Nigamanavaṇṇanā
Nigamanavaṇṇanā
Nigamanavaṇṇanā
233. Idhāti imasmiṃ bhikkhuvibhaṅge .
Uddiṭṭhāti idha pātimokkhavasena anosāritattā cattāro pārājikāva uddiṭṭhā kathitāti attho gahetabbo .
Yadi evaṃ heṭṭhā thullaccayadukkaṭānampi vuttattā pārājikāva uddiṭṭhāti kasmā vuttāti ?
Pārājikādhikārattā santesupi thullaccayadukkaṭesu idha pārājikāva vuttā .
Yesaṃ … pe … asaṃvāsoti imamatthaṃ vā dīpetukāmo taṃsambandhena ‘‘ uddiṭṭhā cattāro pārājikā ’’ ti āha .
Tatthāyasmantetiādikaṃ pana anuññātapātimokkhuddesakkamopi ayameva , nāññoti dassanatthaṃ vuttaṃ .
233. Catuvīsatīti ettha mātughātakapitughātakaarahantaghātakā tatiyapārājikaṃ āpannā .
Bhikkhunidūsako , lambiādayo ca cattāro paṭhamapārājikaṃ āpannā evāti katvā kuto catuvīsatīti ce ?
Na , adhippāyājānanato .
Mātughātakādayo hi cattāro idhānupasampannā eva adhippetā , lambiādayo cattāro kiñcāpi paṭhamapārājikena saṅgahitā , yasmā
V0.155 ekena pariyāyena methunadhammapaṭisevino na honti , tasmā visuṃ vuttā .
233. Idhāti bhikkhuvibhaṅge .
Uddiṭṭhapārājikaparidīpanan ti sikkhāpadesu pātimokkhuddesavasena uddiṭṭhapārājikaparidīpanaṃ , na pana sabbasmiṃ pārājikavibhaṅge āgataāpattiparidīpanaṃ tattha thullaccayādīnampi āgatattā teneva uddiṭṭha-saddena vuttavibhaṅgassa niddesattā .Bhikkhunīnaṃ asādhāraṇāni cattārīti ubbhajāṇumaṇḍalikā vajjapaṭicchādikā ukkhittānuvattikā aṭṭhavatthukāti imāni cattāri bhikkhunīnaṃ bhikkhūhi asādhāraṇāni nāma .
Etesu ubbhajāṇumaṇḍalikā nāma yā kāyasaṃsaggarāgena avassutā teneva rāgena avassutassa manussapurisassa akkhakānaṃ adho jāṇumaṇḍalānaṃ
M2.298 kapparānañca upari yena kenaci sarīrāvayavena āmasanādiṃ sādiyati , tassā adhivacanaṃ .
Yā pana bhikkhunī aññissā bhikkhuniyā pārājikasaṅkhātaṃ vajjaṃ jānaṃ paṭicchādeti , sā vajjapaṭicchādikā nāma .
Samaggena pana saṅghena ukkhittaṃ bhikkhuṃ yā bhikkhunī yaṃdiṭṭhiko so hoti , tassā diṭṭhiyā gahaṇavasena anuvattati , sā ukkhittānuvattikā nāma .
Yā pana kāyasaṃsaggarāgena tintā tathāvidhasseva purisassa hatthaggahaṇaṃ vā saṅghāṭikaṇṇaggahaṇaṃ vā sādiyati , kāyasaṃsaggasaṅkhātassa asaddhammassa paṭisevanatthāya purisassa hatthapāse santiṭṭhati vā , tattha ṭhatvā sallapati vā , saṅketaṃ vā gacchati , purisassa āgamanaṃ vā sādiyati , kenaci vā paṭicchannokāsaṃ pavisati , hatthapāse vā ṭhatvā kāyaṃ upasaṃharati , ayaṃ aṭṭhavatthukā nāmāti veditabbaṃ .
Bhikkhunīnaṃ asādhāraṇāni cattārīti ubbhajāṇumaṇḍalikā ( pāci .658) vajjappaṭicchādikā ( pāci .665) ukkhittānuvattikā ( pāci .669) aṭṭhavatthukāti ( pāci .675) imāni bhikkhūhi asādhāraṇāni bhikkhunīnaṃ eva paññattāni pārājikānīti attho .
Vatthuvipannāti pabbajjupasampadānaṃ vatthubhāvo vatthu nāma , tena vatthumattena vipannā , vipannavatthukāti attho .
Ahetukapaṭisandhikāti maggānuppattikāraṇamāha .
Kiñcāpi duhetukānampi maggo nuppajjati , te pana pabbajjupasampadāsu ṭhatvā āyatiṃ maggahetuṃ sampādetuṃ sakkonti , ahetukā pana parisuddhe catupārisuddhisīle ṭhatvā sampādetuṃ na sakkonti , tasmā te tampi paṭicca vatthuvipannāvāti veditabbā .
Pārājikāti kammavipattiyā paṭisandhikkhaṇeyeva parājayaṃ āpannā .Vatthuvipannāti pabbajjupasampadāya avatthubhāvato vatthuvipannā .
Nesañhi ‘‘ na , bhikkhave , paṇḍako pabbājetabbo , yo pabbājeyya , āpatti dukkaṭassā ’’ tiādinā pabbajjā upasampadā ca paṭikkhittā .
Tasmā te bhikkhubhāvāya abhabbattā pārājikāpannasadisatāya ‘‘ pārājikā ’’ ti
V2.265 vuttā .
Tabbhāvabhāvitāya bhikkhubhāvo vasati etthāti vatthu , puggalānaṃ bhikkhubhāvārahatā .
Sā pana pabbajjakkhandhakāgatasabbadosavirahitasampattiyuttatā .
Taṃ vipannaṃ paṇḍakabhāvādiyogena yesaṃ te vatthuvipannā .
Ahetukapaṭisandhikāti iminā tesaṃ vipākāvaraṇena samannāgatabhāvaṃ dassento maggāvaraṇe kāraṇamāha .
Pārājikāpannasadisattā pārājikā .Theyyasaṃvāsakādikammaṃ mātughātādikaṃ viya ānantariyaṃ na hotīti āha ‘‘ imesaṃ tiṇṇaṃ saggo avārito ’’ ti .
Dīghatāya lambamānaṃ aṅgajātametassāti lambī .
So ettāvatā na pārājiko , atha kho yadā anabhiratiyā pīḷito attano aṅgajātaṃ mukhe vā vaccamagge vā paveseti , tadā pārājiko hoti .
Mudu piṭṭhi etassāti mudupiṭṭhiko , kataparikammāya mudukāya piṭṭhiyā samannāgato .
Sopi yadā anabhiratiyā pīḷito attano aṅgajātaṃ attano mukhavaccamaggesu aññataraṃ paveseti , tadā pārājiko hoti .
Parassa aṅgajātaṃ attano mukhena gaṇhātīti yo anabhiratiyā pīḷito parassa suttassa vā pamattassa vā aṅgajātaṃ attano mukhena
M2.299 gaṇhāti .
Parassa aṅgajāte abhinisīdatīti yo anabhiratiyā pīḷito parassa aṅgajātaṃ kammaniyaṃ disvā attano vaccamaggena tassūpari nisīdati , taṃ attano vaccamaggaṃ pavesetīti attho .
Etthāha – mātughātakapitughātakaarahantaghātakā tatiyapārājikaṃ āpannā , bhikkhunīdūsako lambīādayo cattāro paṭhamapārājikaṃ āpannā evāti kathaṃ catuvīsatīti ?
Vuccate – mātughātakādayo hi cattāro idha anupasampannā eva adhippetā , lambīādayo cattāro kiñcāpi paṭhamapārājikena saṅgahitā , yasmā pana etena pariyāyena methunaṃ dhammaṃ appaṭisevino honti , tasmā visuṃ vuttāti .
Etena pariyāyenāti ubhinnaṃ rāgapariyuṭṭhānasaṅkhātena pariyāyena .Dutiyavikappe kaccitthāti ettha kacci atthāti padacchedo veditabbo .
Theyyasaṃvāsakādīnaṃ gihibhāve ṭhatvā vipassanāya vāyamantānampi tasmiṃ attabhāve magguppattiabhāvato ‘‘ maggo pana vārito ’’ ti vuttaṃ .
Dīghatāya lambamānaṃ aṅgajātaṃ lambaṃ nāma , taṃ yassa atthi so lambī .
So ettāvatā na pārājiko , taṃ pana dīghaṃ aṅgajātaṃ
V1.219 attano mukhe vā vaccamagge vā sevanādhippāyena pavesentova pārājiko , idha pana vaccamagge pavesentova adhippeto mudupiṭṭhikeneva mukhe pavesanassa vuttattā .
Sopi hi kataparikammatāya mudubhūtāya piṭṭhiyā onamitvā attano aṅgajātaṃ mukhena gaṇhantova pārājiko hoti , na kevalo .
Yo pana mukhena attano vaccamaggaṃ vā paresaṃ vaccamaggamukhaṃ vā itthīnaṃ passāvamaggaṃ vā gaṇhāti , tassa ca purisanimittena purisanimittaṃ chupantassa ca maggena maggapaṭipādanepi pārājikaṃ na hoti purisanimittena taditaramaggasampaṭipādaneneva methunadhammavohāratoM1.251 .
Parassa aṅgajāte abhinisīdatīti parassa uttānaṃ sayantassa kammaniye aṅgajāte attano vaccamaggaṃ pavesento tassūpari nisīdati , idañca upalakkhaṇamattaṃ paresaṃ aṅgajātaṃ vaccamagge pavesento sādiyantopi pārājikova , balakkārena pana vaccamagge vā mukhe vā parena pavesiyamāno yadi na sādiyati , anāpattikova .
Ettha asādiyanaṃ nāma dukkaraṃ virajjitabbato .Etena pariyāyenāti ubhinnaṃ rāgapariyuṭṭhānasaṅkhātena pariyāyena .
Ettha ca anupasampannabhāve ṭhatvā mātupituarahantesu aññataraṃ ghātento bhikkhuniṃ dūsento ca sāmaṇerapabbajjampi na labhatīti dassanatthaṃ visuṃ gahitattā mātughātakādīnaṃ catunnaṃ tatiyapaṭhamapārājikesu antogadhatā veditabbā .
Yathā ettha , evaṃ gihibhāve ṭhatvā lohituppādaṃ karonto lohituppādakovāti gahetabbaṃ .
‘‘ Ekakammaṃ ekuddeso samasikkhatā ’’ ti evaṃ vuttasaṃvāsassa abhabbatāmattaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ yathā pure tathā pacchā ’’ ti .
Aññathā nesaṃ samaññāyapaṭiññāyabhikkhubhāvopi natthīti āpajjati .
Dutiyavikappe kacci atthāti padacchedo veditabbo .
Nigamanavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya sāratthadīpaniyaṃ
Catutthapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Saṅghādisesakaṇḍaṃ
Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya vimativinodaniyaṃ
Catutthapārājikavaṇṇanānayo niṭṭhito .
Niṭṭhito ca pārājikakaṇḍavaṇṇanānayo .
1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā
Catutthapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā .
Pārājikakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā .