6. Aññātakaviññattisikkhāpadavaṇṇanā
6. Aññātakaviññattisikkhāpadavaṇṇanā
515. Chaṭṭhe patikiṭṭhoti nihīno , lāmakoti attho .
Lolajātikoti lolasabhāvo .
515. Parikkhārānan ti
M0.241V0.215 upayogatthe sāmivacanaṃ .
Ekasāṭakan ti bhāvanapuṃsakaṃ ,‘‘ aññātako moghapurisā ’’ ti vacanena pavāritopi adātukāmo aññātako appavāritaṭṭhāne tiṭṭhatīti dīpitaṃ hoti .
Aññathā ‘‘ anāpatti pavāritānan ’’ ti iminā virujjhati .Paṭuyeva paṭṭo .
Tenāha ‘‘ cheko ’’ tiādi .
Kismiṃ viyāti ettha ‘‘ kismiṃ viyā ’’ ti nipātavasena samānatthaṃ ‘‘ kiṃsu viyā ’’ ti nipātapadanti āha ‘‘ kiṃsu viyā ’’ ti , kiṃ viyāti
M2.402 attho , dukkhaṃ viyāti adhippāyo .
Tenāha ‘‘ kileso viyā ’’ tiādi .
515. ChaṭṭheM1.325 paṭu eva paṭṭo .Dhammavasena upacāravasena nimantanā dhammanimantanāti pāḷipadassa attho veditabbo .
Sace pana ‘‘ vadeyyātha , bhante , yenattho ’’ ti idaṃ saccameva vuttaṃ siyā , pavāritoyeva hoti .
Yasmā pana pavāretvāpi adātukāmo appavāritaṭṭhāneyeva tiṭṭhati , tasmā bhagavā pavāritāpavāritabhāvaṃ avicāretvā ‘‘ ñātako te , upananda , aññātako ’’ ti ñātakaaññātakabhāvaṃyeva vicāresi .
Musiṃsūti vilumpiṃsu .
Pāḷiyaṃ dhammanimantanāti samaṇesu vattabbācāradhammamattavasena nimantanā , dātukāmatāya katanimantanā na hotīti attho .
Teneva ‘‘ viññāpessatī ’’ ti vuttaṃ .
Aññātakaappavāritato hi viññatti nāma hoti .
517. Anupubbakathāti anupubbena vinicchayakathā .
517. Neva tāva viññāpetabbaṃ , na bhañjitabban ti anacchinnānaṃ cīvarānaṃ attano santakānaṃ atthitāya , tattha paccāsāsabbhāvato ca .
Paccāsā kittakaṃ kālaṃ rakkhatīti ?
Yāva gāmantarā , yāva addhayojanāti eke .
Yāva dassanasavanūpacārāti eke .
Yāva aññe na passantīti eke .
Yāva paccāsā chijjatīti eke .
Yāva sākhāpalāsapariyesanabhañjanasajjanakālaparicchedāti eke .
Idaṃ sabbaṃ yathāsambhavaṃ yujjati .
Kathaṃ paññāyatīti ce ?
‘‘ Sace pana etesaṃ vuttappakārānaṃ gihivatthādīnaṃ bhisichavipariyantānaṃ kiñci na labbhati , tena tiṇena vā paṇṇena vā paṭicchādetvā āgantabban ’’ ti aṭṭhakathāvacanato .
517.‘‘ Tiṇena vā paṇṇena vā paṭicchādetvā āgantabban ’’ ti iminā bhūtagāmavikopanaṃ anuññātanti āha ‘‘ neva bhūtagāmapātabyatāyā ’’ tiādi .
Sesaparikkhārānaṃ saddhivihārikehi gahitattā nivāsanapārupanamattameva avasiṭṭhanti āha ‘‘ nivāsanapārupanamattaṃyeva haritvā ’’ ti .
Saddhivihārikānaṃ tāva āgamanassa vā anāgamanassa vā ajānanatāya vuttaṃ ‘‘ therehi neva tāva … pe … bhañjitabban ’’ ti .
Paresampi atthāya labhantīti attano cīvaraṃ dadamānā sayaṃ sākhābhaṅgena paṭicchādentīti tesaṃ atthāyapi bhañjituṃ labhanti .
‘‘ Tiṇena vā paṇṇena vā paṭicchādetvā āgantabban ’’ ti vacanato īdisesu bhūtagāmapātabyatāpi anuññātāyeva hotīti āha –
‘‘ neva bhūtagāmapātabyatāya pācittiyaṃ hotī ’’ ti .
Na tesaṃ dhāraṇe dukkaṭan ti tesaṃ titthiyaddhajānaṃ dhāraṇepi dukkaṭaṃ natthi .
Na tāva therānaṃ dātabbānīti na tāva attano ruciyā dātabbāni , yadā therā ‘‘ dethāvuso ’’ ti vadanti , tadā dātabbāni .
‘‘ Evaṃ sati daharāpi acchinnacīvaraṭṭhāne tiṭṭhanti , sākhāpalāsaṃ bhañjituṃ vaṭṭati , na aññathā .
‘ Yehi kehici vā acchinnaṃ hotī ’ ti hi vuttan ’’ ti vuttaṃ .
Ācariyo pana evaṃ vadati ‘‘ attano ruciyāpi dātuṃ labhantī ’’ ti .
Tathā hi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ paribhogajiṇṇaṃ vā ’ ti ettha ca ‘ acchinnacīvarānaṃ ācariyupajjhāyādīnaṃ attanā tiṇapaṇṇehi paṭicchādetvā dinnacīvarampi saṅgahaṃ gacchatī ’ ti vattuṃ yujjatī ’’ ti vuttaṃ .
Athāpi siyā ācariyādīhi ‘‘ āharāvuso ’’ ti vutteyeva , nāvutteti , na ,‘‘ kehici vā acchinnan ’’ ti ettha vuttalesato dutiyalesassa avisesabhāvappasaṅgatoti .
Atha kimatthaṃ ‘‘ na tāva therānaṃ dātabbānī ’’ ti vuttanti ce ?
Yāva therānaṃ atthāya sākhāpalāsāni bhañjati , tāva na dātabbāni , tato tāni theruddissakāni sākhāpalāsāni sayaṃ paridahitvā vināpi therāṇattiyā attano ruciyā dātabbāni , bhūtagāmapātabyatāya pācittiyaṃ na hoti satthunāpi anuññātattā .
‘‘ Tiṇena vā paṇṇena vā ’’ ti hi vuttaṃ , taṃ kappiyameva sandhāya vuttanti ce ?
Na ,‘‘ tadalābhe na tveva … pe … dukkaṭassā ’’ ti
M0.242 vacanavirodhato .
Etthāha – dukkaṭabhayā pācittiyavatthu ce atikkamitabbaṃ , tadalābhe thullaccayavatthu saṅghikaṃ , tadalābhe pārājikavatthupi atikkamitabbaṃ siyāti ?
Na , pārājikassa lokavajjattā .
Apica na sabbaṃ bhūtagāmaṃ pācittiyavatthumeva , tato dukkaṭādivatthupi atthi , anāpattivatthupi kālodisakaṃ , tasmā idaṃ tadāV0.216 anāpattivatthukanti veditabbaṃ .Yāni ca nesaṃ vatthāni dentīti sambandho .
Therānaṃ sayameva dinnattā vuttaṃ ‘‘ acchinnacīvaraṭṭhāne ṭhitattā ’’ ti .
Kittāvatā bhikkhu acchinnacīvaro naṭṭhacīvaro hotīti ?
Ettāvatā naggo hotīti eke .
Vikappanupagapacchimabhāvena , vikappanupagapacchimamādiṃ katvā viññāpentassa āpattīti eke .
Nivāsanapārupanupagābhāvenāti eke .
Ticīvarābhāvenāti eke .
Santaruttaraparamābhāvenāti eke .
Ayaṃ ekevādo yutto ‘‘ santaruttaraparamaṃ tato cīvaraṃ sāditabban ’’ ti hi vacanato , tasmā santaruttare sati vikappanupagapacchimaṃ viññāpentassa paṭilābhena nissaggiyaṃ .
Yadi evaṃ ‘‘ viññāpetvā paṭilabheyya nissaggiyan ’’ ti sikkhāpadena bhavitabbanti ce ?
Tanna , tadatthasiddhito nānatthattā dhātūnaṃ .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Yathā hi ‘‘ tikkhattuṃ methunaṃ dhammaṃ abhiviññāpesī ’’ ti ( pārā .36) vutte pavattesīti attho , tathā idhāpi ‘‘ cīvaraṃ viññāpeyyā ’’ ti viññattiyā pavatteyya uppādeyyāti attho .
Yadi laddhiṃ gaṇhāti , titthiyapakkantako nāma hoti , tasmā vuttaṃ ‘‘ laddhiṃ aggahetvā ’’ ti .
‘‘ No ce hoti saṅghassa vihāracīvaraṃ vā … pe … āpatti dukkaṭassā ’’ ti iminā antarāmagge paviṭṭhavihārato nikkhamitvā aññattha attano abhirucitaṭṭhānaṃ
V2.356 gacchantassa dukkaṭaṃ vuttaṃ .
Iminā ca ‘‘ yaṃ āvāsaṃ paṭhamaṃ upagacchatī ’’ ti vuttaṃ antarāmagge ṭhitavihārampi sace naggo hutvā gacchati , dukkaṭamevāti veditabbaṃ .
Yadi evaṃ tattha kasmā na vuttanti ce ?
Anokāsattā .
Tattha hi ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , acchinnacīvarassa vā … pe … cīvaraṃ viññāpetun ’’ ti iminā sambandhena saṅghikampi cīvaraṃ nivāsetuṃ pārupituñca anujānanto ‘‘ yaṃ āvāsaṃ paṭhamaṃ … pe … gahetvā pārupitun ’’ ti āha , tasmā tattha anokāsattā dukkaṭaṃ na vuttaṃ .Vihāracīvaran ti
M2.403 senāsanacīvaraṃ .Cimilikāhīti paṭapilotikāhi .
Tena nivatthoti taṃnivattho .
Aññassa alābhena tameva paribhuñjato jirati , na lesena .
Attanāti sayameva vattuṃ yujjati , tasmā ayuttaparibhogena aparibhuñjitvā yuttaparibhogavasena paribhuñjato jiṇṇaṃ paribhogajiṇṇaṃ nāma .
Tassa sabhāgānaṃ acchinnakāle dānampi yuttaparibhoge eva saṅgahaṃ gacchatīti adhippāyo .
Paṭhamaṃ suddhacittena liṅgaṃ gahetvā pacchā laddhiṃ gaṇhantopi titthiyapakkantako evāti āha ‘‘ nivāsetvāpi laddhi na gahetabbā ’’ ti .
Tassa uparīti bhūmattharaṇassa upari .
Yaṃ āvāsaṃ paṭhamaṃ upagacchatīti etthāpi vihāracīvarādiatthāya pavisantenapi tiṇādīhi paṭicchādetvāva
V1.285 gantabbaṃ , na tveva naggena āgantabbanti sāmaññato dukkaṭassa vuttattā .Videsagatenāti aññaṃ cīvaraṃ alabhitvā videsagatena .
Ekasmiṃ … pe … ṭhapetabban ti ettha ‘‘ lesena gahetvā agatattā ṭhapentena ca saṅghikaparibhogeneva ṭhapitattā aññasmiṃ senāsane niyamitampi aññattha ṭhapetuṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Cimilikāhīti paṭapilotikāhi .
Paribhogenevāti aññaṃ cīvaraṃ alabhitvā paribhuñjanena .
Paribhogenevāti aññaṃ cīvaraṃ alabhitvā paribhuñjanena .
Paribhogajiṇṇan ti yathā taṃ cīvaraṃ paribhuñjiyamānaṃ obhaggavibhaggatāya asāruppaṃ hoti , evaṃ jiṇṇaṃ .
‘‘ Ime kira dve lesā aṭṭhakathāyo , vācentānaṃ ācariyānaṃ matanti dhammasiritthero āhā ’’ ti vuttaṃ .
519-521.
Paribhogajiṇṇan ti yathā tena cīvarena sarīraṃ paṭicchādetuṃ na sakkā , evaṃ jiṇṇaṃ .
Kappiyavohārenāti kayavikkayāpattito mocanatthaṃ vuttaṃ .
‘‘ Viññāpentassā ’’ ti imasseva atthaṃ vibhāveti ‘‘ cetāpentassa parivattāpentassā ’’ ti .
Attano dhanena hi viññāpanaṃ nāma parivattanamevāti adhippāyo .
Saṅghavasena pavāritānaṃ viññāpane vattaṃ dasseti ‘‘ pamāṇameva vaṭṭatī ’’ ti .
Saṅghavasena hi pavārite sabbesaṃ sādhāraṇattā adhikaṃ viññāpetuṃ na vaṭṭati .
Yaṃ yaṃ pavāretīti yaṃ yaṃ cīvarādiṃ dassāmīti pavāreti .
Viññāpanakiccaṃ natthīti vinā viññattiyā dīyamānattā viññāpetvā kiṃ karissatīti adhippāyo .
Aññassatthāyāti etthāpi ‘‘ ñātakānaṃ pavāritānan ’’ ti idaṃ anuvattatiyevāti āha ‘‘ attano ñātakapavārite ’’ tiādi .
Vikappanupagacīvaratā , samayābhāvo , aññātakaviññatti , tāya ca paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni .
Aññātakaviññattisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Tatuttarisikkhāpadavaṇṇanā
519-521.
Paribhogajiṇṇan ti yathā tena cīvarena sarīraṃ paṭicchādetuṃ na sakkā , evaṃ jiṇṇaṃ .
Kappiyavohārenāti kayavikkayāpattito mocanatthaṃ vuttaṃ .
‘‘ Viññāpentassā ’’ ti imasseva atthaṃ vibhāveti ‘‘ cetāpentassa parivattāpentassā ’’ ti .
Attano dhanena hi viññāpanaṃ nāma parivattanamevāti adhippāyo .
521. Nisīdituṃ vā nipajjituṃ vā na labhatīti yathāsukhaṃ na labhatīti adhippāyo .
521. Aññassatthāyāti etthāpi ‘‘ ñātakānaṃ pavāritānan ’’ ti idaṃ anuvattati evāti āha ‘‘ attano ñātakapavārite ’’ tiādi .
Idha pana aññassa acchinnanaṭṭhacīvarassa atthāya aññātakaappavārite viññāpentassa nissaggiyena anāpattīti attho gahetabbo , itarathā ‘‘ ñātakānaṃ pavāritānan ’’ ti iminā viseso na bhaveyya .
Teneva anantarasikkhāpade vakkhati ‘‘ aṭṭhakathāsu pana ñātakaparivātaṭṭhāne … pe … pamāṇameva vaṭṭatīti vuttaṃ , taṃ pāḷiyā na sametī ’’ ti ( pārā . aṭṭha .2.526) ca ‘‘ yasmā panidaṃ sikkhāpadaṃ aññassatthāya viññāpanavatthusmiṃyeva paññattaṃ , tasmā idha ‘ aññassatthāyā ’ ti na vuttan ’’ ti ( pārā . aṭṭha .2.526) ca .
Vikappanupagacīvaratā , samayābhāvo , aññātakaviññatti , tāya paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni .
Saṅghavasena pavāritānaṃ viññāpane vattaṃ dasseti ‘‘ pamāṇameva vaṭṭatī ’’ ti .
Saṅghavasena hi pavārite sabbesaṃ sādhāraṇattā adhikaṃ viññāpetuṃ na vaṭṭati .
‘‘ Aññassatthāyā ’’ ti etthāpi ‘‘ ñātakānaṃ pavāritānan ’’ ti anuvattati eva .
Atthāya kassa ?
Tasseva aññassa .
Yathā aññātake tikapācittiyaṃ , tathā appavāritepīti dassanatthaṃ ‘‘ ñātakānaṃ pavāritānan ’’ ti vuttaṃ .
Aññathā ‘‘ ñātake ñātakasaññī ’’ ti iminā siddhattā na niccaṃ sesaṃ āpajjati .
Apicettha aññātakaggahaṇena appavāritaggahaṇaṃ hoti
M0.243 , appavāritaggahaṇena aññātakaggahaṇaṃ , aññātakā hi appavāritā honti .
Tathā ñātakaggahaṇena pavāritaggahaṇaṃ hoti , katthaci na hoti .
Na pavāritaggahaṇena ñātakaggahaṇaṃ hotīti imassa atthavisesassa dassanatthaṃ ‘‘ ñātakānaṃ pavāritānan ’’ ti vuttaṃ .
Tathā hi aññātikāya bhikkhuniyā appavāritāya ca cīvaraṃ aññatra pārivattakā paṭiggaṇhantassa āpatti .
Ñātikāya pana pavāritāya ca vissāsaṃ gaṇhāti , anāpatti .
Tathā purāṇacīvaraṃ ñātikāya anāpatti , pavāritāya pana tikapācittiyameva .
Ñātakānañca ekaccānaṃ purāṇacīvaraṃ nāma dātuṃ vaṭṭati , na pavāritānaṃ .
Tikacchedo ca mātikāpadeneva hoti , na aññena .
Tatthāpi ekeneva , na dutiyādīhīti ayaṃ vinaye dhammatā veditabbā .Yaṃ yaṃ pavāretīti yaṃ yaṃ cīvarādiṃ dassāmīti pavāreti .
Viññāpanakiccaṃ natthīti vinā viññattiyā dīyamānattā viññāpetvā kiṃ karissatīti adhippāyo .
Aññassatthāyāti etthāpi ‘‘ ñātakānaṃ pavāritānan ’’ ti idaṃ anuvattatiyevāti āha ‘‘ attano ñātakapavārite ’’ tiādi .
Vikappanupagacīvaratā , samayābhāvo , aññātakaviññatti , tāya ca paṭilābhoti imānettha cattāri aṅgāni .
Aññātakaviññattisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Aññātakaviññattisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .