsaññitā , attakāmapāricariyāya rāgo , tena kāmapāricariyayācanaṃ , taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni .
Attakāmapāricariyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .