Suṅkaghātakathāvaṇṇanā
Suṅkaghātakathāvaṇṇanā
113. Suṅkaghātakathāyaṃ
V2.135 tato hanantīti tato nīharantā hananti .
Tan ti suṅkaṭṭhānaṃ .
Yatoti yato nīhariyamānabhaṇḍato .
Rājakan ti rājāyattaṃ .
Tampi rājārahamevāti āha ‘‘ ayamevattho ’’ ti .
113. SuṅkaghātakathāyaṃV1.168 suṅkaṃ yattha rājapurisā hananti adadantānaṃ santakaṃ acchinditvāpi gaṇhanti , taṃ ṭhānaṃ suṅkaghātan ti evampi attho daṭṭhabbo .
Vuttamevatthaṃ pākaṭaṃ kātuṃ tañhītiādi vuttaṃ .Itoti ito bhaṇḍato .
Dutiyaṃ pādaṃ atikkāmetīti ettha ‘‘ paṭhamaṃ pādaṃ paricchedato bahi ṭhapetvā dutiye pāde uddhaṭamatte pārājikan ’’ ti vadanti uddharitvā bahi aṭṭhapitopi bahi ṭhitoyeva nāma hotīti katvā .
Yattha yattha padavārena āpatti kāretabbā , tattha tattha sabbatthāpi eseva nayoti vadanti .
Suṅkaghātato bahi bahisuṅkaghātaṃ .
Avassaṃ patanakan ti avassaṃ suṅkaghātato bahi patanakaṃ .
Dutiyaṃ pādaṃ atikkāmetīti ettha paṭhamapādaṃ paricchedato bahi ṭhapetvā dutiyapāde uddhaṭamatte pārājikaṃ .
Uddharitvā bahi aṭṭhapitepi bahi ṭhito eva nāma hotīti katvā evaṃ sabbattha padavāresupīti daṭṭhabbaṃ .
Pubbe vuttanayenevāti avassaṃ patanake hatthato muttamatteti vuttaṃ hoti .
Vaṭṭantaṃ puna anto pavisatīti mahāaṭṭhakathāvacanassa kurundisaṅkhepaṭṭhakathāhi adhippāyo pakāsito .
Anto ṭhatvā bahi gacchantaṃ rakkhatīti bhikkhuno payogena gamanavegassa antoyeva vūpasantattā .
Parivattetvā abbhantarimaṃ bahi ṭhapetīti abbhantare ṭhitaṃ puṭakaṃ parivattetvā bahi ṭhapeti .
Ettha ca ‘‘ abbhantarime puṭake bhūmito mocitamatte pārājikan ’’ ti vadanti .
Ekābaddhan ti kājakoṭiyaṃ rajjuyā bandhanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Parivattitvā abbhantarimaṃ bahi ṭhapeti , pārājikan ti idaṃ sayaṃ bahi ṭhatvā paṭhamaṃ abbhantarimaṃ ukkhipitvā vā samakaṃ ukkhipitvā vā parivattanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Bahi ṭhatvā ukkhittamatte hi sabbaṃ bahigatameva hotīti .
Sace pana so bahi ṭhatvāpi bāhirapuṭakaṃ paṭhamaṃ anto ṭhapetvā pacchā abbhantarimaṃ ukkhipitvā bahi ṭhapeti , tadāpi ekābaddhatāya avijahitattā avahāro na dissati .
Keci pana ‘‘ bhūmiyaṃ patitvā vattantaṃ puna anto pavisati , pārājikamevāti ( pārā . aṭṭha .1.113) vuttattā bāhirapuṭake
M1.193 antopaviṭṭhepi bahigatabhāvato na muccati , antogataṃ pana puṭakaṃ paṭhamaṃ , pacchā eva vā bahi ṭhapitamatte vā pārājikamevā ’’ ti vadanti , taṃ na yuttaṃ .
Bahi bhūmiyaṃ pātitassa kenaci saddhiṃ ekābaddhatāya abhāvena antopaviṭṭhepi pārājikamevāti vattuṃ yuttaṃ , idaṃ pana ekābaddhattā tena saddhiṃ na sameti .
Tasmā yathā antobhūmigatena ekābaddhatā na hoti , evaṃ ubhayassāpi bahigatabhāve sādhiteyeva avahāroti viññāyati , vīmaṃsitvā gahetabbaṃ .
Ye pana parivattitvāti imassa nivattitvāti atthaṃ vadanti , tehi pana abbhantarimaṃ bahi ṭhapetīti ayamattho gahito hotīti tattha saṅkāyeva natthi .Abandhitvā kājakoṭiyaṃ ṭhapitamattameva hoti , pārājikan ti bahi gahitakājakoṭiyaṃ ṭhapitaṃ yadi pādaṃ agghati , pārājikameva , antoṭhapitena ekābaddhatāya abhāvāti adhippāyo .
‘‘ Gacchante yāne vā … pe … ṭhapetīti suṅkaghātaṃ apavisitvā bahiyeva ṭhapetī ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ suṅkaṭṭhānassa bahi ṭhapitanti vakkhamānattā .
Ācariyā pana ‘‘ suṅkaṭṭhānassa bahi ṭhitan ’’ ti pāṭhaṃ vikappetvā ‘‘ paṭhamaṃ antosuṅkaghātaṃ paviṭṭhesuyeva yānādīsu ṭhapitaṃ pacchā yānena saddhiṃ nīhaṭaṃ suṅkaghātassa bahi ṭhitaṃ , na ca tena nītan ’’ ti
M2.153 atthaṃ vadanti .
Ayaṃ pana tesaṃ adhippāyo – suṅkaṭṭhānassa anto paviṭṭhayānādīsu ṭhapitepi bhikkhussa payogaṃ vinā aññena nīhaṭattā nevatthi pārājikaṃ ,‘‘ atra paviṭṭhassa suṅkaṃ gaṇhantū ’’ ti vuttattā aññena nīhaṭassa bahi ṭhite bhaṇḍadeyyampi na hotīti .
Ayameva ca nayo ‘‘ vaṭṭitvā gamissatīti vā añño naṃ vaṭṭessatīti vā anto ṭhapitaṃ pacchā sayaṃ vā vaṭṭamānaṃ aññena vā vaṭṭitaṃ bahi gacchati , rakkhatiyevā ’’ ti iminā vacanena sametīti yuttataro viya dissati .
113. Gacchante yāne vāti ettha ‘‘ suṅkaṭṭhānassa bahi ṭhitaṃ sandhāya vuttan ’’ ti upatissatthero vadati kira .
‘‘ Gacchante yāne vātiādi suṅkaṭṭhānabbhantareM0.133 gahetabban ’’ ti vuttaṃ .
Bahi ṭhitassa vattabbameva natthi ,‘‘ anto ṭhatvā ’’ ti adhikāre vuttattā ceti yuttaṃ – yānādīsu ṭhapite tassa payogaṃ vināyeva gatesu pārājiko na hoti .
Kasmā na bhaṇḍadeyyanti ce ?
Suṅkaṭṭhānassa bahi ṭhitattā .
Araññaṭṭhe ‘‘ assatiyā atikkamantassapi bhaṇḍadeyyamevā ’’ ti ( pārā . aṭṭha .1.107) vuttaṃ tesaṃ sapariggahitattā .
Idha pana ‘‘ atra paviṭṭhassā ’’ ti vacanato na bahi ṭhitassa , taṃ kira suṅkasaṅketaṃ .
Gacchante yāne vā … pe … ṭhapetīti suṅkaghātaṃ pavisitvā appavisitvā vā ṭhapeti .Suṅkaṭṭhānassa bahi ṭhitan ti yānādīhi nīhaṭattā bahi ṭhitaṃ .
Keci pana ‘‘ bahi ṭhapitan ’’ ti pāṭhaṃ vikappetvā suṅkaṭṭhānato pubbeva bahi ṭhapitanti atthaṃ vadanti , taṃ na sundaraṃ ;
suṅkaṭṭhāne pavisitvā yāne ṭhapitepi pavattitvā gate viya dosābhāvato .
Suṅkaṭṭhānassa anto pavisitvā puna paccāgacchatopi tena passena paricchedaṃ atikkamantassa yadi tatopi gacchantānaṃ hatthato suṅkaṃ gaṇhanti , sīmātikkame pārājikameva .
Hatthisuttādīsūti hatthisikkhādīsu .
Yo pana suṅkaṭṭhānassa antova pavisitvā ‘‘ suṅkaṭṭhānan ’’ ti ñatvā theyyacittena āgatamaggena paṭinivattitvā gacchati , tassāpi yadi tena disābhāgena gacchantānampi hatthato suṅkaṃ gaṇhanti , pārājikameva .
Imasmiṃ ṭhāneti yathāvuttayānādīhi vuttappakārena nīharaṇe .
Anāpattīti tattha ‘‘ sahatthā ’’ ti vacanato aññena nīharāpentassa anāpatti .
Aññaṃ harāpetīti tattha ‘‘ sahatthā ’’ ti vacanato anāpatti .
Imasmiṃ ṭhāneti yānādīhi nīharaṇe .
Idhāti imasmiṃ
V2.136 adinnādānasikkhāpade .
Tatrāti tasmiṃ eḷakalomasikkhāpade .
Hontīti ettha iti -saddo hetuattho , yasmā eḷakalomāni nissaggiyāni honti , tasmā pācittiyanti attho .
Nissaggiyāni hontīti aṭṭhakathāto pācittiyaṃ , upacāraṃ okkamitvā pariharaṇe sādīnavattā dukkaṭaṃ .
Tatrāti tasmiṃ eḷakalomasikkhāpade ( pārā .571 ādayo ).Idha anāpattīti imasmiṃ sikkhāpade avahārābhāvā anāpatti .
Suṅkaṭṭhāne suṅkaṃ datvāva gantuṃ vaṭṭatīti idaṃ dāni vattabbānaṃ mātikāti dhammasiritthero .
‘‘ Anurādhapurassa catūsu dvāresu suṅkaṃ gaṇhanti , tesu dakkhiṇadvārassa purato maggo thūpārāmato ānandacetiyaṃ padakkhiṇaṃ katvā jetavanavihārassantarapākārassāsanne niviṭṭho , yo na gāmaṃ pavisanto upacāraṃ okkanto hoti .
Thūpārāmato ca mahācetiyaṃ padakkhiṇaṃ katvā rājavihāraṃ gacchanto na okkamatī ’’ ti kira mahāaṭṭhakathāyaṃ āgataṃ .
Upacāran ti suṅkaghātaparicchedato bahi samantā dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ abbhantaraṃ vatiāsannappadesasaṅkhātaṃ upacāraṃ .
Tādisaṃ upacāraṃ okkamitvā pariharaṇe sādīnavattā dukkaṭaṃ vuttaṃ .
Ettha cāti suṅkaghāte ‘‘ dvīhi leḍḍupātehīti ācariyaparamparābhatā ’’ ti likhitaṃ .
Dvīhi leḍḍupātehīti suṅkaghātassa paricchede aṭṭhapite yujjati , ṭhapite pana atirekayojanampi suṅkaghātaṃ hotīti tato paraṃ dve leḍḍupātā upacāroti gahetabbo .
So panetthāpi duvidho bāhirabbhantarabhedato .
Tattha dutiyaleḍḍupātasaṅkhātaṃ bāhiropacāraṃ sandhāya pāḷiyaṃ , mahāaṭṭhakathāya ñca dukkaṭaṃ vuttaṃ .
Abbhantaraṃ sandhāya
V0.119 kurundiyan ti no khanti .
‘‘ Atra paviṭṭhassa suṅkaṃ gaṇhantūti hi niyamitaṭṭhānaṃ ekantato pārājikakhettaṃ hoti , tañca parikkhittaṃ , eko leḍḍupāto dukkaṭakhettaṃ , aparikkhittañce , dutiyo leḍḍupātoti no adhippāyo ’’ ti ācariyo vadati .Etthāti suṅkaghāte .
‘‘ Dvīhi leḍḍupātehīti ayaṃ niyamo ācariyaparamparābhato ’’ ti mahāgaṇṭhipade vuttaṃ .
Suṅkaghātakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .