Padabhājanīyavaṇṇanā
92.‘‘ Abhinavaniviṭṭho ekakuṭikādigāmo yāva manussā pavisitvā vāsaṃ na kappenti , tāva gāmasaṅkhyaṃ na gacchatī ’’ ti vadanti , tasmā tattha gāmappavesanāpucchādikiccampi natthi .
92. Gāmā vā araññā vāti lakkhaṇānupaññattikattā paṭhamapaññattiyā ādimhi vuttā .
92. Punapi
M1.170 ‘‘ āgantukāmā ’’ ti vuttattā ca sabbathā manussehi anivutthapubbe abhinavamāpite ,‘‘ puna na pavisissāmā ’’ ti nirālayehi pariccatte ca gāme gāmavohārābhāvā gāmappavesanāpucchanādikiccaṃ natthīti veditabbaṃ .Yakkhapariggahabhūtoti saupaddavavasena vuttaṃ , yakkhanagarādiṃ vā saṅgaṇhāti .
Yakkhanagarampi āpaṇādīsu dissamānesu gāmasaṅkhyaṃ
M2.124 gacchati , adissamānesu na gacchati , tasmāV2.110 yakkhanagarampi pavisantena āpaṇādīsu dissamānesu sabbaṃ gāmappavesanavattaṃ kātabbaṃ , adissamānesu na kātabbanti vadanti .
Punapi āgantukāmāti iminā tesaṃ tattha sāpekkhabhāvaṃ dasseti .
Yato pana nirapekkhāva hutvā pakkamanti , so gāmasaṅkhyaṃ na gacchati , tasmā tattha gāmappavesanāpucchādikiccampi natthi .Nanu ca ‘‘ gāmā vā araññā vā ’’ ti ettakameva mātikāyaṃ vuttaṃ , tasmā gāmalakkhaṇaṃ dassetvā araññameva dassetabbaṃ siyā , gāmūpacāro nāmātiādi pana kasmā vuttanti āha –
‘‘ gāmūpacārotiādi araññaparicchedadassanatthaṃ vuttan ’’ ti .
Gāmūpacāre hi dassite ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca avasesaṃ araññaṃ nāmāti araññaparicchedo sakkā dassetuṃ , idañca gāmagāmūpacāre asaṅkarato dassetuṃ vuttaṃ .
Mātikāyaṃ pana gāmaggahaṇeneva gāmūpacāropi saṅgahitoti daṭṭhabbaṃ .
Gāmūpacāro hi loke gāmasaṅkhyameva gacchati .
Evañca katvā mātikāya anavasesaavaharaṇaṭṭhānapariggaho siddho hoti .
Yato vā apakkantā , so amanusso nāma .
‘‘ Amanussagāmaṃ apārupitvā , gāmappavesanañca anāpucchā pavisituṃ vaṭṭatī ’’ ti anugaṇṭhipade vuttaṃ .
‘‘ Yato gāmato āgantukāmā eva apakkantā , taṃ gāmaṃ evaṃ pavisituṃ na vaṭṭatī ’’ ti vadanti eke .
Keci pana ‘‘ yakkhapariggahabhūtopi āpaṇādīsu dissamānesu eva ‘ gāmo ’ ti saṅkhyaṃ gacchati , adissamānesu pavesane anāpattī ’’ ti vadanti .
Mātikāyaṃ pana gāmaggahaṇeneva gāmūpacāropi gahitoti daṭṭhabbo .
Indakhīleti ummāre .
Araññasaṅkhepaṃ gacchatīti ‘‘ nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ araññan ’’ ti ( vibha .529) abhidhamme vuttattā .
Vemajjhameva indakhīloti vuccatīti indakhīlaṭṭhāniyattā asatipi indakhīle vemajjhameva tathā vuccati .
Yattha pana dvārabāhāpi natthi , tattha ubhosu passesu vatiyā vā pākārassa vā koṭivemajjhameva indakhīlaṭṭhāniyattā ‘‘ indakhīlo ’’ ti gahetabbaṃ .
‘‘ Gāmo eva upacāro gāmūpacāroti evaṃ kammadhārayavasena gahite kurundaṭṭhakathādīsu vuttampi suvuttameva hotī ’’ ti vadanti .
Araññaparicchedadassanatthan ti gāmagāmūpacāresu dassitesu tadaññaṃ araññanti araññaparicchedo sakkā ñātunti vuttaṃ .
Indakhīleti ummāre .
Araññasaṅkhepaṃ gacchati tathā abhidhamme vuttattā .
Asatipi indakhīle indakhīlaṭṭhāniyattā ‘‘ vemajjhameva indakhīloti vuccatī ’’ ti vuttaṃ .
Yattha pana dvārabāhāpi natthi , tattha pākāravemajjhameva indakhīloti gahetabbaṃ .
Uḍḍāpentoti palāpento .
Luṭhitvāti parivattetvā .
Majjhimassa purisassāti thāmamajjhimassa purisassa .
Iminā pana vacanena suppamusalapātopi baladassanavaseneva katoti daṭṭhabbaṃ .
Luṭhitvāti pavaṭṭitvā .
Majjhimassa purisassa suppapāto vātiādi mātugāmassa kākuṭṭhāpanavasena gahetabbaṃ , na baladassanavasena ‘‘ mātugāmo bhājanadhovanaudakaṃ chaḍḍetī ’’ ti ( pārā . aṭṭha .1.92) upari vuccamānattā , teneva ‘‘ leḍḍupāto ’’ ti avatvā suppapātotiādi vuttaṃ .
Kurundaṭṭhakathāyaṃ mahāpaccariyañca gharūpacāro gāmoti adhippāyena ‘‘ gharūpacāre ṭhitassa leḍḍupāto gāmūpacāro ’’ ti vuttaṃ .
Dvāreti nibbakosassa udakapatanaṭṭhānato abbhantaraṃ sandhāya vuttaṃ .
Antogeheti ca pamukhassa abbhantarameva sandhāya vuttaṃ .
Kataparikkhepoti imināva gharassa samantato tattako paricchedo gharūpacāro nāmāti vuttaṃ hoti .
Yassa pana gharassa samantato gorūpānaṃ pavesananivāraṇatthaṃ pākāravatiādīhi parikkhepo kato hoti , tattha sova parikkhepo gharūpacāro , suppapātādiparicchedo pana aparikkhittagharaṃ sandhāya vuttoti daṭṭhabbaṃ
M2.125 .
Kurundaṭṭhakathāyaṃ mahāpaccariyañca gharūpacārova gāmoti adhippāyena ‘‘ gharūpacāre ṭhitassa leḍḍupāto gāmūpacāro ’’ ti vuttaṃ .
Kataparikkhepoti iminā parikkhepato bahi upacāro na gahetabboti dasseti .
Suppamusalapātopi aparikkhittagehasseva , so ca yato pahoti , tattheva gahetabbo , appahonaṭṭhāne pana vijjamānaṭṭhānameva gahetabbaṃ .
Yassa pana gharassa samantato pākārādīhi parikkhepo kato hoti , tattha sova parikkhepo gharūpacāroti gahetabbaṃ .‘‘ Tassa gharūpacāro gāmoti āpajjatī ’’ ti vacanaṃ paṭikkhipati .
‘‘ Gāmassupacāro ca gāmo ca gāmūpacāro cā ’’ ti vadanti , taṃ virujjhati , na .
‘‘ Imesaṃ lābhādīsu lakkhaṇaṃ sandhāya mahāaṭṭhakathāyaṃ ‘ gharaṃ gharūpacāro ’ tiādi vuttaṃ , taṃ na mayaṃ paṭikkhipāmā ’’ ti ca vadanti .
‘‘ Kataparikkhepo
M0.125 cāti gharassa samantato tattako upacāro nāmā ’’ ti gaṇṭhipade likhitaṃ .Idamettha pamāṇan ti vikālagāmappavesanādīsu gāmagāmūpacārānaṃ asaṅkarato vinicchayassa veditabbattā .
Kurundī ādīsu vuttanayena hi gharūpacārassa gāmoti āpannattā gharagharūpacāragāmagāmūpacārānaṃ saṅkaro siyā .
Evaṃ sabbatthāti iminā ito pubbepi pacchimasseva vādassa pamāṇabhāvaṃ dasseti
V2.111 .
Keci pana ‘‘ ito paṭṭhāya vakkhamānavādaṃ sandhāya vuttan ’’ ti vadanti , taṃ na gahetabbaṃ .
Anugaṇṭhipade pana ‘‘ yo yo aṭṭhakathāvādo vā theravādo vā pacchā vuccatīti ito anāgataṃ sandhāya vuttaṃ , nātītaṃ .
Yadi atītampi sandhāya vuttaṃ , mahāpadumatheravādova pamāṇaṃ jātanti āpajjati , tasmā anāgatameva sandhāya vuttanti ācariyā kathayantī ’’ ti vuttaṃ .
Pubbe vuttanayenāti parikkhittagāme vuttanayena .Kiñcāpi kurundi ādīsu pāḷiyaṃ vuttavacanānulomavasena vuttattā ‘‘ pamādalekhā ’’ ti na vattabbaṃ , mahāaṭṭhakathāyaṃ
V0.112 vuttavinicchayo saṅgītito paṭṭhāya āgato .
‘‘ Yañcetaṃ mahāaṭṭhakathāyan ’’ tiādi sīhaḷadīpe aṭṭhakathācariyehi vuttaṃ ‘‘ vinicchayanayo ’’ ti ca .Sesampīti gāmūpacāralakkhaṇaṃ sandhāya vadati .
Sesampīti gāmūpacāralakkhaṇampi .
Tatrāti tasmiṃ gāmūpacāraggahaṇe .
Tatrāyaṃ nayoti tassa gāmūpacārassa gahaṇe ayaṃ nayo .
Tassa gāmaparicchedadassanatthan ti tassa aparicchedassa gāmassa gāmaparicchedaṃ dassetunti attho .
Yadi evaṃ ‘‘ gāmo nāmā ’’ ti padaṃ uddharitvā ‘‘ aparikkhittassa gāmassa gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto ’’ ti kasmā na vuttanti ?
‘‘ Gāmo nāmāti idha avuttampi adhikāravasena labbhatiyevā ’’ ti vadanti .
Apare pana bhaṇanti ‘‘ gāmūpacāro nāmāti imināva gāmassa ca gāmūpacārassa ca saṅgaho daṭṭhabbo .
Kathaṃ ?
‘ Gāmassa upacāro gāmūpacāro ’ ti evaṃ viggahe kariyamāne ‘ parikkhittassa gāmassa indakhīle ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto ’ ti iminā parikkhittassa gāmassa gāmūpacāralakkhaṇaṃ dassitaṃ hoti ,‘ gāmasaṅkhāto upacāro gāmūpacāro ’ ti evaṃ pana gayhamāne ‘ aparikkhittassa gāmassa gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto ’ ti iminā aparikkhittassa gāmassa gāmaparicchedo dassitoti sakkā viññātun ’’ ti .
‘‘ Gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto ’’ ti iminā parikkhittassapi gāmassa sace leḍḍupātato dūre parikkhepo hoti , leḍḍupātoyeva gāmaparicchedoti gahetabbanti vadanti .
Pubbe vuttanayenevāti parikkhittagāme vuttanayeneva .
Saṅkarīyatīti missīyati .
Saṅkarīyatīti missīyati .
Etthāti gharagharūpacāragāmagāmūpacāresu .
‘‘ Vikāle gāmappavesane parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa āpatti pācittiyassa , aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassa āpatti pācittiyassā ’’ ti ( pāci .513) vuttattā gāmagāmūpacārānaṃ asaṅkaratā icchitabbāti āha –
‘‘ asaṅkarato cettha vinicchayo veditabbo vikāle gāmappavesanādīsū ’’ ti .
Ettha ca ‘‘ parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ , aparikkhittassa
M2.126 parikkhepārahaṭṭhānaṃ atikkamantassa vikālagāmappavesanāpatti hotī ’’ ti keci vadanti , taṃ na gahetabbaṃ padabhājaniyaṃ pana ‘‘ parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa āpatti pācittiyassa , aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassa āpatti pācittiyassā ’’ ti ( pāci .513) vuttattā .
Aparikkhittassa gāmassa gharūpacārato paṭṭhāya dutiyaleḍḍupātasaṅkhātassa gāmūpacārassa okkamane āpatti veditabbā .
Teneva vikālagāmappavesanasikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ ( pāci . aṭṭha .512)‘‘ aparikkhittassa gāmassa upacāro adinnādāne vuttanayeneva veditabbo ’’ ti vuttaṃ .
Mātikāṭṭhakathāyampi ( kaṅkhā . aṭṭha . dutiyapārājikavaṇṇanā ) vuttaṃ ‘‘ yvāyaṃ aparikkhittassa gāmassa upacāro dassito , tassa vasenaV2.112 vikālagāmappavesanādīsu āpatti paricchinditabbā ’’ ti .
Yadi evaṃ ‘‘ vikāle gāmaṃ paviseyyā ’’ ti iminā virujjhatīti ?
Na virujjhati gāmūpacārassapi gāmaggahaṇena gahitattā .
Tasmā parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa , aparikkhittassa upacāraṃ okkamantassa vikālagāmappavesanāpatti hotīti niṭṭhamettha gantabbaṃ .
Vikāle gāmappavesanādīsūti ādi -saddena gharagharūpacārādīsu ṭhitānaṃ uppannalābhabhājanādiṃ saṅgaṇhāti .Vikālegāmappavesanādīsūti ettha ‘‘ gāmappavesanañhi bahi eva āpucchitabban ’’ ti gaṇṭhipade vuttaṃ .
‘‘ Taṃ aṭṭhakathāya na sametī ’’ ti vadanti .
‘‘ Gāmasaṅkhātūpacāraṃ sandhāya vuttan ’’ ti gahite sametīti mama takko .
Vikāle gāmappavesane ‘‘ parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa āpatti pācittiyassa .
Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassa āpatti pācittiyassā ’’ ti ( pāci .513) vuttattā
V1.149 gāmagāmūpacārānaṃ asaṅkaratā icchitabbāti āha asaṅkarato cātiādi .
Keci panettha pāḷiyaṃ ‘‘ aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassāti idaṃ parikkhepārahaṭṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ , na tato paraṃ ekaleḍḍupātaparicchinnaṃ upacāraṃM1.171 .
Tasmā parikkhepārahaṭṭhānasaṅkhātaṃ gāmaṃ okkamantasseva āpatti , na upacāran ’’ ti vadanti , taṃ na gahetabbaṃ ‘‘ gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupātabbhantaraṃ gāmo nāma .
Tato aññassa leḍḍupātassa abbhantaraṃ gāmūpacāro nāmā ’’ ti ( pārā . aṭṭha .1.92) idheva aṭṭhakathāyaṃ vuttattā .
Vikāle gāmappavesanasikkhāpadaṭṭhakathāyañhi aparikkhittassa gāmassa upacāro adinnādāne vuttanayeneva veditabboti ( pāci . aṭṭha .512) ayameva nayo atidisito .
Teneva mātikāṭṭhakathāya mpi ‘‘ yvāyaṃ aparikkhittassa gāmassa upacāro dassito , tassa vasena vikāle gāmappavesanādīsu āpatti paricchinditabbā ’’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . dutiyapārājikavaṇṇanā ) vuttaṃ , tasmā parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa , aparikkhittassa gāmassa gharūpacārato paṭṭhāya dutiyaleḍḍupātasaṅkhātaṃ gāmūpacāraṃ okkamantassa vikāle gāmappavesanāpatti hoti , mātikāya ñca vikāle gāmaṃ paviseyyāti gāmaggahaṇeneva gāmūpacāropi gahitoti veditabbaṃ .
Vikāle gāmappavesanādīsūti ādi -saddena gharagharūpacārādīsu ṭhitānaṃ uppannalābhabhājanādiṃ saṅgaṇhāti .Leḍḍupāteneva paricchinditabboti parikkhepārahaṭṭhānaṃ , na upacāraṃ .
So hi tato aparena leḍḍupātena paracchinno .
Nikkhamitvā bahi indakhīlāti indakhīlato bahi nikkhamitvāti attho .
Ettha ca vinayapariyāyena tāva ‘‘ ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca avasesaṃ araññan ’’ ti ( pārā .92) āgataṃ , suttantapariyāyena āraññikaṃ bhikkhuṃ sandhāya ‘‘ āraññakaṃ nāma senāsanaṃ pañcadhanusatikaṃ pacchiman ’’ ti ( pārā .654) āgataṃ .
Vinayasuttantā ubhopi pariyāyadesanā nāma , abhidhammo pana nippariyāyadesanā .
Nippariyāyato ca gāmavinimuttaṃ ṭhānaṃ araññameva hotīti abhidhammapariyāyena araññaṃ dassetuṃ ‘‘ nikkhamitvā bahi indakhīlā ’’ ti ( vibha .529) vuttaṃ .
Imasmiṃ adinnādānasikkhāpadeti niyamena aññattha aññathāti atthato vuttaṃ hoti .
Tena vā niyamena yathārutavasenāpi attho idha yujjati .
Abhidhamme panātiādinā aññathāpi atthāpattisiddhaṃ dasseti .
Nikkhamitvā bahi indakhīlāti indakhīlato bahi nikkhamitvā ṭhitaṃ yaṃ ṭhānaṃ sabbametaṃ araññanti yojanā .
‘‘ Ācariyadhanu nāma pakatihatthena navavidatthippamāṇaṃ , jiyāya pana āropitāya catuhatthappamāṇan ’’ ti vadanti .
Ācariyadhanu nāma pakatihatthena navavidatthipamāṇaṃ , jiyāya pana āropitāya sattaṭṭhavidatthimattanti vadanti .
Lesokāsanisedhanatthan ti ‘‘ mayā neva gāme , na araññe haṭaṃ , ghare vā gharūpacāresu vā gāmūpacāresu vā aññatarasmin ’’ ti vattuṃ mā labhatūti vuttaṃ hoti .
Kappiyan ti anurūpavasena vuttaṃ .
Akappiyampi pana appaṭiggahitañce , adinnasaṅkhyameva gacchati .
‘‘ Pariccāgādimhi akate ‘ idaṃ mama santakan ’ ti aviditampi parapariggahitameva puttakānaṃ pitu accayena santakaṃ viya , taṃ atthato apariccatte saṅgahaṃ gacchatī ’’ ti gaṇṭhipade vuttaṃ .
Kappiyan ti anurūpavasena vuttaṃ akappiyassāpi appaṭiggahitassa paribhoge pācittiyattā .
Pariccāgādimhi akate ‘‘ idaṃ mayhaṃ santakan ’’ ti aviditampi parapariggahitameva
M2.127 mātāpitūnaṃ accayena mandānaṃ uttānaseyyakānaṃ dārakānaṃ santakamiva .
Pariccāgādimhi akate ‘‘ idaṃ mayhaṃ santakan ’’ ti vatthusāminā aviditampi pariggahitameva bālummattādīnaṃ santakaṃ viya , tādisaṃ avaharantopi ñātakādīhi pacchā ñatvā vatthusāminā ca anubandhitabbato pārājikova hoti .Yassa vasena puriso thenoti vuccati , taṃ theyyan ti āha ‘‘ avaharaṇacittassetaṃ adhivacanan ’’ ti .
‘‘ Thenassa kammaṃ theyyaṃ , thenena gahetabbabhūtaṃ bhaṇḍaṃ .
Theyyanti saṅkhātanti theyyasaṅkhātan ’’ ti porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ .
Taṃ theyyaṃ yassa thenassa kammaṃ , so yasmā theyyacitto avaharaṇacitto hoti , tasmā ‘‘ theyyasaṅkhātan ’’ ti padaṃ uddharitvā ‘‘ theyyacitto avaharaṇacitto ’’ ti padabhājanampi tesaṃ porāṇānaṃ yujjateva , tathāpi aṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva gahetabbaṃ .
Yassa vasena puriso theno hoti , taṃ theyyanti āha ‘‘ avaharaṇacittassetaṃ adhivacanan ’’ ti .
Saṅkhā -saddo ñāṇakoṭṭhāsapaññattigaṇanādīsu dissati .
‘‘ Saṅkhāyekaṃ paṭisevatī ’’ tiādīsu ( ma . ni .2.168) hi ñāṇe dissati .
‘‘ Papañcasaññāsaṅkhā samudācarantī ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.204) koṭṭhāse .
‘‘ Tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ saṅkhā samaññā ’’ tiādīsu ( dha . sa .1313) paññattiyaṃ .
‘‘ Na sukaraṃ saṅkhātun ’’ tiādīsu ( dha . pa .196; apa . thera .1.10.2) gaṇanāyaṃ .
Tattha koṭṭhāsavacanaṃ saṅkhā-saddaṃ sandhāyāha ‘‘ saṅkhāsaṅkhātanti atthato ekan ’’ ti .
Tenāha ‘‘ koṭṭhāsassetaṃ adhivacanan ’’ ti .
Papañcasaṅkhāti taṇhāmānadiṭṭhisaṅkhātā papañcakoṭṭhāsā .
Papañcasaṅkhāti taṇhāmānadiṭṭhisaṅkhātā papañcakoṭṭhāsā .
‘‘ Eko cittakoṭṭhāsoti yañca pubbabhāge avaharissāmīti pavattaṃ cittaṃ , yañca gamanādisādhakaṃ parāmasanādisādhakaṃ vā majjhe pavattaṃ , yañca
V2.113 ṭhānācāvanappayogasādhakaṃ , tesu ayameveko pacchimo cittakoṭṭhāso idhādhippeto ’’ ti keci vadanti .
Cūḷagaṇṭhipade pana ‘‘ ūnamāsakamāsakaūnapañcamāsakapañcamāsakāvaharaṇacittesu eko cittakoṭṭhāso ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Anekappabhedattā cittassa eko cittakoṭṭhāsoti vuttan ’’ ti mahāgaṇṭhipade majjhimagaṇṭhipade ca vuttaṃ .
Idamevettha sundarataraṃ ‘‘ theyyacittasaṅkhāto eko cittakoṭṭhāso ’’ ti vuttattā .
Eko cittakoṭṭhāsoti ṭhānācāvanapayogasamuṭṭhāpako eko cittakoṭṭhāsoti attho .Theyyasaṅkhātenāti theyyacittakoṭṭhāsena karaṇabhūtena , na vissāsatāvakālikādigāhavasappavattacittakoṭṭhāsenāti vuttaṃ hoti .
‘‘ Yañca pubbabhāge ‘ avaharissāmī ’ ti pavattaṃ cittaṃ , yañca gamanādisādhakaṃ , parāmasanādisādhakaṃ vā majjhe pavattaṃ , yañca ṭhānācāvanapayogasādhakaṃ
M0.126 , tesu ayameveko pacchimo cittakoṭṭhāso idha adhippeto ‘ theno ’ ti apare ’’ ti anugaṇṭhipade vuttaṃ .
Ūnamāsakamāsapādādīsu ‘‘ avaharaṇacittesu ekacittakoṭṭhāsoti ācariyā vadantī ’’ ti vuttaṃ .Abhiyogavasenāti aḍḍakaraṇavasena .
Abhiyuñjatīti codeti , aḍḍaṃ karotīti attho .
Parikappitaṭṭhānan ti okāsaparikappanavasena parikappitappadesaṃ .
Suṅkaghātan ti ettha rājūnaṃ deyyabhāgassa etaṃ adhivacanaṃ suṅkoti , so ettha haññati adatvā gacchantehīti suṅkaghāto .
‘‘ Ettha paviṭṭhehi suṅko dātabbo ’’ ti rukkhapabbatādisaññāṇena niyamitappadesassetaṃ adhivacanaṃ .
Abhiyogavasenāti aṭṭakaraṇavasena .
Saviññāṇakenevāti idaṃ saviññāṇakānaññeva āveṇikavinicchayaṃ sandhāya vuttaṃ .
Pāṇo apadantiādīsu hi ‘‘ padasā nessāmī ’’ ti paṭhamaṃ pādaṃ
V1.150 saṅkāmeti , āpatti thullaccayassātiādinā pāḷiyaṃ ( pārā .111), bhikkhu dāsaṃ disvā sukhadukkhaṃ pucchitvāM1.172 vā apucchitvā vā ‘‘ gaccha , palāyitvā sukhaṃ jīvā ’’ ti vadati , so ce palāyati , dutiyapadavāre pārājikantiādinā ( pārā . aṭṭha .1.114) aṭṭhakathāyañca yo saviññāṇakānaññeva āveṇiko vinicchayo vutto , so ārāmādiaviññāṇakesu na labbhatīti tādisaṃ sandhāya ‘‘ saviññāṇakenevā ’’ ti vuttaṃ .
Yo pana vinicchayo ārāmādiaviññāṇakesu labbhati , so yasmā saviññāṇakesu alabbhanako nāma natthi , tasmā vuttaṃ ‘‘ nānābhaṇḍavasena saviññāṇakāviññāṇakamissakenā ’’ ti .
Saviññāṇakena ca aviññāṇakena cāti attho .
Yasmā cettha aviññāṇakeneva ādiyanādīni chapi padāni na sakkā yojetuṃ iriyāpathavikopanassa saviññāṇakavaseneva yojetabbato , tasmā ‘‘ aviññāṇakenevā ’’ ti tatiyaṃ pakāraṃ na vuttanti daṭṭhabbaṃ .Ārāman ti idaṃ upalakkhaṇamattaṃ dāsādisaviññāṇakassāpi idha saṅgahetabbato , nānābhaṇḍavasena hettha yojanā dassiyati .
Parikappitaṭṭhānan ti parikappitokāsaṃ .
Suṅkaghātan ti ettha maggaṃ gacchantehi satthikehi attanā nīyamānabhaṇḍato rañño dātabbabhāgo suṅko nāma , so ettha haññati adatvā gacchantehi avaharīyati , taṃ vā hanti ettha rājapurisā adadantānaṃ santakaṃ balakkārenāti suṅkaghāto ,‘‘ ettha paviṭṭhehi suṅko dātabbo ’’ ti rukkhapabbatādisaññāṇena niyamitappadesassetaṃ adhivacanaṃ .