1. Paṭhamakathinasikkhāpadavaṇṇanā
1. Paṭhamakathinasikkhāpadavaṇṇanā
1. Paṭhamakathinasikkhāpadavaṇṇanā
459. Samitāvināti
V2.339M2.384 samitapāpena .
Gotamake cetiyeti gotamayakkhassa cetiyaṭṭhāne katavihāro vuccati .
459. SamitāvinātiM0.214V0.191 samitā ’ nena kilesāti samitāvī , tena samitāvinā .
459. SamitāvinātiM1.310V1.271 samitapāpena .
Gotamakacetiyaṃ nāma gotamayakkhassa cetiyaṭṭhāne katavihāro vuccati .Paribhuñjituṃ anuññātaṃ hotīti bhagavatā gahapaticīvare anuññāte bahūni cīvarāni labhitvā bhaṇḍikaṃ katvā sīsepi khandhepi kaṭiyāpi ṭhapetvā āgacchante bhikkhū disvā cīvare sīmaṃ bandhantena ticīvaraṃ paribhogatthāya anuññātaṃ , na pana adhiṭṭhānavasena .
‘‘ Tīṇi cīvarānī ’’ ti vattabbe ‘‘ ticīvaran ’’ ti vuttaṃ .
Saṅkhyāpubbo digunekavacananti ettha lakkhaṇaṃ veditabbaṃ .
Taṃ pana adhiṭṭhitassapi anadhiṭṭhitassapi nāmaṃ ‘‘ ekarattampi ce bhikkhu ticīvarena vippavaseyyā ’’ tiādīsu ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhitassa nāmaṃ .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , ticīvaraṃ adhiṭṭhātun ’’ ti ( mahāva .358) ettha anadhiṭṭhitassa nāmaṃ , idha tadubhayampi sambhavati .
‘‘ Bhagavatā bhikkhūnaṃ ticīvaraṃ anuññātaṃ hotī ’’ ti ettha adhiṭṭhitameva .
Nahāyanti etthāti nahānaṃ , nahānatitthaṃ .
‘‘ Aññeneva ticīvarena gāmaṃ pavisantī ’’ ti ettha anadhiṭṭhitameva .
Ekasmiṃyeva hi cīvare ticīvarādhiṭṭhānaṃ ruhati , na itarasmiṃ pattādhiṭṭhānaṃ viya , tasmā itaraṃ atirekaṭṭhāne tiṭṭhati .
Tena vuttaṃ ‘‘ kathañhi nāma chabbaggiyā bhikkhū atirekacīvaraṃ dhāressantī ’’ tiādi .
460. Eko kira brāhmaṇo cintesi ‘‘ buddharatanassa ca saṅgharatanassa ca pūjā paññāyati , kathaṃ nu kho dhammaratanaṃ pūjitaṃ nāma hotī ’’ ti .
So bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ pucchi .
Bhagavā āha ‘‘ sacepi brāhmaṇa dhammaratanaṃ pūjetukāmo , ekaṃ bahussutaṃ pūjehī ’’ ti .
Bahussutaṃ bhante ācikkhathāti .
Bhikkhusaṅghaṃ pucchāti .
So bhikkhū upasaṅkamitvā ‘‘ bahussutaṃ bhante ācikkhathā ’’ ti āha .
Ānandatthero brāhmaṇāti .
Brāhmaṇo theraṃ sahassagghanakena cīvarena pūjesi .
Tena vuttaṃ ‘‘ paṭilābhavasena uppannan ’’ ti .
Uppanna -saddo nipphannapariyāyopi hotīti taṃ paṭikkhipanto āha ‘‘ no nipphattivasenā ’’ ti .
Paṭhamameva hi taṃ tantavāyakammena nipphannaṃ .
Therassa santike upajjhaṃ gāhāpetvā sayaṃ anussāvanakammaṃ karotīti ettha sāriputtattheropi tatheva karotīti daṭṭhabbaṃ .
Evaṃ ekamekena attano pattacīvaraṃ datvā pabbājetvā upajjhaṃ gaṇhāpitāni
V2.340 pañca pañca bhikkhusatāni ahesuṃ .Āyasmantaṃ ānandaṃ ativiya mamāyatīti ānandatthero tāva mamāyatu akhīṇāsavabhāvato , sāriputtatthero kathanti ?
Na idaṃ mamāyanaṃ gehassitapemavasena , atha kho guṇasambhāvanāvasenāti nāyaṃ doso .
Navamaṃ vā divasaṃ dasamaṃ vāti bhummatthe upayogavacanaṃ
M2.385 , navame vā dasame vā divaseti attho .
Sace bhaveyyāti sace kassaci evaṃ siyā .Vuttasadisamevāti ettha ‘‘ vuttadivasamevā ’’ tipi paṭhanti .
Dhāretun ti ettha ‘‘ āhā ’’ ti pāṭhaseso daṭṭhabbo .
468. Na
V2.342 idha saññā rakkhatīti idaṃ vematikaṃ anatikkantasaññañca sandhāya vuttaṃ .
Yopi evaṃsaññī , tassapīti na kevalaṃ atikkante atikkantasaññissa , atha kho vematikassa anatikkantasaññissapīti attho .
‘‘ Na idha saññā rakkhatī ’’ tiādinā vuttamatthaṃ sesattikepi atidisati .
468.‘‘ NaM1.312 idha saññā rakkhatī ’’ ti idaṃ vematikañca anatikkantasaññañca sandhāya vuttaṃ .
Yopi evaṃsaññī tassapīti yo anatikkantasaññī , vematiko vā , tassapīti attho .Esa nayo sabbatthāti esa nayo avinaṭṭhādīsupīti aññesaṃ cīvaresu upacikādīhi khāyitesu ‘‘ mayhampi cīvaraṃ khāyitan ’’ ti evaṃsaññī hotītiādinā yojetabbanti dasseti .
468. Esa
M0.221 nayoti aññesaṃ cīvaresu upacikādīhi khāyitesu mamapi khāyitānītiādi .Anaṭṭhato aviluttassa visesamāha ‘‘ pasayhāvahāravasenā ’’ ti .
Theyyāvahāravasena gahitañhi naṭṭhan ti adhippetaṃ , pasayhāvahāravasena gahitaṃ viluttan ti .
Anaṭṭhato aviluttassa visesamāha ‘‘ pasayhāvahāravasenā ’’ ti .
Theyyāvahāravasena gahitampi idha naṭṭhaṃ .
Anāpatti aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjatīti idaṃ nisīdanasanthataṃ sandhāya vuttaṃ .
Yaṃ yena hi purāṇasanthatassa sāmantā sugatavidatthiṃ anādiyitvā aññaṃ navaṃ nisīdanasanthataṃ kataṃ , tassa taṃ nissaggiyaṃ hoti .
Tasmā ‘‘ anāpatti aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjatī ’’ ti idaṃ parassa nissaggiyaṃ aparassa paribhuñjituṃ vaṭṭatīti imamatthaṃ sādheti .
‘‘ Aññena kataṃ … pe … sādhakan ’’ ti vacanato samānajātikaṃ , ekatthajātikañca tatiyakathinaṃ paṭhamasamānamevāti siddhaṃ hoti .
Anāpatti aññena kataṃ paṭilabhitvātiādi nisīdanasanthataṃ sandhāya vuttaṃ .
Yena hi purāṇasanthatassa sāmantā sugatavidatthiṃ anādiyitvā navaṃ nisīdanasanthataṃ kataṃ , tassa taṃ nissaggiyampi tato aññassa paṭilabhitvā paribhuñjantassa anāpattikaranti sijjhanato ayamattho sabbanissaggiyesupi sijjhati .
Paribhogaṃ sandhāya vuttan ti anatikkante atikkantasaññissa vematikassa ca paribhuñjantasseva dukkaṭaṃ , na pana aparibhuñjitvā ṭhapentassāti adhippāyo .
469. Ticīvaraṃ adhiṭṭhātun ti nāmaṃ vatvā adhiṭṭhātuṃ .
Na vikappetun ti nāmaṃ vatvā na vikappetuṃ .
Esa nayo sabbattha .
Tasmā ticīvarādīni adhiṭṭhahantena ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ tiādinā nāmaṃ vatvā adhiṭṭhātabbaṃ .
Vikappentena pana ‘‘ imaṃ saṅghāṭin ’’ tiādinā tassa tassa cīvarassa nāmaṃ aggahetvāva ‘‘ imaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ vikappemī ’’ ti vikappetabbaṃ .
Ticīvaraṃ vā hotu aññaṃ vā , yadi taṃ taṃ nāmaṃ gahetvā vikappeti , avikappitaṃ hoti , atirekacīvaraṭṭhāneyeva tiṭṭhati .
469. Ticīvaraṃ adhiṭṭhātun ti ettha ticīvaraṃ ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhātabbayuttakaṃ , yaṃ vā ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhātuṃ avikappetuṃ anujānāmi , tassa adhiṭṭhānakālaparicchedābhāvato sabbakālaṃ icchantassa adhiṭṭhātuṃyeva anujānāmi , taṃ kālaparicchedaṃ katvā vikappetuṃ nānujānāmi .
Sati pana paccaye yadā tadā vā paccuddharitvā vikappetuṃ vaṭṭatīti ‘‘ anāpatti antodasāhaṃ adhiṭṭheti , vikappetī ’’ ti vacanato siddhaṃ hotīti vuttametaṃ .
469. Ticīvaraṃ adhiṭṭhātun ti saṅghāṭiādināmena adhiṭṭhātuṃ .
‘‘ Na vikappetun ’’ ti iminā nāmena na vikappetuṃ , etena vikappitaticīvaro tecīvariko na hoti .
Tassa tasmiṃ adhiṭṭhitaticīvare viya avippavāsādinā kattabbavidhi na kātabboti dasseti , na pana vikappane dosoti .
Tato paraṃ vikappetun ti ‘‘ catumāsato paraṃ vikappetvā paribhuñjituṃ anuññātan ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Keci pana ‘‘ tato paraṃ vikappetvā yāva āgāmisaṃvacchare vassānaṃ cātumāsaṃ , tāva ṭhapetuṃ anuññātan ’’ tipi vadanti .
‘‘ Tato paraṃ vikappetuṃ anujānāmīti ettāvatā vassikasāṭikaṃ kaṇḍuppaṭicchādiñca
M2.388 taṃ taṃ nāmaṃ gahetvā vikappetuṃ anuññātanti evamattho na gahetabbo tato paraṃ vassikasāṭikādināmasseva abhāvato .
Tasmā tato paraṃ vikappentenapi nāmaṃ gahetvā na vikappetabbaṃ .
Ubhinnampi tato paraṃ vikappetvā paribhogassa anuññātattā tathā vikappitaṃ aññanāmena adhiṭṭhahitvā paribhuñjitabban ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Sugatacīvarato ūnakan ti tiṇṇampi cīvarānaṃ ukkaṭṭhaparicchedo .
‘‘ Ticīvaraṃ pana parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatī ’’ ti vāde pana sati tathārūpapaccaye vaṭṭati .
Yathā sati paccaye vikappetuṃ vaṭṭatīti sādhitametaṃ , pageva aññena adhiṭṭhānena adhiṭṭhātuṃ .
‘‘ Antodasāhaṃ adhiṭṭheti , vikappetī ’’ ti aniyamato vuttanti saṅghāṭi , uttarāsaṅgo , antaravāsakanti adhiṭṭhitānadhiṭṭhitānaṃ samānameva nāmaṃ .
‘‘ Ayaṃ saṅghāṭī ’’ tiādīsu ( mahāva .126) hi anadhiṭṭhitā vuttā .
‘‘ Ticīvarena vippavaseyyā ’’ ti ettha adhiṭṭhitā vuttā .
Tato paran ti catumāsato paraṃ vikappetvā paribhuñjituṃ anuññātanti keci vadanti , aññe pana ‘‘ vikappetvā yāva āgāmivassānaṃ , tāva ṭhapetumeva vaṭṭatī ’’ ti vadanti , apare pana ‘‘ vikappane na doso , tathā vikappitaṃ parikkhārādināmena adhiṭṭhahitvā paribhuñjitabban ’’ ti vadanti .
Muṭṭhipañcakan ti muṭṭhiyā upalakkhitaṃ pañcakaṃ , catuhatthe minitvā pañcamaṃ hatthaṃ muṭṭhiṃ katvā minitabbanti adhippāyo .
Keci pana ‘‘ muṭṭhihatthānaṃ pañcakaṃ muṭṭhipañcakaṃ , tasmā pañcapi hatthe muṭṭhiṃ katvāva minitabbā ’’ ti vadanti .
Muṭṭhittikan ti etthāpi eseva nayo .
Dvihatthena antaravāsakena timaṇḍalaṃ paṭicchādetuṃ sakkāti āha ‘‘ pārupanenā ’’ tiādi .
Atirekan ti sugatacīvarappamāṇato adhikaṃ .
Ūnakan ti muṭṭhipañcakādito ūnakaṃ , tena ca tesu ticīvarādhiṭṭhānaṃ na ruhatīti dasseti .Sāmantavihāre vāti gocaragāmato vihāreti dhammasiritthero .
Dūratarepi labbhatevāti
V0.198 ācariyo .
Anugaṇṭhipade pi ‘‘ sāmantavihāre vāti desanāsīsamattaṃ , tasmā ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā dūre ṭhitampi adhiṭṭhātabban ’’ ti vuttaṃ .
Sāmantavihāro nāma yattha tadaheva gantvā nivattituṃ sakkā .
Rattivippavāsaṃ rakkhantena tato dūre ṭhitaṃ adhiṭṭhātuṃ na vaṭṭati , evaṃ kira mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttanti .
Keci ‘‘ cīvaravaṃse ṭhapitaṃ añño parivattitvā nāgadante ṭhapeti , taṃ ajānitvā adhiṭṭhahantassapi ruhati cīvarassa sallakkhitattā ’’ ti vadanti .
Muṭṭhipañcakan ti muṭṭhiyā upalakkhitaṃ pañcakaṃ , catuhatthe minitvā pañcamaṃ hatthaṃ muṭṭhiṃ katvā minitabbanti adhippāyo .
Keci pana ‘‘ muṭṭhihatthānaṃ pañcakaṃ muṭṭhipañcakaṃ , tasmā pañcapi hatthe muṭṭhiṃ katvāva minitabbā ’’ ti vadanti .
Muṭṭhittikan ti etthāpi eseva nayo .Dvihatthena antaravāsakena timaṇḍalaṃ paṭicchādetuṃ sakkāti āha ‘‘ pārupanenā ’’ tiādi .
Dvihatthena antaravāsakena timaṇḍalaṃ paṭicchādetuṃ sakkāti āha ‘‘ pārupanenā ’’ tiādi .
Atirekan ti sugatacīvarappamāṇato adhikaṃ .
Ūnakan ti muṭṭhipañcakādito ūnakaṃ , tena ca tesu ticīvarādhiṭṭhānaṃ na ruhatīti dasseti .
Paccuddharāmīti ṭhapemi , pariccajāmīti vā attho .
Imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmīti ettha ‘‘ imaṃ cīvaraṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmīti evampi vattuṃ vaṭṭatī ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ , tampi ‘‘ imaṃ cīvaraṃ parikkhāracoḷaṃ
V2.343 adhiṭṭhāmī ’’ ti iminā sameti .
Kāyavikāraṃ karontenāti hatthena cīvaraṃ parāmasantena vā cālentena vā .
Adhiṭṭhahitvāti parikkhāracoḷādivasena .
Mahantataramevātiādi sabbādhiṭṭhānasādhāraṇalakkhaṇaṃM0.222 .
Tattha puna adhiṭṭhātabbamevāti adhiṭṭhitacīvarassa ekadesabhūtattā .
Anadhiṭṭhitañce , adhiṭṭhitassa appabhāvena ekadesabhūtaṃ adhiṭṭhitasaṅkhyameva gacchati .
Tathā adhiṭṭhitañce , anadhiṭṭhitassa ekadesabhūtaṃ anadhiṭṭhitasaṅkhyaṃ gacchatīti hi lakkhaṇaṃ , na kevalañcettha dutiyapaṭṭameva , tatiyapaṭṭādikampi .
Yathāha ‘‘ anujānāmi … pe … utuddhaṭānaṃ dussānaṃ catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ … pe … paṃsukūle yāvadatthan ’’ ti ( mahāva .348).
Imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmīti imaṃ saṅghāṭiadhiṭṭhānaṃ ukkhipāmi pariccajāmīti attho .
Kāyavikāraṃ karontenāti hatthena cīvaraṃ parāmasantena , cālentena vā .
Vācāya adhiṭṭhātabbāti etthaV1.274 kāyenapi cāletvā vācampi bhinditvā kāyavācāhi adhiṭṭhānampi saṅgahitanti veditabbaṃ ‘‘ kāyena aphusitvā ’’ ti vuttattā .Duvidhan ti sammukhaparammukhabhedesu duvidhaṃ .
Vācāya adhiṭṭhātabbāti ettha
V1.274 kāyenapi cāletvā vācampi bhinditvā kāyavācāhi adhiṭṭhānampi saṅgahitanti veditabbaṃ ‘‘ kāyena aphusitvā ’’ ti vuttattā .Vācāya adhiṭṭhātabbāti ettha
V1.274 kāyenapi cāletvā vācampi bhinditvā kāyavācāhi adhiṭṭhānampi saṅgahitanti veditabbaṃ ‘‘ kāyena aphusitvā ’’ ti vuttattā .Hatthapāseti idaṃ dvādasahatthaṃ sandhāya vuttaṃ , tasmā dvādasahatthabbhantare ṭhitaṃ ‘‘ iman ’’ ti vatvā adhiṭṭhātabbaṃ .
Tato paraṃ ‘‘ etan ’’ ti vatvā adhiṭṭhātabbanti keci vadanti .
Gaṇṭhipadesu panettha na kiñci vuttaṃ .
Pāḷiyaṃ aṭṭhakathāyañca sabbattha ‘‘ hatthapāso ’’ ti aḍḍhateyyahattho vuccati , tasmā idha visesavikappanāya kāraṇaṃ gavesitabbaṃ .
Duvidhan ti ahatthapāsahatthapāsavasena duvidhaṃ .
Tattha hatthapāso nāma aḍḍhateyyahattho vuccati .
Dvādasahatthanti keci vadanti
M1.313 , taṃ idha na sameti .Sāmantavihāro nāma yattha tadaheva gantvā nivattituṃ sakkā .
‘‘ Sāmantavihāre ’’ ti idaṃ desanāsīsamattaṃ , tasmā ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā dūre ṭhitampi adhiṭṭhātabbanti vadanti .
Ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvāti ca idaṃ ṭhapitaṭṭhānasallakkhaṇaṃ anucchavikanti katvā vuttaṃ , cīvarasallakkhaṇamevettha pamāṇaṃ .
‘‘ Sāmantavihāre ’’ ti idaṃ ṭhapitaṭṭhānasallakkhaṇayogge ṭhitaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tato dūre ṭhitampi ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhentena adhiṭṭhātabbameva .
Tatthapi cīvarassa ṭhapitabhāvasallakkhaṇameva pamāṇaṃ .
Na hi sakkā sabbathā ṭhānaṃ sallakkhetuṃ .
Ekasmiṃ vihāre ṭhapetvā tato aññasmiṃ ṭhapitanti adhiṭṭhātuṃ na vaṭṭati .
Keci pana ‘‘ tathāpi adhiṭṭhite na doso ’’ ti vadanti , taṃ aṭṭhakathāya na sameti , vīmaṃsitabbaṃ .
Adhiṭṭhahitvā ṭhapitavatthehīti parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhahitvā ṭhapitavatthehi , teneva ‘‘ imaṃ paccuddharāmī ’’ ti parikkhāracoḷassa paccuddhāraṃ dasseti .
Etena ca tecīvaradhutaṅgaṃ pariharantena paṃsukūlādivasena laddhaṃ vatthaṃ dasāhabbhantare katvā rajitvā pārupituṃ asakkontena parikkhāracoḷavasena adhiṭṭhahitvāva dasāhaṃ atikkametabbaṃ , itarathā nissaggiyaṃ hotīti dasseti .
Teneva ‘‘ rajitakālato pana paṭṭhāya nikkhipituṃ na vaṭṭati , dhutaṅgacoro nāma hotī ’’ ti ( visuddhi .1.25) visuddhimagge vuttaṃ .
‘‘ Puna adhiṭṭhātabbānī ’’ ti idañca saṅghāṭiāditicīvaranāmena adhiṭṭhahitvā paribhuñjitukāmassa vasena vuttaṃ , itarassa pana purimādhiṭṭhānameva alanti veditabbaṃ .
Adhiṭṭhahitvā ṭhapitavatthehīti parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhahitvā ṭhapitavatthehi .
Adhiṭṭhānato pubbe saṅghāṭiādivohārassa abhāvato ‘‘ imaṃ paccuddharāmī ’’ ti parikkhāracoḷassa visuṃ paccuddhāravidhiṃ dasseti .
Parikkhāracoḷanāmena pana adhiṭṭhitattā ‘‘ imaṃ parikkhāracoḷaṃ paccuddharāmī ’’ ti vuttepi nevatthi dosoti viññāyati .
Paccuddharitvā puna adhiṭṭhātabbānīti idañca saṅghāṭiādicīvaranāmena adhiṭṭhahitvā paribhuñjitukāmaṃ sandhāya vuttaṃ .
Parikkhāracoḷanāmeneva adhiṭṭhahitvā paribhuñjantassa pana pubbekataadhiṭṭhānameva adhiṭṭhānaṃ .
‘‘ Puna adhiṭṭhātabban ’’ ti iminā kappabindupi dātabbanti dasseti .
‘‘ Puna adhiṭṭhātabban ’’ ti iminā kappabindupi dātabbanti dasseti .
Adhiṭṭhānakiccaṃ natthīti iminā kappabindudānakiccampi natthīti dasseti .
Muṭṭhipañcakāditicīvarappamāṇayuttaṃ sandhāya ‘‘ ticīvaraṃ panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātun ti parikkhāracoḷaṃ katvā adhiṭṭhātuṃ .
Avasesā bhikkhūti vakkhamānakāle nisinnā bhikkhū .
Tasmā vaṭṭatīti yathā ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetun ’’ ti vuttaṃ , evaṃ parikkhāracoḷampi vuttaṃ , na tassa ukkaṭṭhaparicchedo vutto , na ca saṅkhyāparicchedo , tasmā tīṇipi cīvarāni paccuddharitvā ‘‘ imāni cīvarāni parikkhāracoḷāni adhiṭṭhāmī ’’ ti adhiṭṭhahitvā paribhuñjituṃ vaṭṭatīti attho .
‘‘ Nidhānamukhametan ’’ ti kathaṃ paññāyatīti ce ?
‘‘ Tena kho pana samayena bhikkhūnaṃ paripuṇṇaṃ hoti ticīvaraṃ , attho ca hoti parissāvanehipi thavikāhipī ’’ ti etasmiṃ vatthusmiṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , parikkhāracoḷan ’’ ti ( mahāva .358) anuññātattā .
Bhikkhūnañca ekameva parissāvanaṃ , thavikā vā vaṭṭati , na dve vā tīṇi vāti paṭikkhepābhāvato vikappanupagapacchimappamāṇāni , atirekappamāṇāni vā parissāvanādīni parikkhārāni kappantīti siddhaṃ .
Yadi evaṃ ‘‘ yaṃnūnāhaṃ bhikkhūnaṃ cīvare sīmaṃ bandheyyaṃ mariyādaṃ ṭhapeyyan ’’ ti ( mahāva .346) vacanavirodhoti ce ?
Na , anusandhiyā ajānanato , virodhato ca .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Cīvarakkhandhake ( mahāva .326 ādayo ) paṭhamaṃ gahapaticīvaraṃ anuññātaṃ , tato pāvārakosiyakojavakambalādi .
Tato ‘‘ tena kho pana samayena saṅghassa uccāvacāni cīvarāni uppannāni honti .
Atha kho bhikkhūnaṃ etadahosi ‘ kiṃ nu kho bhagavatā cīvaraṃ anuññātaṃ , kiṃ ananuññātan ’’’ ti etasmiṃ vatthusmiṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , cha cīvarāni khoman ’’ tiādinā ( mahāva .339) kappiyacīvarajāti anuññātā , na pana saṅkhyāpamāṇaṃ .
Tato ‘‘ addasa bhagavā … pe … sambahule bhikkhū cīvarehi ubbhaṇḍite sīsepi cīvarabhisiṃ karitvā khandhepi cīvarabhisiṃ karitvā
V0.199 kaṭiyāpi cīvarabhisiṃ karitvā āgacchante , disvāna bhagavato etadahosi … pe … yepi kho te kulaputtā imasmiṃ dhammavinaye sītālukā sītabhīrukā , tepi sakkontiM0.223 ticīvarena yāpetuṃ , yaṃnūnāhaṃ bhikkhūnaṃ cīvare sīmaṃ bandheyyaṃ mariyādaṃ ṭhapeyyaṃ ticīvaraṃ anujāneyyan ’’ ti ( mahāva .346) cīvaraṃ anuññātaṃ , tañca kho ekameva .
Chabbaggiyā pana micchā gahetvā bahūni parihariṃsu .
Tāni nesaṃ atirekaṭṭhāne ṭhitāni honti .
Tato ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretun ’’ ti ( mahāva .347) anuññātaṃ , tenetaṃ paññāyati .
Atirekāni bahūni cīvarāni te parihariṃsu ,‘‘ tāni dasāhaparamameva dhāretuṃ anujānāmi , na tamevekan ’’ ti vadantena yā pubbe ticīvarādhiṭṭhānasaṅkhātā cīvare sīmābaddhā , mariyādā ca ṭhapitā , tāya satipi ticīvarabāhullapariharaṇakkamo dassito divasaparicchedavasena .
Tato paraṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , atirekacīvaraṃ vikappetun ’’ ti ( mahāva .347) anujānantena vināpi divasaparicchedena atirekacīvarapariharaṇakkamo dassitoti dvepi tāni nidhānamukhānīti siddhaṃ .
Tathā parikkhāracoḷādhiṭṭhānampi siyā , aññathā itaracīvarādhiṭṭhānānujānanavirodho siyā sīmāmariyādaṭṭhapanavirodhato .
Ticīvarādhiṭṭhānapaññattiyeva ticīvaramariyādā hoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ pāṭekkaṃ nidhānamukhametan ’’ ti .
‘‘ Paṭhamaṃ ticīvaraṃ ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhātabbaṃ , puna pariharituṃ asakkontena paccuddharitvā parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātabbaṃ , na tveva āditova idaṃ vuttan ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Yathā ticīvaraṃ pariharituṃ asakkontassa gilānassa vippavāsasammuti anuññātā , agilānassapi sāsaṅkasikkhāpade ( pārā .652) tassa antaraghare nikkhepo ca , tatopi sati paccaye chārattavippavāso , tatopi asakkontassa paccuddhāro , paccuddhaṭampi antodasāhe adhiṭṭhātuṃ , asakkontassa vikappanā ca anuññātā .
Tatheva dvinnampi sammukhāparammukhāvikappanānaṃ parasantakattā vikappanapaccaye asati ‘ parikkhāracoḷan ’ ti adhiṭṭhahitvā paribhuñjituṃ bhagavatā anuññātaṃ siyā , yato tadadhippāyaññū evaṃ vadantī ’’ ti mahāpaccariya mpi vuttaṃ .
Pubbetiādi ‘‘ pāṭekkaṃ nidhānamukhan ’’ ti vuttassa payogadassanatthaṃ vuttaṃ .
Abaddhasīmāyaṃ dupparihāranti vikappanādiatthāya upacāraṃ atikkamitvāpi gamanasambhavato .Baddhasīmāyaṃ avippavāsasīmāsammutisabbhāvato cīvaravippavāsepi nevatthi dosoti na tattha dupparihāratāti āha ‘‘ abaddhasīmāyaṃ dupparihāran ’’ ti .
Baddhasīmāyaṃ avippavāsasīmāsammutisambhavato na tattha dupparihāratāti āha ‘‘ abaddhasīmāyaṃ dupparihāran ’’ ti .
Baddhasīmāyaṃ avippavāsasīmāsammutisambhavato na tattha dupparihāratāti āha ‘‘ abaddhasīmāyaṃ dupparihāran ’’ ti .
Anatirittappamāṇāti
M2.389 sugatavidatthiyā dīghaso cha vidatthiyo tiriyaṃ aḍḍhateyyavidatthiñca anatikkantappamāṇāti attho .
Nanu ca vassikasāṭikā vassānātikkamena , kaṇḍuppaṭicchādi ābādhavūpasamena adhiṭṭhānaṃ vijahati .
Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . kathinasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ vassikasāṭikā vassānamāsātikkamenapi , kaṇḍuppaṭicchādi ābādhavūpasamenapi adhiṭṭhānaṃ vijahatī ’’ ti vuttaṃ .
Tasmā ‘‘ tato paraṃ paccuddharitvā vikappetabbā ’’ ti kasmā vuttaṃ .
Sati hi adhiṭṭhāne paccuddhāro yuttoti ?
Ettha tāva tīsupi gaṇṭhipadesu idaṃ vuttaṃ ‘‘ paccuddharitvāti idaṃ paccuddharaṇaṃ sandhāya na vuttaṃ , paccuddharitvāti pana vassikasāṭikabhāvato apanetvāti evamattho gahetabbo .
Tasmā hemantassa paṭhamadivasato paṭṭhāyaV2.344 antodasāhe vassikasāṭikabhāvato apanetvā vikappetabbāti imamatthaṃ dassetuṃ ‘ tato paraṃ paccuddharitvā vikappetabbā ’ ti vuttan ’’ ti .
Keci pana ‘‘ yathā kathinamāsabbhantare uppannacīvaraṃ kathinamāsātikkame nissaggiyaṃ hoti , evamayaṃ vassikasāṭikāpi vassānamāsātikkame nissaggiyā hoti , tasmā kattikapuṇṇamadivase paccuddharitvā tato paraṃ hemantassa paṭhamadivase vikappetabbāti evamattho gahetabbo .
Paccuddharitvā tato paraṃ vikappetabbāti padayojanā veditabbā ’’ ti ca vadanti , taṃ na yuttaṃ .
Kathinamāse uppannañhi cīvaraṃ atirekacīvaraṭṭhāne ṭhitattā avasānadivase anadhiṭṭhitaṃ kathinamāsātikkame nissaggiyaṃ hoti .
Ayaṃ pana vassikasāṭikā adhiṭṭhahitvā ṭhapitattā na tena sadisāti vassānātikkame kathaṃ nissaggiyā hoti .
Anadhiṭṭhitaavikappitameva hi taṃtaṃkālātikkame nissaggiyaṃ hoti , tasmā hemantepi vassikasāṭikā dasāhaṃ parihāraṃ labhatiyeva .
Evaṃ kaṇḍuppaṭicchādipi ābādhavūpasamena adhiṭṭhānaṃ vijahati , tasmā tato paraṃ dasāhaṃ parihāraṃ labhati , dasāhaṃ pana anatikkamitvā vikappetabbāti .
Keci pana ‘‘ adhiṭṭhānabhedalakkhaṇe avuttattā vassikasāṭikā vassānamāsātikkamepi , kaṇḍuppaṭicchādi ābādhe vūpasantepi adhiṭṭhānaṃ na vijahati , tasmā ‘ tato paraṃ paccuddharitvā vikappetabbā ’ ti idaṃ vuttan ’’ ti vadanti , taṃ mātikāṭṭhakathāya na sameti , samantapāsādikāya pana sameti .
Tathā hi ‘‘ vassikasāṭikā vassānamāsātikkamenapi , kaṇḍuppaṭicchādiM2.390 ābādhavūpasamenapi adhiṭṭhānaṃ vijahatī ’’ ti idaṃ samantapāsādikāyaṃ natthi , parivāraṭṭhakathāyañca ‘‘ atthāpatti hemante āpajjati , no gimhe ’’ ti ettha idaṃ vuttaṃ ‘‘ kattikapuṇṇamāsiyā pacchime pāṭipadadivase vikappetvā ṭhapitaṃ vassikasāṭikaṃ nivāsento hemante āpajjati .
Kurundiyaṃ pana ‘ kattikapuṇṇamadivase apaccuddharitvā hemante āpajjatī ’ ti vuttaṃ , tampi suvuttaṃ .
Cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ , tato paraṃ vikappetunti hi vuttan ’’ ti ( pari . aṭṭha .323).
Tattha mahāaṭṭhakathāyaṃ nivāsanapaccayā dukkaṭaṃ vuttaṃ , kurundaṭṭhakathāyaṃ pana apaccuddhārapaccayā .
Tasmā kurundiyaṃ vuttanayeneva vassikasāṭikā vassānamāsātikkamepi adhiṭṭhānaṃ na vijahatīti paññāyati .
Kurundiya ñhi ‘‘ vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ , tato paraṃ vikappetun ’’ ti vacanato yadi kattikapuṇṇamāyaṃ na paccuddhareyya , avijahitādhiṭṭhānā vassikasāṭikā hemantaṃ sampattā vikappanakkhette adhiṭṭhānasabbhāvato dukkaṭaṃ janeti , tasmā kattikapuṇṇamāyaṃ eva paccuddharitvā hemante vikappetabbāti iminā adhippāyena ‘‘ kattikapuṇṇamadivaseV2.345 apaccuddharitvā hemante āpajjatī ’’ ti vuttaṃ , tasmā vīmaṃsitvā yuttataraṃ gahetabbaṃ .
Vassikasāṭikā anatirittappamāṇāti tassā ukkaṭṭhaparicchedassa vuttattā vuttaṃ .
Atirittappamāṇāya chedanakaṃ pācittiyanti āha ‘‘ anatirittappamāṇā ’’ ti .
Tato paraṃ paccuddharitvā vikappetabbāti vassikamāsato paraṃ adhiṭṭhānaṃ paccuddharitvā vikappetabbā , iminā catunnaṃ vassikamāsānaṃ upari adhiṭṭhānaṃ tiṭṭhatīti viññāyati tato paccuddharāyogā .
Yañca mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘ vassikasāṭikā vassānamāsātikkamenāpi , kaṇḍupaṭicchādi ābādhavūpasamenāpi adhiṭṭhānaṃ vijahatī ’’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . kathinasikkhāpadavaṇṇanā ) vuttaṃ , taṃ samantapāsādikāyaṃ natthi .
Parivāraṭṭhakathāyañca ‘‘ atthāpatti hemante āpajjati , no gimhe ’’ ti ettha idaṃ vuttaṃ ‘‘ kattikapuṇṇamāsiyā pacchime pāṭipadadivase vikappetvā ṭhapitaṃ vassikasāṭikaṃ nivāsento hemante āpajjati , kurundiyaṃ pana ‘ kattikapuṇṇamadivase apaccuddharitvā hemante āpajjatī ’ ti vuttaṃ , tampi suvuttaṃ ,‘ catumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ tato paraṃ vikappetun ’ tiM1.314 hi vuttan ’’ ti ( pari . aṭṭha .323).
Tattha mahāaṭṭhakathāyaṃ nivāsanapaccayā dukkaṭaṃV1.275 vuttaṃ , kurundaṭṭhakathāyaṃ pana apaccuddhārapaccayā , tasmā kurundiyaṃ vuttanayenāpi vassikasāṭikā vassānamāsātikkamepi adhiṭṭhānaṃ na vijahatīti paññāyati .
Adhiṭṭhānavijahanesu ca vassānamāsaābādhānaṃ vigamena vijahanaṃ mātikāṭṭhakathāyampi na uddhaṭaṃ , tasmā samantapāsādikāyaṃ āgatanayena yāva paccuddhārā adhiṭṭhānaṃ tiṭṭhatīti gahetabbaṃ .Nahānatthāya anuññātattā ‘‘ vaṇṇabhedamattarattāpi cesā vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
Nahānatthāya anuññātattā ‘‘ vaṇṇabhedamattarattāpi cesā vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
Dve pana na vaṭṭantīti dvinnaṃ adhiṭṭhānābhāvato vuttaṃ .
‘‘ Sace vassāne aparā vassikasāṭikā uppannā hoti , purimavassikasāṭikaṃ paccuddharitvā vikappetvā ca adhiṭṭhātabbā ’’ ti vadanti .
‘‘ Dve pana na vaṭṭantī ’’ ti iminā saṅghāṭiādīsu viya dutiye adhiṭṭhānaṃ na ruhati , atirekacīvaraṃ hotīti dasseti .
Pamāṇayuttan ti dīghaso sugatavidatthiyā dve vidatthiyo , vitthārato diyaḍḍhā , dasā vidatthīti iminā pamāṇena yuttaṃ .
‘‘ Dve pana na vaṭṭantī ’’ ti iminā saṅghāṭiādīsu viya dutiye adhiṭṭhānaṃ na ruhati , atirekacīvaraṃ hotīti dasseti .
Paccattharaṇampi adhiṭṭhātabbamevāti ‘‘ idaṃ , bhante , amhākaṃ senāsanassa upari attharitabban ’’ tiādinā dinnaṃ nādhiṭṭhātabbaṃ ,‘‘ idaṃ tumhākan ’’ ti
M0.224 dinnaṃ sayaṃ adhippetaṃva adhiṭṭhātabbanti adhippāyo .
‘‘ Sakiṃ adhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhitameva hoti , na puna paccuddharīyati kālaparicchedābhāvato ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Ekavacanenapi vaṭṭatīti apare ’’ ti vuttaṃ .
Mahāpaccariyaṃ cīvaravasena paribhogakiccassa abhāvaṃ sandhāya anāpatti vuttā senāsanaparikkhāratthāya dinnapaccattharaṇe viya .
Yaṃ pana ‘‘ paccattharaṇampi adhiṭṭhātabban ’’ ti vuttaṃ , taṃ senāsanatthāyevāti niyamitaṃ na hoti navasu cīvaresu gahitattā , tasmā attano nāmena adhiṭṭhahitvā nidahitvā parikkhāracoḷaṃ viya yathā tathā viniyujjitabbamevāti gahetabbaṃ .‘‘ Sakiṃ adhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhitameva hoti , puna na paccuddharīyati kālaparicchedābhāvato ’’ ti vadanti .
Apare pana ‘‘ ekavacanenapi vaṭṭatīti dassanatthaṃ ‘ sakiṃ adhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhitamevā ’ ti vuttan ’’ ti vadanti .
Ubhayatthāpi assa vacanassa idha vacane apubbaṃ payojanaṃ na dissati , teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ imasmiṃ ṭhāne ‘‘ sakiṃ adhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhitameva hotī ’’ ti idaṃ padaṃ na vuttaṃ .
Pamāṇikāti sugatavidatthiyā dīghaso catasso vidatthiyo , tiriyaṃ dve vidatthiyoti evaṃ vuttappamāṇayuttā .
Paccuddharitvā vikappetabbāti ettha yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā vuttameva .
‘‘ Attano
M2.391 santakabhāvato mocetvā ṭhapitaṃ sandhāya mahāpaccariyaṃ anāpatti vuttā ’’ ti vadanti .
Iminā bhesajjaṃ cetāpessāmi , idaṃ mātuyā dassāmīti ṭhapentena adhiṭṭhātabbaṃ , idaṃ bhesajjassa , idaṃ mātuyāti vissajjetvā sakasantakabhāvato mocite adhiṭṭhānakiccaṃ natthīti adhippāyo .
BhesajjanavakammamātāpituādīnaṃV0.200 atthāyāti ettha ‘‘ iminā bhesajjaṃ cetāpessāmi , idaṃ mātuyā dassāmī ’’ ti ṭhapentena adhiṭṭhātabbaṃ .
‘‘‘ Idaṃ bhesajjassa , imaṃ mātuyā ’ ti vibhajantena adhiṭṭhānakiccaṃ natthīti apare ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Sakabhāvaṃ mocetvā ṭhapanaṃ sandhāyāhā ’’ ti likhitaṃ .Mahāpaccariyaṃ cīvaravasena paribhogakiccassa abhāvaṃ sandhāya anāpatti vuttā senāsanaparikkhāratthāya dinnapaccattharaṇe viya .
Senāsanaparikkhāratthāya dinnapaccattharaṇeti ettha ‘‘ anivāsetvā apārupitvā ca kevalaṃ mañcapīṭhesuyeva attharitvā paribhuñjiyamānaṃ paccattharaṇaṃ attano santakampi anadhiṭṭhātuṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Heṭṭhā pana ‘‘ paccattharaṇampi adhiṭṭhātabbamevā ’’ ti avisesena vuttattā attano santakaṃ adhiṭṭhātabbamevāti amhākaṃ khanti , vīmaṃsitvā gahetabbaṃ .
Pāvāro kojavoti imesampi paccattharaṇādīnaṃ lokepi voharaṇato senāsanaparikkhāratthāya dinnapaccattharaṇato visuṃ gahaṇaṃ kataṃ .
‘‘ Hīnāyāvattanenāti sikkhaṃ appaccakkhāya gihibhāvūpagamanenā ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ , taṃ yuttaṃ aññassa dāne viya cīvare nirālayabhāveneva pariccattattā .
Keci pana ‘‘ hīnāyāvattanenāti bhikkhuniyā gihibhāvūpagamanenā ’’ ti evamatthaṃ gahetvā ‘‘ bhikkhu pana vibbhamantopi yāva sikkhaṃ na paccakkhāti , tāva bhikkhuyevāti adhiṭṭhānaṃ na vijahatī ’’ ti vadanti , taṃ na gahetabbaṃ ‘‘ bhikkhuniyā hīnāyāvattanenā ’’ ti visesetvā avuttattā .
Bhikkhuniyā hi gihibhāvūpagamane adhiṭṭhānavijahanaṃ visuṃ vattabbaṃ natthi tassā vibbhamaneneva assamaṇībhāvato .
Sikkhāpaccakkhānenāti pana idaṃ sace bhikkhuliṅge ṭhitova sikkhaṃ paccakkhāti
V2.346 , tassa kāyalaggampi cīvaraṃ adhiṭṭhānaṃ vijahatīti dassanatthaṃ vuttaṃ .
‘‘ Hīnāyāvattanenā ’’ ti idaṃ antimavatthuṃ ajjhāpajjitvā bhikkhupaṭiññāya ṭhitassa ceva titthiyapakkantassa ca bhikkhuniyā ca bhikkhunibhāve nirapekkhatāya gihiliṅgatitthiyaliṅgaggahaṇaṃ sandhāya vuttaṃ .
Sikkhaṃ apaccakkhāya gihibhāvūpagamanaṃ sandhāya vuttanti keci vadanti , taṃ na yuttaṃ tadāpissa upasampannattā , cīvarassa ca tassa santakattāvijahanato .Kaniṭṭhaṅgulinakhavasenāti heṭṭhimaparicchedaṃ dasseti .
Pamāṇacīvarassāti pacchimappamāṇaṃ sandhāya vuttaṃ .
‘‘ Puna adhiṭṭhātabban ti ayaṃ saṅgītito paṭṭhāya āgataaṭṭhakathāvādo .
Tato paraṃ ācariyānaṃ tattha tattha yuttivicāraṇā ’’ ti vuttaṃ .
Pamāṇacīvarassāti pacchimappamāṇaṃ sandhāya vuttaṃ .
Pamāṇacīvarassāti pacchimappamāṇassa .
Dve cīvarānīti saha uttarāsaṅgena .
Esa nayoti pamāṇayuttesu yattha katthacītiādinayova .
Dve cīvarāni pārupantassāti antaragharappavesanatthāya suppaṭicchannasikkhāpade vuttanayena saṅghāṭiṃ uttarāsaṅgañca ekato katvā pārupantassa .
Saṅgharitaṭṭhāneti dvīsupi antesu saṅgharitaṭṭhāne .
Dve cīvarāni pārupantassāti gāmappavese diguṇaṃ katvā saṅghāṭiyo pārupanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Esa nayoti iminā pamāṇayuttesu yattha katthaci chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ vijahati , mahantesu pana tato parena chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ na vijahatīti ayamattho dassito .
Sabbesūti ticīvarādibhedesu sabbacīvaresu .
‘‘ Esa nayo ’’ ti iminā pamāṇayuttesu yattha katthaci chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ vijahatītiādiatthaṃ saṅgaṇhāti .
Aññaṃ pacchimappamāṇaṃ nāma natthīti sutte āgataṃ natthīti adhippāyo .
Idāni tameva vibhāvetuṃ ‘‘ yañhī ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Taṃ atikkamayato chedanakaṃ pācittiyan ’’ ti vuttattā āha ‘‘ tato uttari paṭisiddhattā ’’ ti .
‘‘ Taṃ atikkāmayato chedanakan ’’ ti ( pāci .533) vacanato uttari paṭisiddhaṃ , tato heṭṭhā appaṭisiddhattā vaṭṭati .
Tattha siyā – ticīvarassa pacchimappamāṇaṃ visuṃ sutte natthīti , na vattabbaṃ , sikkhākaraṇīyehi siddhattā .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
‘‘‘ Parimaṇḍalaṃ nivāsessāmi , pārupissāmi , suppaṭicchanno antaraghare gamissāmī ’ ti ( pāci .576-579) vacanato yattakena pamāṇena parimaṇḍalatā , suppaṭicchannatā ca aṭṭhakathāyaṃ vuttakkamena sampajjatī ’’ ti vattabbaṃ .
Tesaṃ vasena pacchimappamāṇanti siddhaṃ , tañca kho muṭṭhipañcakādi yathāvuttameva vuccate .
Tenevāha lesaṃ ṭhapetvā ‘‘ visuṃ sutte natthī ’’ ti .
Aññaṃ pacchimappamāṇaṃ nāma natthīti sutte āgataṃ natthīti adhippāyo .
Idāni tameva vibhāvetuṃ ‘‘ yañhī ’’ tiādi vuttaṃ , taṃ na sameti , saṅghāṭiādīnaṃ muṭṭhipañcakādiheṭṭhimappamāṇassa sutte anāgatattāti adhippāyo .
Apicettha adhippetaṃ , tathāpi na sametiyevāti attho , tasmā ‘‘ yadī ’’ tiādisambandho addhā vutto .
Yasmā paricchinno sameti ca .
Itaresu pana ekaccasmiṃ ācariyavāde neva paricchedo atthi .
Ekaccasmiṃ na pubbāparaṃ sametīti sambandho .
Taṃ na sametīti parikkhāracoḷassa vikappanupagapacchimaṃ pacchimappamāṇanti gahetvā itaresaṃ ticīvarādīnaṃ muṭṭhipañcakādibhedaṃ pacchimappamāṇaṃ sandhāya ‘‘ esa
M2.392 nayo ’’ tiādivacanaṃ na sameti tādisassa pacchimappamāṇassa sutte abhāvatoti adhippāyo .
Andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttavacanaṃ na sametīti imināva paṭikkhepena vikappanupagapacchimassa anto yattha katthaci chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ vijahatīti ayampi nayo paṭikkhittoyevāti daṭṭhabbaṃ .Khuddakaṃ cīvaran ti muṭṭhipañcakādibhedappamāṇato anūnameva khuddakacīvaraṃ .
Mahantaṃ vā khuddakaṃ karotīti ettha tiṇṇaṃ cīvarānaṃ catūsu passesu yasmiṃ padese chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ na vijahati , tasmiṃ padese samantato chinditvā khuddakaṃ karontassa adhiṭṭhānaṃ na vijahatīti adhippāyo .
Mahantaṃ vā khuddakaṃ karotīti ettha atimahantaṃ cīvaraṃ muṭṭhipañcakādipacchimappamāṇayuttaṃ katvā samantato chindanenāpi vicchindanakāle chijjamānaṭṭhānaṃ chiddasaṅkhyaṃ
M1.315 na gacchati adhiṭṭhānaṃ na vijahati evāti sijjhati ,‘‘ ghaṭetvā chindati , na bhijjatī ’’ ti vacanena ca sameti .
Parikkhāracoḷaṃ pana vikappanupagapacchimappamāṇato ūnaṃ katvā chinnaṃ adhiṭṭhānaṃ vijahati adhiṭṭhānassa anissayattā .
Tāni puna baddhāni ghaṭitāni adhiṭṭhātabbamevāti veditabbaṃV1.276 .
Keci pana ‘‘ vassikasāṭikacīvare dvidhā chinne yadipi ekekaṃ khaṇḍaṃ pacchimapacchimappamāṇaṃ pahoti , ekasmiṃyeva khaṇḍe adhiṭṭhānaṃ tiṭṭhati , na itare ,‘‘ dve pana na vaṭṭantī ’’ ti vuttattā .
Nisīdanakaṇḍuppaṭicchādīsupi eseva nayoti vadanti .Adhiṭṭhānaṃ adhiṭṭhānameva , paribhogakāle pana arajitaṃ na vaṭṭati .
Idaṃ sabbaṃ ticīvare eva .
Imassa pana sikkhāpadassa ayaṃ saṅkhepavinicchayo – anatthate kathine hemantānaṃ paṭhamadivasato paṭṭhāya atthate kathine gimhānaṃ paṭhamadivasato paṭṭhāya uppannacīvaraṃ sandhāya ‘‘ niṭṭhitacīvarasmin ’’ tiādi vuttanti .
Etthāha –
‘‘ rajakehi dhovāpetvā setaṃ kārāpentassāpi adhiṭṭhānaṃ adhiṭṭhānamevā ’’ ti vacanato arajitepi adhiṭṭhānaṃ ruhati , tena sūcikammaṃ
M0.225 katvā rajitvā kappabinduṃ datvā adhiṭṭhātabbanti niyamo na kātabboti ?
Vuccate , kātabbova patto viya adhiṭṭhito .
Yathā puna setabhāvaṃ , tambabhāvaṃ vā patto adhiṭṭhānaṃ na vijahati , na ca pana tādiso adhiṭṭhānaṃ upagacchati , evametaṃ daṭṭhabbanti .
‘‘ Yato paṭṭhāya paribhogādayo vaṭṭanti , tato paṭṭhāya antodasāhe adhiṭṭhātabban ’’ ti vadanti .Sammukhāvikappanā parammukhāvikappanāti ettha sammukhena vikappanā parammukhena vikappanāti evamattho gahetabbo .
Sannihitāsannihitabhāvan ti āsannadūrabhāvaṃ .
Āsannadūrabhāvo ca adhiṭṭhāne vuttanayeneva veditabbo .
Sammukhe pavattā sammukhāti paccattavacanaṃ , tañca vikappanavisesanaṃ , tasmā ‘‘ sammukhe ’’ ti bhummatthe nissakkavacanaṃ katvāpi atthaṃ vadanti , abhimukheti attho .
Atha vā sammukhena attano vācāya eva vikappanā sammukhāvikappanā .
Parammukhena vikappanā parammukhāvikappanāti karaṇatthenāpi attho daṭṭhabbo , ayameva pāḷiyā sameti .
Sannihitāsannihitabhāvan ti āsannadūrabhāvaṃ .
Ettāvatā nidhetuṃ vaṭṭatīti ettakeneva vikappanākiccassa niṭṭhitattā , atirekacīvaraṃ na hotīti dasāhātikkame na nissaggiyaṃ janetīti adhippāyo .
Paribhogādayopi vaṭṭantīti ettha adhiṭṭhānassapi antogadhattā sace saṅghāṭiādināmena adhiṭṭhahitvā paribhuñjitukāmo hoti , adhiṭṭhānaṃ kātabbaṃ .
No ce , na kātabbaṃ , vikappanameva pamāṇaṃ , tasmā atirekacīvaraṃ nāma na hoti .
Paribhuñjituṃ … pe … na vaṭṭatīti sayaṃ apaccuddharaṇaṃ paribhuñjane pācittiyaṃ , adhiṭṭhāne paresaṃ vissajjane dukkaṭañca sandhāya vuttaṃ .
Paribhogādayopi vaṭṭantīti paribhogavissajjanaadhiṭṭhānānipi .
Api -saddena nidhetumpi vaṭṭatīti attho , etena ca paccuddhārepi kate cīvarampi vikappitacīvarameva hoti , na atirekacīvaraṃ .
Taṃ pana ticīvarādināmena adhiṭṭhātukāmena adhiṭṭhahitabbaṃ , itarena vikappitacīvarameva katvā paribhuñjitabbanti dasseti .
Mittoti daḷhamitto .
Sandiṭṭhoti diṭṭhamitto nātidaḷhamitto .
Paribhuñjituṃ … pe … na vaṭṭatīti sayaṃ apaccuddharaṇaṃ paribhuñjane pācittiyaṃ , adhiṭṭhāne paresaṃ vissajjane dukkaṭañca sandhāya vuttaṃ .
Paribhogādayopi vaṭṭantīti paribhogavissajjanaadhiṭṭhānānipi .
Api -saddena nidhetumpi vaṭṭatīti attho , etena ca paccuddhārepi kate cīvarampi vikappitacīvarameva hoti , na atirekacīvaraṃ .
Taṃ pana ticīvarādināmena adhiṭṭhātukāmena adhiṭṭhahitabbaṃ , itarena vikappitacīvarameva katvā paribhuñjitabbanti dasseti .
Paribhuñjituṃ … pe … na vaṭṭatīti sayaṃ apaccuddharaṇaṃ paribhuñjane pācittiyaṃ , adhiṭṭhāne paresaṃ vissajjane dukkaṭañca sandhāya vuttaṃ .
Paribhogādayopi vaṭṭantīti paribhogavissajjanaadhiṭṭhānānipi .
Api -saddena nidhetumpi vaṭṭatīti attho , etena ca paccuddhārepi kate cīvarampi vikappitacīvarameva hoti , na atirekacīvaraṃ .
Taṃ pana ticīvarādināmena adhiṭṭhātukāmena adhiṭṭhahitabbaṃ , itarena vikappitacīvarameva katvā paribhuñjitabbanti dasseti .
Paññattikovido na hotīti evaṃ vikappite ‘‘ anantarameva evaṃ paccuddharitabban ’’ ti vinayakammaṃ na jānāti .
Tenāha ‘‘ na jānāti paccuddharitun ’’ ti , imināpi cetaṃ veditabbaṃ ‘‘ vikappanānantarameva paccuddhāro kātabbo ’’ ti .
Vikappitavikappanā nāmesā vaṭṭatīti adhiṭṭhitaadhiṭṭhānaṃ viyāti adhippāyo avisesena vuttavacanan ti ticīvarādiṃ adhiṭṭheti , vassikasāṭikaṃ kaṇḍuppaṭicchādiñca
V2.347 vikappetīti avatvā sabbacīvarānaṃ avisesena vikappetīti vuttavacanaṃ .Avisesena
V0.201 vuttavacanan ti adhiṭṭhātabbaṃ adhiṭṭheti , vikappetabbaṃ vikappetīti evaṃ savisesaṃ katvā avacanaṃ ‘‘ na vikappetun ’’ ti ( mahāva .358) iminā viruddhaṃ viya dissati .
Idāni idaṃ adhiṭṭhānavikappananayapaṭibaddhaṃ khandhakaṃ , parivāra ñca missetvā pakiṇṇakaṃ vuccati – khandhake tāva ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ , vassikasāṭikaṃ vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ , tato paraṃ vikappetun ’’ tiādi vuttaṃ .
Parivāre ‘‘ na nava cīvarāni adhiṭṭhātabbāni , na nava cīvarāni vikappetabbānī ’’ ti ( pari .329),‘‘ dasake dasa , ekādasake ekādasa cīvarāni adhiṭṭhātabbāni , na vikappetabbānī ’’ ti ( pari .331) ca anekakkhattuṃ vacanena suṭṭhu daḷhaṃ katvā ‘‘ sabbāni cīvarāni adhiṭṭhātabbāni , na vikappetabbānī ’’ ti vuttaṃ , tasmā ubhopi te viruddhā viya dissanti , khandhake eva ca ‘‘ vassikasāṭikaṃ vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ tato paraṃ vikappetun ’’ ti ( mahāva .358) vuttaṃ .
Tadaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ vassikasāṭikā anatirittappamāṇā nāmaṃ gahetvā vuttanayeneva cattāro vassike māse adhiṭṭhātabbā , tato paraṃ paccuddharitvā vikappetabbā ’’ ti vuttaṃ .
Idañca viruddhaṃ viya dissati aññamaññaṃ hemante paccuddhārasambhavato , vassāne vikappanāsambhavato ca .
Tathā idha ‘‘ anāpatti antodasāhaṃ adhiṭṭheti vikappetī ’’ ti vacanappamāṇato sabbattha vikappanāya appaṭisiddhabhāvo veditabboti ( pārā . aṭṭha .2.469) aṭṭhakathāvacanaṃ parivāravacanena viruddhaṃ viya dissati , na hi viruddhaṃ tathāgatā bhāsanti , tasmā aṭṭhakathānayovettha paṭisaraṇaṃ , yena sabbampi taṃ ekarasaṃ hoti .
Parivāraṭṭhakathāya ñca vuttaṃ ‘‘ na vikappetabbānīti adhiṭṭhitakālato paṭṭhāya na vikappetabbānī ’’ ti ( pari . aṭṭha .329).
Ticīvarāni adhiṭṭhitakālato paṭṭhāya , vassikasāṭikādīni ca attano attano adhiṭṭhānakhette na akāmā vikappetabbānīti attho , avasesapāḷi , attho ca idha aṭṭhakathāyaṃ vutto , tasmā sabbampetaṃ ekarasanti .
EtthāhaM0.226 – yadi evaṃ ‘‘ nava cīvarāni nādhiṭṭhātabbānī ’’ ti ca vattabbaṃ .
Vikappitakālato paṭṭhāya hi nādhiṭṭhātabbānīti ?
Ettha vuccate –
‘‘ ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetuṃ … pe … parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetun ’’ ti ettha sabbattha adhiṭṭhāne paṭisedhādassanato , vikappanāya adassanato ca ‘‘ tato paran ’’ ti dvīsveva paricchedadassanato ca ‘‘ nava cīvarāni adhiṭṭhātabbāni , na vikappetabbāni ceva vuttanti veditabbaṃ .
Aparo nayo – anujānāmi , bhikkhave , ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ akāmā .
Kasmā ?
Kāle uppannaṃ anadhiṭṭhahantassa kālātikkame āpattisambhavato , akāle uppannaṃ anadhiṭṭhahantassa dasāhātikkame āpattisambhavato ca .
Tattha yaṃ kāle uppannaṃ appahontepi dasāhe kālātikkame āpattikaraṃ , taṃV0.202 nissajjanakāle ‘‘ idaṃ me , bhante , atirekacīvaraṃ dhāritaṃ nissaggiyaṃ , imāhaṃ saṅghassā ’’ tiādinā nissajjitabbaṃ , itaraṃ yathāpāḷimeva .
Tattha paṭhamanayo ‘‘ yo pana , bhikkhu , atirekacīvaraṃ dhāreyya nissaggiyan ’’ ti imāya paṭhamapaññattiyā vasena vutto , dutiyo anupaññattiyā vasena vutto .
Yathā ca nissajjitabbavatthumhi asati yathāpāḷiṃ avatvā kevalaṃ āpatti eva desetabbā , yathā ca vassikasāṭikanissajjane kevalaṃ pariyiṭṭhamatte yathāpāḷiṃ avatvā yathāsambhavaṃ nissajjitabbaṃ , tathā idampīti veditabbaṃ .
Yathā saṃvaccharātikkantaṃ atirekacīvaraṃ ‘‘ dasāhātikkanta ’’ micceva vuccati .
Saṃvaccharavippavutthaticīvaraṃ , māsātikkantañca ‘‘ rattivippavutthan ’’ ti ca ‘‘ chārattavippavutthan ’’ ti ca vuccati , tathā idampi ‘‘ dasāhātikkanta ’’ micceva vuccatīti eke , tasmā siddhamidaṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ akāmā ’’ ti , tathā akāmā na vikappetunti attho .
Icchāya hi sati ‘‘ paccuddharitvā vippavāsasukhatthaṃ vikappanāya okāso dinno hoti , dasāhātikkame ca anāpattī ’’ ti vacanato vikappetuṃ anujānāmīti vuttaṃ hoti .
Tathā vassikasāṭikā akāmā adhiṭṭhātuṃ dasāhātikkame āpattisambhavato .
Kittakaṃ kālanti ce ?
Vassānaṃ cātumāsaṃ , icchāya pana sati uddhaṃyeva vikappetabbaṃ .
‘‘ Sabbattha vikappanāya appaṭisiddhabhāvo veditabbo ’’ ti hi vuttaṃ .
‘‘ Atthāpatti hemante āpajjati , no gimhe , no vasse ’’ ti ( pari .323) ca vuttaṃ , tena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ tato paraṃ paccuddharitvā vikappetabbā ’’ ti .
TatrāyaṃM0.227 vicāraṇā – kadā paccuddharitabbā , kadā vikappetabbā , kiñcettha yasmā ‘‘ tato paran ’’ ti vuttaṃ .
Hemantañca pattamatte sā adhiṭṭhānaṃ vijahati , tasmā ‘‘ paccuddharitvā ’’ ti na vattabbaṃ adhiṭṭhānassa natthitāya , atha ‘‘ antocātumāse vikappetabbā ’’ ti na vattabbaṃ .
‘‘ Tato paraṃ vikappetun ’’ ti hi vuttanti ?
Ettha ekacce vadanti ‘‘ vattabbametan ’’ ti .
Yathā parivutthaparivāso , ciṇṇamānatto ca santo niṭṭhitesupi parivāsamānattadivasesu , tathā niṭṭhitesupi adhiṭṭhānadivasesu sādhiṭṭhānametanti eke .
Aṭṭhakathācariyānaṃ idaṃ sanniṭṭhānaṃ ‘‘ kattikapuṇṇamadivase paccuddharitvā pāṭipadadivase vikappetabbā ’’ ti .
Vuttañhetaṃ parivāraṭṭhakathāyaṃ ‘‘ kattikapuṇṇamāsiyā pacchime pāṭipadadivase vikappetvā ṭhapitaṃ vassikasāṭikaṃ nivāsento hemante āpajjati .
Kurundiyaṃ pana ‘ kattikapuṇṇamadivase apaccuddharitvā hemante āpajjatī ’ ti vuttaṃ , tampi suvuttaṃ .
‘ Cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ , tato paraṃ vikappetun ’ ti hi vuttan ’’ ti ( pari . aṭṭha .323).
Tattha kurundinayo pacchā vuttattā sārato daṭṭhabboV0.203 , na purimo .
Nivāsento hi gimhepi orenaddhamāsaṃ āpajjati eva .
Idha ca ‘‘ atthāpatti hemante āpajjati , no gimheti vuttan ’’ ti kurundivacanassāyamattho dissati .
‘‘ Kattikapuṇṇamadivase apaccuddharitvā tasmiṃyeva divase avikappento pacchimapāṭipadadivase apaccuddhārapaccayā dukkaṭaṃ āpajjati , na , avikappanapaccayā dasāhaparihārasambhavato ’’ ti kāraṇameke vadanti .
Evaṃ sati hemante pattamatte adhiṭṭhānaṃ vijahatīti āpajjati , tañca ayuttaṃ .
Adhiṭṭhānañhi ‘‘ aññassa dānena … pe … chiddabhāvenāti imehi navahi kāraṇehi vijahatī ’’ ti ( pārā . aṭṭha .2.469) vuttaṃ , na ‘‘ adhiṭṭhānakhettātikkamena vā ’’ ti .
Asādhāraṇattā na vuttanti ce ?
Na ,‘‘ chiddabhāvenā ’’ ti na vattabbappasaṅgato , chiddabhāvena pana ticīvarasseva sabbaṭṭhakathāsu adhiṭṭhānavijahanassa vuttattā .
Tasmā hemantassa paṭhamadivase apaccuddhārapaccayā dukkaṭaṃ āpajjati , na paccuddharitvā avikappanapaccayā .
‘‘ Vikappetun ’’ ti vacanato tato adhiṭṭhānaṃ na vijahatīti paññāyati .
Na hi kattikapuṇṇamāsiyā pacchime pāṭipadadivase avikappetvā hemante āpajjatīti vuttanti adhippāyo , yasmā taṃ apaccuddhārapaccayā dukkaṭaṃ hemantassa paṭhamaaruṇakkhaṇe eva āpajjati , tasmā ‘‘ kattikapuṇṇamadivase apaccuddharitvā ’’ ti vuttaṃ .
Paccuddhaṭaṃ pana hemante dasāhaparihāraṃM0.228 labhati .
‘‘ Dasāhe appahonte cīvarakālaṃ nātikkāmetabbā ’’ ti ( pārā . aṭṭha .2.630) hi vuttaṃ , tañca kho samaye uppannaṃ ce , nāsamaye .
Tathā ca sādhitaṃ apaccuddhaṭaṃ na nissaggiyaṃ hoti , no ca taṃ paridahitaṃ , tasmā kattikapuṇṇamadivase eva paccuddharaṇañca vikappanañca kattabbanti siddhaṃ , ettha ca yathā atirekacīvaraṃ dasame divase vikappentena dasāhaparamaṃ dhāritaṃ hoti , antodasāhe ca vikappitaṃ hoti , tathā kattikapuṇṇamāya vikappentena vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhitañca hoti , tato paraṃ anāpattikhette eva vikappanā ca hotīti veditabbaṃ .
Ettāvatā atthi vikappanākhette adhiṭṭhānaṃ , adhiṭṭhānakhette ca vikappanāti dīpitaṃ hoti .
Aññathā ‘‘ atthāpatti adhiṭṭhānena āpajjati , anadhiṭṭhānena āpajjati .
Atthāpatti vikappanāya āpajjati , avikappanāya āpajjatī ’’ ti dukesu dve dukāni vattabbāni siyuṃ .
Tattha paṭhamaduke paṭhamapadaṃ sambhavati .
Vikappanakhette hi vassikasāṭikādīnaṃ adhiṭṭhānena vinayātisāradukkaṭaṃ āpajjati .
Eteneva dutiyadukkaṭassa dutiyapadaṃ vuttaṃ hoti .
Anadhiṭṭhānena āpajjatīti natthi .
Antodasāhe anāpajjanato , vikappanādisambhavato ca vikappanāya āpajjatīti natthi sabbattha vikappanāya appaṭisiddhattā , tasmā tāni dukāni ‘‘ na labbhantī ’’ ti na vuttāni .
Etthāha – yā sā ‘‘ atthāpatti hemante āpajjatī ’’ ti ( pari .323) vacanappamāṇato dukkaṭāpatti sādhitā , sāV0.204 sañcicca apaccuddharantassa yujjati , asatiyā ce , kañci , anāpatti .
Kattikapuṇṇamāya paccuddhaṭaṃ sañcicca avikappayato dukkaṭena saha punadivase nissaggiyaṃ , asatiyā avikappayato nissaggiyameva idha paṭhamapaññattiyā .
Yaṃ pana vuttaṃ mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . kathinasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ vassikasāṭikā vassānamāsātikkamenāpi , kaṇḍupaṭicchādi ābādhavūpasamenāpi adhiṭṭhānaṃ vijahati , tasmā sā tato paraṃ vikappetabbā ’’ ti , tenetaṃ virujjhati , na kevalaṃ idameva ,‘‘ tato paraṃ paccuddharitvā vikappetabbā ’’ ti aṭṭhakathāvacanañca virujjhati .
Tato paraṃ nāma hi hemantaṃ , tattha ce paccuddhāro ,‘‘ vassikasāṭikā vassānamāsātikkamenāpī ’’ tiādi na yuttaṃ adhiṭṭhānābhāvena paccuddhārābhāvato .
Avirodho ca icchitabbo , tasmā ‘‘ paccuddharaṇaṃ vattamattan ’’ tivādo etthāpi sambhavatīti ce ?
Na , kurundi vacanavirodhato .
Tattha hi kattikapuṇṇamāya paccuddhāro vutto , tasmāM0.229 vassānadivasattā sādhiṭṭhānāvasā paccuddharīyatīti na paccuddhāro vattamattaṃ , tasmā ‘‘ tato paran ’’ ti yāva puṇṇamā adhippetā siyā .
Yathā cāyaṃ vikappo , tathā ‘‘ vassānamāsātikkamenāpi ābādhavūpasamenāpī ’’ ti idampi avassaṃ paccuddharitabbatāya vuttaṃ siyā .
Evañca sati idha samantapāsādikāya tadavacanena sameti .
Aññathā idhapi taṃ vattabbaṃ siyāti yathāvuttova vidhi ettha sambhavati , kiñcāpi sambhavati , duviññāpayassa pana lokassa suviññāpanatthaṃ vuttā .
Yasmā pana sā vassānātikkamena adhiṭṭhānaṃ vijahati , hemantapaṭhamāruṇe ca apaccuddhārapaccayā dukkaṭā sādhitā , tasmā kattikapuṇṇamāyameva paccuddharitvā vikappetabbā , avikappitāya ‘‘ nissaggiyāpajjanamevā ’’ ti vattabbaṃ .
Ettāvatāpi santosaṃ akatvā vinicchayo pariyesitabbo .
Hoti cettha –
‘‘ Evaṃ abhāvaṃ vinayassa pāḷi ,
Bhinnaṃ abhinnañca tadatthayuttiṃ ;
Viññātukāmena tadatthaviññū ,
Pariyesitabbā vinaye viññāyā ’’ ti .Avisesena vuttavacanan ti ticīvarādīnaṃ sādhāraṇavacanena vuttavacanaṃ .
Yaṃ panettha ‘‘ viruddhaṃ viya dissatī ’’ ti vatvā taṃ virodhāsaṅkaṃ nivattetuṃ ‘‘ ticīvarasaṅkhepena … pe … vikappanāya okāso dinno hotī ’’ ti vuttaṃ , taṃ ‘‘ adhiṭṭheti vikappetī ’’ ti sāmaññato vuttepi ticīvarampi vikappetīti ayamattho na sijjhati ,‘‘ ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetun ’’ ti ( mahāva .358) visesetvā vuttattā .
Yaṃ pana adhiṭṭhātabbaṃ , taṃ adhiṭṭhāti .
Yaṃ ticīvaravirahitaṃ , taṃ vikappetabbaṃ , taṃ vikappetīti evamattho sijjhatīti .
Tasmā ettha pubbāparavirodho na dissati sāmaññavacanassa vuttāvaseseyeva avatiṭṭhanato .
Ticīvarasaṅkhepenāti ticīvaranīhārena , saṅghāṭiādiadhiṭṭhānavasenāti vuttaṃ hoti .
Yaṃ panettha ticīvarassāpi vikappanavidhiṃ dassetuṃ ‘‘ ticīvaraṃ ticīvarasaṅkhepenā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha ticīvarasaṅkhepena parihariyamānesu ekampi paccuddharitvā vikappetuṃ na vaṭṭati , ticīvarato pana ekaṃ vā sakalameva vā apanetvā aparaṃ ticīvaraṃ ticīvarasaṅkhepena pariharitukāmassa vā ticīvarādhiṭṭhānaṃ muñcitvā parikkhāracoḷavaseneva sabbacīvaraṃ paribhuñjitukāmassa
M1.317 vā purimaṃ adhiṭṭhitacīvaraṃ paccuddharitvā vikappetuṃ vaṭṭatīti evamadhippāyena ‘‘ ticīvare ekena cīvarena vippavasitukāmo hotī ’’ tiādi vuttaṃ siyā , iccetaṃ pāḷiyā saddhiṃ sameti .
Atha punapi tadeva ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhātukāmo hutvā vippavāsasukhatthaṃ paccuddharitvā vikappetīti iminā adhippāyena vuttaṃ siyā , taṃ ‘‘ ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetun ’’ ti ( mahāva .358) iminā vacanena na sameti .
Yadi hi sesacīvarāni viya ticīvarampi paccuddharitvā vikappetabbaṃ siyā ,‘‘ ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetun ’’ ti idaṃ vacanameva niratthakaṃ siyā sesacīvarehi ticīvarassa visesābhāvā .
Tasmā ‘‘ vikappetī ’’ ti idaṃ ticīvaravirahitameva sandhāya vuttaṃ .
Ticīvaraṃ pana vikappetuṃ na vaṭṭatīti viññāyati , teneva dutiyakathinasikkhāpadassa anāpattivāre ‘‘ vikappetī ’’ ti idaṃ na vuttaṃ , vīmaṃsitvā yathā pāḷiyā saddhiṃ na virujjhati , tathā ettha adhippāyo gahetabbo .Tattha ticīvarasaṅkhepena parihariyamānesu ekampi paccuddharitvā vikappetuṃ na vaṭṭati , ticīvarato pana ekaṃ vā sakalameva vā apanetvā aparaṃ ticīvaraṃ ticīvarasaṅkhepena pariharitukāmassa vā ticīvarādhiṭṭhānaṃ muñcitvā parikkhāracoḷavaseneva sabbacīvaraṃ paribhuñjitukāmassa
M1.317 vā purimaṃ adhiṭṭhitacīvaraṃ paccuddharitvā vikappetuṃ vaṭṭatīti evamadhippāyena ‘‘ ticīvare ekena cīvarena vippavasitukāmo hotī ’’ tiādi vuttaṃ siyā , iccetaṃ pāḷiyā saddhiṃ sameti .
Atha punapi tadeva ticīvarādhiṭṭhānena adhiṭṭhātukāmo hutvā vippavāsasukhatthaṃ paccuddharitvā vikappetīti iminā adhippāyena vuttaṃ siyā , taṃ ‘‘ ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetun ’’ ti ( mahāva .358) iminā vacanena na sameti .
Yadi hi sesacīvarāni viya ticīvarampi paccuddharitvā vikappetabbaṃ siyā ,‘‘ ticīvaraṃ adhiṭṭhātuṃ na vikappetun ’’ ti idaṃ vacanameva niratthakaṃ siyā sesacīvarehi ticīvarassa visesābhāvā .
Tasmā ‘‘ vikappetī ’’ ti idaṃ ticīvaravirahitameva sandhāya vuttaṃ .
Ticīvaraṃ pana vikappetuṃ na vaṭṭatīti viññāyati , teneva dutiyakathinasikkhāpadassa anāpattivāre ‘‘ vikappetī ’’ ti idaṃ na vuttaṃ , vīmaṃsitvā yathā pāḷiyā saddhiṃ na virujjhati , tathā ettha adhippāyo gahetabbo .Tuyhaṃ demītiādīsu ‘‘ tasmiṃ kāle na gaṇhitukāmopi sace na paṭikkhipati , puna gaṇhitukāmatāya sati gahetuṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Itthannāmassāti parammukhe ṭhitaṃ sandhāya vadati .
‘‘ Tuyhaṃ gaṇhāhī ’’ ti vutte vināpi ‘‘ mayhaṃ gaṇhāmī ’’ ti vacanena sudinnaṃ hoti .
Itaro ce adhivāseti , tenāpi suggahitaṃ hoti , no ce adhivāseti , dentena sudinnaṃ .
Taṃ pana vatthu na kassaci hoti .
Tathā ‘‘ mayhaṃ gaṇhāmī ’’ ti vadati , sāmiko ce adhivāseti , vināpi ‘‘ gaṇhāhī ’’ ti vacanena suggahitaṃ .
Tuyhaṃ
V1.278 demītiādīsu pariccattattā manasā asampaṭicchantepi sampadānabhūtasseva santakaṃ hoti , so icchitakkhaṇe gahetuṃ labhati .
Itthannāmassāti parammukhe ṭhitaṃ sandhāya vadati .‘‘ Tuyhaṃ gaṇhāhī ’’ ti vutte ‘‘ mayhaṃ gaṇhāmī ’’ ti vadati , sudinnaṃ suggahitañcāti ettha ‘‘ yathā parato ‘ tava santakaṃ karohī ’ ti vutte duddinnampi ‘ sādhu , bhante , mayhaṃ gaṇhāmī ’ ti vacanena ‘ suggahitaṃ hotī ’ ti vuttaṃ , evamidhāpi ‘ tuyhaṃ gaṇhāhī ’ ti vutte sudinnattā
M2.393 ‘ mayhaṃ gaṇhāmī ’ ti avuttepi ‘ sudinnamevā ’’’ ti vadanti .
‘‘ Gaṇhāhīti ca āṇattiyā gahaṇassa tappaṭibaddhatākaraṇavasena pavattattā tadā gaṇhāmīti citte anuppādite pacchā gahetuṃ na labhatī ’’ ti vadanti .Yassa pana ruccatītiādi ubhohipi pariccattatāya assāmikataṃ sandhāya vuttaṃ .
Taṃ na yujjatīti vinayakammassa karaṇavasena gahetvā dinnattā vuttaṃ .
Sace pana paro saccatoyeva vissāsaṃ gaṇhāti , puna kenaci kāraṇena tena dinnaṃ tassa na vaṭṭatīti natthi .
No ce adhivāseti , sāmikasseva taṃ , na hi tassetaṃ vinayakamman ti ettha vinayakammassatthāya ce gaṇhāti , na vaṭṭati .
Na kevalaṃ attano atthāya gahitaṃ
V0.205 , puna tassapi deti , vaṭṭatīti ca .
Tathā anapekkho hutvā parassa vissajjetvā puna tena dinnaṃ vā tassa vissāsanto vā paribhuñjati , vaṭṭati .
Tatthāpi vinayakammavasena na vaṭṭatīti eke .
‘‘ Taṃ na yujjatī ’’ ti idaṃ antodasāhe eva vissāsaggahaṇaṃ sandhāya anāpattivārassa āgatattā , idha nissaggiyacīvarassa kappiyabhāvakaraṇatthaṃ lesena gahitattā ca vuttaṃ , keci pana ‘‘ parehi sabhāgena acchinne , vissāsaggahite ca puna laddhe doso na dissatī ’’ ti vadanti .Nissaggiyaṃ pana cīvaraṃ jānitvā vā ajānitvā vā gaṇhantaṃ ‘‘ mā gaṇhāhī ’’ ti nivāraṇatthaṃ vuttaṃ .
Kāyavācāhi kattabbaadhiṭṭhānavikappanānaṃ akatattā hotīti āha ‘‘ kāyavācāto samuṭṭhātī ’’ ti .
Cīvarassa attano santakatā , jātippamāṇayuttatā , chinnapalibodhabhāvo , atirekacīvaratā , dasāhātikkamoti imānettha pañca aṅgāni .
Anadhiṭṭhānenāti kāyavācāhi kattabbassa akaraṇenāti adhippāyo .
Cīvarassa attano santakatā , jātipamāṇayuttatā , chinnapalibodhabhāvo , atirekacīvaratā , dasāhātikkamoti imānettha pañca aṅgāni .
Paṭhamakathinasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Te eva ‘‘ mahantaṃ vā khuddakaṃ karotī ’’ ti ettha ‘‘ ticīvare dīghato vidatthi anatikkamitvā chinditvā karoti , evaṃ sesesupī ’’ ti vadanti .
Evarūpesu ṭhānesu porāṇācariyānaṃ kathāmaggaṃ suṭṭhu ācariyakulasevanāya sañjānitvā tena saṃsanditvā sato sampajāno hutvā sotūnañca cittaṃ avimohetvā kathetabbaṃ .
Esā amhākaṃ āyācanā .
Paṭhamakathinasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Paṭhamakathinasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .