Phalasacchikiriyā-padato paṭṭhāya eva pāṭho gahetabbo , phalasacchikiriyāyapi ekekampi ekekaphalavasena pārājikaṃ veditabbaṃ .
200. Ullapanākāran ti
M2.289 samāpajjintiādiullapanākāraṃ .
Āpattibhedan ti ‘‘ na paṭivijānantassa āpatti thullaccayassā ’’ tiādiāpattibhedaṃ .
200. PunaV1.214 ānetvā paṭhamajjhānādīhi na yojitan ti ettha ‘‘ paṭhamajjhānenāti pāṭho ’’ ti keci vadanti , taṃ yuttameva ādi-saddena gahetabbassaM1.245 jhānassa abhāvā .
Paṭhamajjhānamūlakañhi ekameva khaṇḍacakkaṃ .Puna ānetvā paṭhamajjhānādīhi na yojitan ti ettha ‘‘ paṭhamajjhānenā ’’ ti pāṭhoti gaṇṭhipade vuttaṃ , tadeva yuttaṃ .
Kattusādhanopi bhaṇita -saddo hotīti āha ‘‘ atha vā ’’ tiādi .
Kattusādhanopi bhaṇita-saddo hotīti āha atha vātiādi .
Yena cittena musā bhaṇati , teneva cittena na sakkā ‘‘ musā bhaṇāmī ’’ ti jānituṃ , antarantarā pana aññena cittena ‘‘ musā bhaṇāmī ’’ ti jānātīti vuttaṃ ‘‘ bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmī ’’ ti .
Ayamettha attho dassitoti tīhi aṅgehi samannāgato musāvādoti ayamettha attho dassito .
Yena cittena musā bhaṇati , teneva cittena na sakkā ‘‘ musā bhaṇāmī ’’ ti jānituṃ , antarantarā pana aññāhi manodvāravīthīhi ‘‘ musā bhaṇāmī ’’ ti jānātīti vuttaṃ ‘‘ bhaṇantassa hoti musā bhaṇāmī ’’ ti .
Ayamettha attho dassitoti tīhi aṅgehi samannāgato musāvādoti ayamattho dassito .
Na sakkā na bhavitun ti pubbabhāgato paṭṭhāya ābhogaṃ katvā bhaṇitattā na sakkā na bhavituṃ .
200.‘‘ Sacepi na hoti , pārājikamevā ’’ ti aṭṭhānaparikappavasena vuttaṃ kira .
‘‘ Iti vācā tivaṅgikā ’’ ti vakkhati .
Āpattiyā na kāretabboti pubbabhāgakkhaṇe ‘‘ musā bhaṇissāmī ’’ ti ābhogaṃ vinā sahasā bhaṇantassa vacanakkhaṇe ‘‘ musā etan ’’ ti upaṭṭhitepi nivattetumasakkuṇeyyatāya avisayabhāvato āpattiyā na kāretabbo .
Davāti sahasā .
Ravāti aññaṃ vattukāmassa khalitvā aññabhaṇanaṃ .
Davāti sahasā .
Ravāti aññaṃ vattukāmassa khalitvā aññabhaṇanaṃ .
Taṃ jānātīti taṃñāṇaṃ , tassa bhāvo taṃñāṇatā , ñāṇassa visayavisayībhāvena attasaṃvedananti attho .
Ñāṇasamodhānan ti bahūnaṃ ñāṇānaṃ ekasmiṃ khaṇe samodhānaṃ , sahuppattīti attho .
Taṃ jānātīti taṃñāṇaṃ , tassa bhāvo taṃñāṇatā , ñāṇassa atthasaṃvedananti attho .
Ñāṇasamodhānan ti ñāṇassa bahubhāvo , ekacittuppāde anekañāṇatāti attho .
Na hi sakkā … pe … jānitun ti ārammaṇakaraṇassa abhāvato vuttaṃ .
Yena cittena ‘‘ musā bhaṇissan ’’ ti jānātīti idaṃ pubbabhāgacetanañca sanniṭṭhānacetanañca ekato katvā vuttaṃ .
Yena cittena pubbabhāgacetanābhūtena sanniṭṭhānacetanābhūtena ca visaṃvāditabbasattasaṅkhāre jānāti , yena cittena musā bhaṇissanti attho .
Teneva … pe … pariccajitabbāti teneva cittena ‘‘ evaṃ ahaṃ musā bhaṇāmī ’’ ti vā ‘‘ bhaṇitan ’’ ti vā tadeva musāvādacittamārammaṇaṃ katvā bhikkhu jānātīti evaṃ pubbāparasanniṭṭhānacetanākkhaṇesu tīsu ekeneva cittena ñāṇavisayañca ñāṇañcāti ubhayampi ekakkhaṇe puggalo jānātīti ayaṃ taṃñāṇatā pariccajitabbā visayasseva tadā pakāsanatoti adhippāyo , tenāha na hītiādi .
Asammohāvabodho ca īdisassa
V2.257 ñāṇassa natthi ,‘‘ bhaṇissāmī ’’ ti pavattacittaṃ ‘‘ bhaṇāmī ’’ ti pavattacittassa paccayo hutvā nirujjhati , tañca ‘‘ bhaṇitan ’’ ti pavattacittassa paccayo hutvāti āha –
‘‘ purimaṃ purimaṃ pana … pe … nirujjhatī ’’ ti .
Yadi ñāṇassa attano sarūpaṃ na ñāyati , kathaṃ pacchimaṃ cittaṃ jānātīti āha purimaṃ puriman tiādi .
Tattha bhaṇissāmītiādinā tīsu kālesu uppannaṃ purimapurimacittaṃ attānaṃ visayaṃ katvā uppajjamānassa pacchimassa pacchimassa cittassa tathā uppattiyā paccayo hotīti attho .Tenāti yena kāraṇena tīsu khaṇesu cittāni tadaññeheva cittehi jānitabbāni , tāni ca purimapurimacitteneva avassaṃ uppajjanti , tena kāraṇenāti attho .
Tasmiṃ pubbabhāge sati ‘‘ sesadvayaṃ na hessatī ’’ ti etaṃ natthi , avassaṃ hotiyevāti vuttaṃ hoti , bhaṇissāmīti pubbabhāge sati ‘‘ bhaṇāmi bhaṇitan ’’ ti etaṃ dvayaṃ na na hoti , hotiyevāti adhippāyo .
Tasmiṃ satīti bhaṇissāmīti pubbabhāge sati .
Sesadvayan ti bhaṇāmi , bhaṇitanti idaṃ dvayaṃ na hessatīti etaṃ natthīti yojanā hotiyevāti attho .
Natthetan ti purime sati pacchimassābhāvā samāpajjiṃ , samāpannoti imesaṃ kiñcāpi atthato kālaviseso natthi , vacanaviseso pana atthi eva .
Ekaṃ viya pakāsatīti bhinnakkhaṇānampi nirantaruppattiyā ‘‘ tadevedan ’’ ti gahetabbataṃ sandhāya vadati .
Ekaṃ viya pakāsatīti anekakkhaṇe uppannampi cittaṃ ekakkhaṇe uppannasadisaṃ hutvā pakāsati .
Samāpajjintiādīnīti ādi -saddena samāpajjāmi , samāpannoti
M2.290 imāni dve saṅgaṇhāti .
Tattha samāpajjiṃ , samāpannoti imesaṃ asatipi kālanānatte vacanavisesaṃ sandhāya visuṃ gahaṇaṃ .
BalavadhammavinidhānavasenātiM1.246 balavagāhassa vinidhānavasena .
Dubbaladubbalānan ti dubbaladubbalānaṃ gāhānaṃ .
Sakabhāvapariccajanavasenāti attano santakabhāvassa pariccajanavasena . 207. Sakabhāvapariccajanavasenāti attano santakabhāvassa pariccajanavasena .
207. Ukkheṭitoti uttāsito .
Khiṭa utrāsane .
Suddhikavārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Magguppattito pubbe viya ‘‘ sarāgo sadoso ’’ ti vattabbatābhāvato cattampi keci gaṇhanti , nayidamevanti dassanatthaṃ ‘‘ vanto ’’ ti vuttaṃ .
Na hi yaṃ yena vantaṃ , so puna taṃ ādiyati .
Tenāha ‘‘ anādiyanabhāvadassanavasenā ’’ ti .
Vantampi kiñci santatilaggaṃ siyā , nayidamevanti dassanatthaṃ ‘‘ mutto ’’ ti vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ santatito vimocanavasenā ’’ ti .
Muttampi kiñci muttabandhanaṃ viya phalaṃ kuhiñci tiṭṭhati , na evamidanti dassanatthaṃ ‘‘ pahīno ’’ ti vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ kvaci anavaṭṭhānadassanavasenā ’’ ti .
Yathā kiñci dunnissaṭṭhaṃ puna ādāya sammadeva nissaṭṭhaṃ paṭinissaṭṭhanti vuccati , evaṃ vipassanāya nissaṭṭhaṃ ādinnasadisaṃ maggena pahīnaṃ paṭinissaṭṭhaṃ nāma hotīti dassanatthaṃ ‘‘ paṭinissaṭṭho ’’ ti vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ ādinnapubbassa paṭinissaggadassanavasenā ’’ ti .
Ukkheṭitoti uttāsito , uttāsetvā palāpitoti vuttaṃ hoti .
Yo ca uttāsetvā palāpito , na puna so taṃ ṭhānaṃ āgacchatīti āha ‘‘ puna anallīyanabhāvadassanavasenā ’’ ti , puna āgantvā santāne anuppattibhāvadassanavasenāti attho .
Khiṭa-saddaṃ saddasatthavidū uttāsatthe paṭhantīti āha –
‘‘ svāyamattho saddasatthato pariyesitabbo ’’ ti .
Aṇuyeva aṇusahagataṃ , atikhuddakanti vuttaṃ hoti .
Vattukāmavārakathāvaṇṇanā
Viññattipatheti
M0.173 vijānanaṭṭhāne , tena ‘‘ viññattipathamatikkamitvā ṭhito bhikkhu dibbāya sotadhātuyā sutvā jānāti , na pārājikanti dīpetī ’’ ti vuttaṃ .Jhānaṃ kira samāpajjin ti ettha so ce ‘‘ esa bhikkhu attano guṇadīpanādhippāyena evaṃ vadatī ’’ ti jānāti , pārājikameva .
Aññathā jānātīti ce ?
Pārājikacchāyā na dissatīti ācariyo .
Vattukāmavārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Anāpattibhedakathāvaṇṇanā
207. Uttāsitattāti bhayaṃ janetvā viya palāpitattā .
Evaṃ palāpito na puna taṃ ṭhānaṃ āgacchatīti āha ‘‘ puna anallīyanabhāvadassanavasenā ’’ ti .
Anullapanādhippāyoti
V0.154 yadi ullapanādhippāyo bhaveyya , dukkaṭamevāti apare .
Kheṭa-saddaṃ saddatthavidū uttāsattheV1.215 paṭhantīti āha svāyamatthotiādi .‘‘ Taṃ parato ‘ nāvuso , sakkā puthujjanena adhivāsetun ’ ti vatthunā saṃsanditvā gahetabban ’’ ti vuttaṃ .
Aṇu eva aṇusahagataṃ , aṇuttena vā yuttanti attho .
Suddhikavārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā .