1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā
1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā
234. Terasakassāti
M1.252V1.220 terasa sikkhāpadāni parimāṇāni assāti terasako , kaṇḍo , tassa .Samathe vipassanāya vā abhiratirahito idha anabhirato , na pabbajjāyāti āha ‘‘ vikkhittacitto ’’ ti .
Vikkhittatāya kāraṇamāha kāmarāgā iccādi .
234. Anabhiratoti aññattha gihibhāvaṃ patthayamāno vuccati , idha pana kāmarāgavasena ukkaṇṭhitatāya vikkhittacittatāya samannāgato adhippetoti āha vikkhittacittotiādi .
235.‘‘ Okkamantānan ’’ ti
V0.156M0.175 pāṭho .
Etthāha –
‘‘ yo pana bhikkhū ’’ ti kārako idha kasmā na niddiṭṭhoti ?
Abhi -niddesena imassa sāpekkhābhāvadassanatthaṃ .
Kathaṃ ?
Kaṇḍuvanādiadhippāyacetanāvasena cetentassa kaṇḍuvanādiupakkamena upakkamantassa , methunarāgavasena ūruādīsu dukkaṭavatthūsu , vaṇādīsu thullaccayavatthūsu ca upakkamantassa sukkavissaṭṭhiyā satipi na saṅghādiseso .
Mocanassādasaṅkhātādhippāyāpekkhāva sukkavissaṭṭhi sati upakkame , na aññathā ‘‘ anāpatti na mocanādhippāyassā ’’ ti vacanato .
Tasmā tadatthadassanatthaṃ idha kārako na niddiṭṭho , aññathā ‘‘ yo pana bhikkhu sañcetanikaṃ sukkavissaṭṭhiṃ āpajjeyyā ’’ ti kārake niddiṭṭhe ‘‘ ceteti na upakkamati muccati , anāpattī ’’ ti vuttavacanavirodho .
‘‘ Sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā aññatra supinantā ’’ ti bhumme niddiṭṭhepi sova virodho āpajjati , tasmā tadubhayavacanakkamaṃ avatvā ‘‘ sañcetanikā sukkavissaṭṭhi aññatra supinantā ’’ ti vuttaṃ .
Tattha nimittatthe bhummavacanābhāvato hetutthaniyamo na kato hoti .
Tasmiṃ akate sañcetanikā sukkavissaṭṭhi aññatra supinantā saṅghādisesāpatti , upakkame asati anāpattīti ayamattho dīpitoti veditabbaṃ .
235. Abbohārikāti sīlavipattivohāraṃ nārahatīti katvā vuttaṃ .
Akusalabhāve panassā abbohāratā natthi . 236-237.
Sañcetanikāti ettha paṭhamaviggahena upasaggassa sātthakatā dassitā , dutiyena ikapaccayassa .
Cetanā-saddato visuṃ saṃ-saddassa atthābhāvaṃ ika-paccayassa ca atthavantataṃ dassetuṃ sañcetanā vātiādi dutiyavikappo vutto .
Sañcetanikāti ettha saṃ -saddo vijjamānatthatāya sātthakoti dassento āha saṃvijjati cetanā assāti .
Tattha cetanāti vītikkamavasappavattā pubbabhāgacetanā .
Assāti sukkavissaṭṭhiyā .
Imasmiṃ vikappe ika -saddassa visuṃ attho natthīti āha sañcetanāva sañcetanikāti .
Idāni saṃ -saddassa atthaṃ anapekkhitvā ika -saddova assatthiatthaṃ pakāsetīti dassento sañcetanā vā assā atthīti sañcetanikāti dutiyavikappamāha .
Saṃvijjati cetanā assāti padabhājane vattabbe byañjane ādaraṃ akatvā jānantotiādi vuttaṃ .
Upakkamāmīti jānantoti mocanatthaṃ upakkamāmīti jānanto .
Sikhāppatto atthoti adhippetatthaṃ sandhāya vuttaṃ .
Nimitte upakkamantassevāti mocanassādena upakkamantassa .
Hatthaparikammādīsu satipi mocanassāde nimitte upakkamābhāvato natthi āpattīti āha ‘‘ hattaparikamma … pe … anāpattī ’’ ti .
Ayaṃ sabbācariyasādhāraṇavinicchayoti ‘‘ dakasotorohaṇañcetthā ’’ tiādinā vutto tiṇṇampi ācariyānaṃ sādhāraṇo vinicchayo .
Khobhakaraṇapaccayo nāma visabhāgabhesajjasenāsanāhārādipaccayo .
Atthakāmatāya vā anatthakāmatāya vāti pasannā atthakāmatāya , kuddhā anatthakāmatāya .
Atthāya vā anatthāya vāti sabhāvato bhavitabbāya atthāya vā anatthāya vā .
Upasaṃharantīti attano devānubhāvena upanenti .
Bodhisattamātā viya puttapaṭilābhanimittan ti tadā kira pure puṇṇamāya sattamadivasato paṭṭhāya vigatasurāpānaṃ mālāgandhādivibhūtisampannaṃ nakkhattakīḷaṃ anubhavamānā bodhisattamātā sattame divase pātova uṭṭhāya gandhodakena nhāyitvā sabbālaṅkāravibhūsitā varabhojanaṃ bhuñjitvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya sirigabbhaṃ pavisitvā sirisayane nipannā niddaṃ okkamamānā imaṃ supinaṃ addasa – cattāro kira naṃ mahārājāno sayaneneva saddhiṃ ukkhipitvā anotattadahaṃ netvā nhāpetvā dibbavatthaṃ nivāsetvā dibbagandhehi vilimpetvā dibbapupphāni piḷandhitvā tato avidūre rajatapabbato , tassa anto kanakavimānaṃ atthi , tasmiṃ pācīnato sīsaṃ katvā nipajjāpesuṃ .
Atha bodhisatto setavaravāraṇo hutvā tato avidūre eko suvaṇṇapabbato , tattha caritvā tato oruyha rajatapabbataṃ abhiruhitvā kanakavimānaṃ pavisitvā mātaraṃ padakkhiṇaṃ katvā dakkhiṇapassaṃ phāletvā kucchiṃ paviṭṭhasadiso ahosi .
Imaṃ supinaṃ sandhāya etaṃ vuttaṃ ‘‘ bodhisattamātā viya puttapaṭilābhanimittan ’’ ti .
Pañca
M2.303 mahāsupineti ( a . ni . aṭṭha .3.5.196) mahantehi purisehi passitabbato mahantānañca atthānaṃ nimittabhāvato mahāsupine .
Te pana pañca mahāsupine neva lokiyamahājano passati , na mahārājāno , na cakkavattirājāno , na aggasāvakā , na paccekabuddhā , na sammāsambuddhā , eko sabbaññubodhisattoyeva passati .
Tena vuttaṃ ‘‘ bodhisatto viya pañca mahāsupine ’’ ti .
Amhākañca pana bodhisatto kadā te supine passīti ?
‘‘ Sve buddho bhavissāmī ’’ ti cātuddasiyaṃ pakkhassa rattivibhāyanakāle passi .
Kālavasena hi divā diṭṭhoV2.269 supino na sameti , tathā paṭhamayāme majjhimayāme ca .
Pacchimayāme balavapaccūse pana asitapītasāyite sammāpariṇāmagate kāyasmiṃ ojāya patiṭṭhitāya aruṇe uggacchamāne diṭṭhasupino sameti .
Iṭṭhanimittaṃ supinaṃ passanto iṭṭhaṃ paṭilabhati , aniṭṭhanimittaṃ passanto aniṭṭhaṃ , tasmā bodhisattopi supinaṃ passanto rattivibhāyanakāle passi .
Ke pana te pañca mahāsupināti ?
Tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato pañca mahāsupinā pāturahesuṃ ( a . ni .5.196)– ayaṃ mahāpathavī mahāsayanaṃ ahosi , himavā pabbatarājā bimbohanaṃ ahosi , puratthime samudde vāmahattho ohito ahosi , pacchime samudde dakkhiṇahattho ohito ahosi , dakkhiṇasamudde ubho pādā ohitā ahesuṃ , ayaṃ paṭhamo mahāsupino pāturahosi .
Puna caparaṃ dabbatiṇasaṅkhātā tiriyā nāma tiṇajāti naṅgalamattena rattadaṇḍena nābhito uggantvā tassa passantasseva vidatthimattaṃ ratanamattaṃ byāmamattaṃ yaṭṭhimattaṃ gāvutamattaṃ aḍḍhayojanamattaṃ yojanamattanti evaṃ uggantvā anekayojanasahassaṃ nabhaṃ āhacca ṭhitā ahosi , ayaṃ dutiyo mahāsupino pāturahosi .
Puna caparaṃ setā kimī kaṇhasīsā pādehi ussakkitvā yāva jāṇumaṇḍalā paṭicchādesuṃ , ayaṃ tatiyo mahāsupino pāturahosi .
Puna caparaṃ cattāro sakuṇā nānāvaṇṇā catūhi disāhi āgantvā pādamūle nipatitvā sabbasetā sampajjiṃsu , ayaṃ catuttho mahāsupino pāturahosi .
PunaM2.304 caparaṃ bodhisatto mahato mīḷhapabbatassa uparūpari caṅkamati alippamāno mīḷhena , ayaṃ pañcamo mahāsupino pāturahosi .
Ime pañca mahāsupinā .
Tattha paṭhamo anuttarāya sammāsambodhiyā pubbanimittaṃ , dutiyo ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa devamanussesu suppakāsitabhāvassa pubbanimittaṃ , tatiyo bahūnaṃ odātavasanānaṃ gihīnaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā saraṇagamanassa pubbanimittaṃ , catuttho khattiyādīnaṃ catunnaṃ vaṇṇānaṃ tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā anuttaravimuttisacchikiriyāya pubbanimittaṃ , pañcamo catunnaṃ paccayānaṃ lābhitāya tesu ca anupalittabhāvassa pubbanimittaṃ .
ApicaV2.270 yaṃ so cakkavāḷamahāpathaviṃ sirisayanabhūtaṃ addasa , taṃ buddhabhāvassa pubbanimittaṃ .
Yaṃ himavantaṃ pabbatarājānaṃ bimbohanaṃ addasa , taṃ sabbaññutaññāṇabimbohanassa pubbanimittaṃ .
Yaṃ cattāro hatthapāde samuddassa uparūparibhāgena gantvā cakkavāḷamatthake ṭhite addasa , taṃ dhammacakkassa appaṭivattiyabhāve pubbanimittaṃ .
Yaṃ attānaṃ uttānakaṃ nipannaṃ addasa , taṃ tīsu bhavesu avakujjānaṃ sattānaṃ uttānamukhabhāvassa pubbanimittaṃ .
Yaṃ akkhīni ummīletvā passanto viya ahosi , taṃ dibbacakkhupaṭilābhassa pubbanimittaṃ .
Yaṃ yāva bhavaggā ekālokaṃ ahosi , taṃ anāvaraṇañāṇassa pubbanimittaṃ .
Sesaṃ vuttanayameva .
Iti taṃtaṃvisesādhigamanimittabhūte pañca mahāsupine passi .
Tena vuttaṃ ‘‘ bodhisatto viya pañca mahāsupine ’’ ti .
Kosalarājā viya soḷasa supineti –
‘‘ Usabhā rukkhā gāviyo gavā ca ,
Asso kaṃso siṅgālī ca kumbho ;
Pokkharaṇī ca apākacandanaṃ ,
Lābūni sīdanti silā plavanti .
‘‘ Maṇḍūkiyo kaṇhasappe gilanti ,
Kākaṃ suvaṇṇā parivārayanti ;
Tasā vakā eḷakānaṃ bhayā hī ’’ ti .( jā .1.1.77)–
Ime soḷasa supine passanto kosalarājā viya .Bodhisattamātā viya puttapaṭilābhanimittan ti tadā kira pure puṇṇamāya sattamadivasato paṭṭhāya vigatasurāpānaṃ mālāgandhādivibhūtisampannaṃ nakkhattakīḷaṃ anubhavamānā bodhisattamātā sattame divase pātova uṭṭhāya gandhodakena nhāyitvā sabbālaṅkāravibhūsitā varabhojanaṃ bhuñjitvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya sirigabbhaṃ pavisitvā sirisayane nipannā niddaṃ okkamamānā imaṃ supinaṃ addasa – cattāro kira naṃ mahārājāno sayaneneva saddhiṃ ukkhipitvā anotattadahaṃ netvā nhāpetvā dibbavatthaṃ nivāsetvā dibbagandhehi vilimpetvā dibbapupphāni piḷandhitvā tato avidūre rajatapabbato , tassa anto kanakavimānaṃ atthi , tasmiṃ pācīnato sīsaṃ katvā nipajjāpesuṃ .
Atha bodhisatto setavaravāraṇo hutvā tato avidūre eko suvaṇṇapabbato , tattha caritvā tato oruyha rajatapabbataṃ abhiruhitvā kanakavimānaṃ pavisitvā mātaraṃ padakkhiṇaṃ katvā dakkhiṇapassaṃ phāletvā kucchiṃ paviṭṭhasadiso ahosi .
Imaṃ supinaṃ sandhāya etaṃ vuttaṃ ‘‘ bodhisattamātā viya puttapaṭilābhanimittan ’’ ti .
Pañca
M2.303 mahāsupineti ( a . ni . aṭṭha .3.5.196) mahantehi purisehi passitabbato mahantānañca atthānaṃ nimittabhāvato mahāsupine .
Te pana pañca mahāsupine neva lokiyamahājano passati , na mahārājāno , na cakkavattirājāno , na aggasāvakā , na paccekabuddhā , na sammāsambuddhā , eko sabbaññubodhisattoyeva passati .
Tena vuttaṃ ‘‘ bodhisatto viya pañca mahāsupine ’’ ti .
Amhākañca pana bodhisatto kadā te supine passīti ?
‘‘ Sve buddho bhavissāmī ’’ ti cātuddasiyaṃ pakkhassa rattivibhāyanakāle passi .
Kālavasena hi divā diṭṭhoV2.269 supino na sameti , tathā paṭhamayāme majjhimayāme ca .
Pacchimayāme balavapaccūse pana asitapītasāyite sammāpariṇāmagate kāyasmiṃ ojāya patiṭṭhitāya aruṇe uggacchamāne diṭṭhasupino sameti .
Iṭṭhanimittaṃ supinaṃ passanto iṭṭhaṃ paṭilabhati , aniṭṭhanimittaṃ passanto aniṭṭhaṃ , tasmā bodhisattopi supinaṃ passanto rattivibhāyanakāle passi .
Ke pana te pañca mahāsupināti ?
Tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato pañca mahāsupinā pāturahesuṃ ( a . ni .5.196)– ayaṃ mahāpathavī mahāsayanaṃ ahosi , himavā pabbatarājā bimbohanaṃ ahosi , puratthime samudde vāmahattho ohito ahosi , pacchime samudde dakkhiṇahattho ohito ahosi , dakkhiṇasamudde ubho pādā ohitā ahesuṃ , ayaṃ paṭhamo mahāsupino pāturahosi .
Puna caparaṃ dabbatiṇasaṅkhātā tiriyā nāma tiṇajāti naṅgalamattena rattadaṇḍena nābhito uggantvā tassa passantasseva vidatthimattaṃ ratanamattaṃ byāmamattaṃ yaṭṭhimattaṃ gāvutamattaṃ aḍḍhayojanamattaṃ yojanamattanti evaṃ uggantvā anekayojanasahassaṃ nabhaṃ āhacca ṭhitā ahosi , ayaṃ dutiyo mahāsupino pāturahosi .
Puna caparaṃ setā kimī kaṇhasīsā pādehi ussakkitvā yāva jāṇumaṇḍalā paṭicchādesuṃ , ayaṃ tatiyo mahāsupino pāturahosi .
Puna caparaṃ cattāro sakuṇā nānāvaṇṇā catūhi disāhi āgantvā pādamūle nipatitvā sabbasetā sampajjiṃsu , ayaṃ catuttho mahāsupino pāturahosi .
PunaM2.304 caparaṃ bodhisatto mahato mīḷhapabbatassa uparūpari caṅkamati alippamāno mīḷhena , ayaṃ pañcamo mahāsupino pāturahosi .
Ime pañca mahāsupinā .
Tattha paṭhamo anuttarāya sammāsambodhiyā pubbanimittaṃ , dutiyo ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa devamanussesu suppakāsitabhāvassa pubbanimittaṃ , tatiyo bahūnaṃ odātavasanānaṃ gihīnaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā saraṇagamanassa pubbanimittaṃ , catuttho khattiyādīnaṃ catunnaṃ vaṇṇānaṃ tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā anuttaravimuttisacchikiriyāya pubbanimittaṃ , pañcamo catunnaṃ paccayānaṃ lābhitāya tesu ca anupalittabhāvassa pubbanimittaṃ .
ApicaV2.270 yaṃ so cakkavāḷamahāpathaviṃ sirisayanabhūtaṃ addasa , taṃ buddhabhāvassa pubbanimittaṃ .
Yaṃ himavantaṃ pabbatarājānaṃ bimbohanaṃ addasa , taṃ sabbaññutaññāṇabimbohanassa pubbanimittaṃ .
Yaṃ cattāro hatthapāde samuddassa uparūparibhāgena gantvā cakkavāḷamatthake ṭhite addasa , taṃ dhammacakkassa appaṭivattiyabhāve pubbanimittaṃ .
Yaṃ attānaṃ uttānakaṃ nipannaṃ addasa , taṃ tīsu bhavesu avakujjānaṃ sattānaṃ uttānamukhabhāvassa pubbanimittaṃ .
Yaṃ akkhīni ummīletvā passanto viya ahosi , taṃ dibbacakkhupaṭilābhassa pubbanimittaṃ .
Yaṃ yāva bhavaggā ekālokaṃ ahosi , taṃ anāvaraṇañāṇassa pubbanimittaṃ .
Sesaṃ vuttanayameva .
Iti taṃtaṃvisesādhigamanimittabhūte pañca mahāsupine passi .
Tena vuttaṃ ‘‘ bodhisatto viya pañca mahāsupine ’’ ti .Kosalarājā viya soḷasa supineti –
‘‘ Usabhā rukkhā gāviyo gavā ca ,
Asso kaṃso siṅgālī ca kumbho ;
Pokkharaṇī ca apākacandanaṃ ,
Lābūni sīdanti silā plavanti .
‘‘ Maṇḍūkiyo kaṇhasappe gilanti ,
Kākaṃ suvaṇṇā parivārayanti ;
Tasā vakā eḷakānaṃ bhayā hī ’’ ti .( jā .1.1.77)–
Ime soḷasa supine passanto kosalarājā viya .
238-239.
238. Lomā etesaṃ santīti lomasā , bahulomapāṇakā .
Lomā etesaṃ santīti lomasā , bahulomāti vuttaṃ hoti .
Arogo bhavissāmīti rāgapariḷāhavūpasamato nirogo bhavissāmi .
Mocanenāti mocanatthāya upakkamakaraṇena .
Upakkamakaraṇañhettha mocananti adhippetaṃ moceti etenāti katvā .
Bījaṃ bhavissatīti coḷaggahaṇādikammaṃ sandhāya vuttaṃ .
238-239.
Lomā etesaṃ santīti lomasā , bahulomāti vuttaṃ hoti .
Arogo bhavissāmīti rāgapariḷāhavūpasamato nirogo bhavissāmi .
239. Mocanenāti mocanappayogena .
Mocanassādasampayuttāyāti ettha mocanicchāva mocanassādo , tena sampayuttā cetanā mocanassādacetanāti attho , na pana mocane assādaṃ sukhaṃ patthentiyā cetanāyāti evaṃ attho gahetabbo , itarathā sukhatthāya mocentasseva āpatti , na ārogyādiatthāyāti āpajjati .
Tasmā ārogyādīsu yena kenaci adhippāyena mocanicchāya cetanāyāti atthova gahetabbo .
Mocanenāti mocanatthāya upakkamakaraṇena .
Upakkamakaraṇañhettha mocananti adhippetaṃ moceti etenāti katvā .
Bījaṃ bhavissatīti coḷaggahaṇādikammaṃ sandhāya vuttaṃ .
240. Dve
M2.315 āpattisahassānīti khaṇḍacakkādibhedaṃ anāmasitvā vuttaṃ , icchantena pana khaṇḍacakkādibhedenapi āpattigaṇanā kātabbā .
240. Gehan ti pañcakāmaguṇā .
Vanabhaṅgiyan ti pābhatikaṃ .
Sampayuttasukhavedanāmukhena rāgova ‘‘ assādo ’’ ti vutto .
240. Vāyamatoti aṅgajāte kāyena upakkamato .Dve āpattisahassānīti khaṇḍacakkādīni anāmasitvāva vuttaṃ , icchantena pana khaṇḍacakkādibhedenāpi gaṇanā kātabbā .
Missakacakkan ti ubhatovaḍḍhanakaṃ sandhāya vuttaṃ .
Ettha ca nīlañca pītakañcātiādinā ekakkhaṇe anekavaṇṇānaṃ mocanādhippāyavacanaṃ yathādhippāyena mocanaṃ bhavatu vā mā vā , imināpi adhippāyena upakkamitvā mocentassa āpatti hotīti dassanatthaṃ .
Na hi ekasmiṃ khaṇe nīlādīnaṃ sabbesampi mutti sambhavati .
Aññaṃ vadatīti attano dosaṃ ujuṃ vattuṃ asakkonto puna puṭṭho aññaṃ bhaṇati .
Mocanassādoti mocanassa pubbabhāge pavattaassādo .
Teneva ‘‘ mocetuṃ assādo mocanassādo ’’ ti vuttaṃ .
Ekena padenāti gehasitapemapadena .
Sampayuttaassādasīsenāti rāgasampayuttasukhavedanāmukhena .
Ekena padenāti gehassitapema-padena .
Tathevāti mocanassādacetanāya eva .
Tathevāti mocanassādacetanāya eva gāḷhaṃ pīḷanādippayogaṃ
V1.224 avijahitvā supanena saṅghādisesoti vuttaṃ .Pubbabhāge mocanassādavasena katappayogaṃ avijahitvāva sayitattā ‘‘ sace pana … pe … saṅghādiseso ’’ ti vuttaṃ .
Supantassa cāti idaṃ kapimiddhapareto viya bhavaṅgasantatiṃ avicchinditvā supantaṃ sandhāya vuttanti , vīmaṃsitabbaṃ .
Puna suddhacitte uppanne tassa
V2.280 payogassa paṭippassaddhattā ‘‘ suddhacitto … pe … anāpattī ’’ ti vuttaṃ .
Suddhacittoti mocanassādassa nimitte ūruādīhi kataupakkamassa vijahanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tena asubhamanasikārābhāvepi payogābhāveneva mocanepi anāpatti dīpitāti veditabbā .Tena upakkamena mutteti muccamānaṃ vinā aññasmimpi sukke ṭhānato mutte .
Yadi pana upakkame katepi muccamānameva dakasotaṃ otarati , thullaccayameva payogena muttassa abhāvā .
Jagganatthāyāti dhovanatthāya .
Jagganatthāyāti sodhanatthāya .
Jagganatthāyāti cīvarādīsu limpanaparihārāya hatthena aṅgajātaggahaṇaṃ vaṭṭati , tappayogo na hotīti adhippāyo .
Anokāsan ti aṅgajātappadesaṃ .
Gehassitapeman ti ettha geha -saddena gehe ṭhitā mātubhaginīādayo ajjhattikañātakā gahitā .
Tesu mātupemādivasena uppanno sineho gehassitapemaṃ , aññattha pana gehassitapemanti pañcakāmaguṇikarāgo vuccati .
262. Supinantena kāraṇenāti supinante pavattaupakkamahetunā .
Āpattiṭṭhāneyeva hi ayaṃ anāpatti avisayattā vuttā .
Tenāha ‘‘ sacassa visayo hoti niccalena bhavitabban ’’ tiādi .
263-264.
Gehassitakāmavitakkan ti pañcakāmaguṇasannissitaṃ kāmavitakkaṃ .
263. Vinītavatthupāḷiyaṃ
M1.257 aṇḍakaṇḍuvanavatthusmiṃ mocanādhippāyena aṇḍacalanena aṅgajātassāpi calanato nimitte upakkamo hotīti saṅghādiseso vutto .
Yathā pana aṅgajātaṃ na calati , evaṃ aṇḍameva kaṇḍuvanena phusantassa muttepi anāpatti aṇḍassa anaṅgajātattā .Vatthiṃ daḷhaṃ gahetvāti aṅgajātassa agge passāvaniggamanaṭṭhāne cammaṃ daḷhaṃ gahetvā .
Nimitte upakkamābhāvato ‘‘ mocanassādādhippāyassapi mutte anāpattī ’’ ti vuttaṃ .
263-264.
Gehassitakāmavitakkan ti pañcakāmaguṇasannissitaṃ kāmavitakkaṃ .
264. Vatthin ti aṅgajātasīsacchādakacammaṃ .
Vatthiṃ daḷhaṃ gahetvāti aṅgajātassa agge passāvaniggamanaṭṭhāne cammaṃ daḷhaṃ gahetvā .
Nimitte upakkamābhāvato ‘‘ mocanassādādhippāyassapi mutte anāpattī ’’ ti vuttaṃ .
Udaraṃ tāpentassa … pe … anāpattiyevāti udaratāpanena aṅgajātepi tatte tāvattakena nimitte upakkamo kato nāma na hotīti vuttaṃ .
265.‘‘ Ehi me tvaṃ , āvuso , sāmaṇerāti āṇattiyā aññena katopi payogo attanāva kato nāma hotīti katvā āpatti vuttā .
Yadi pana anāṇatto sayameva karoti , aṅgapāripūriyā abhāvato anāpattī ’’ ti vadanti .
Suttasāmaṇeravatthusmiṃ asucimhi muttepi aṅgajātassa gahaṇapaccayā dukkaṭaṃ vuttaṃ , na pana muttapaccayā .
265. Ehi me tvaṃ , āvuso , sāmaṇerāti vatthusmiṃ aññaṃ āṇāpetu , tena kariyamānassa aṅgajātacalanassa mocanassādena sādiyanato taṃ calanaṃ bhikkhussa sādiyanacittasamuṭṭhitampi hotīti sukkavissaṭṭhipaccayassa aṅgajātacalanassa hetubhūtā assādacetanāva āpattiyā aṅgaṃ hoti , na āṇāpanavācā tassā pavattikkhaṇe saṅghādisesassa asijjhanato .
Evaṃ āṇāpetvāpi yonisomanasikārena mocanassādaṃ paṭivinodentassa āpattiasambhavato idaṃ sikkhāpadaṃ anāṇattikaṃ , kāyakammaṃ , kiriyasamuṭṭhānañca jātanti gahetabbaṃ , āṇāpanavācāya pana dukkaṭaṃ āpajjati .
Yo pana parena anāṇattena balakkārenāpi kariyamānappayogaṃ mocanassādena sādiyati , tassāpi mutte paṭhamapārājike viya saṅghādisesova , amutte thullaccayaṃ .
Mocanassāde cetanāya pana asati kāyasaṃsaggarāgena
V1.225 sādiyantassāpi muttepi saṅghādisesena anāpattīti ācariyā vadanti , tañca yuttameva . 266. Kāyatthambhanavatthusmiṃ
M2.316 calanavasena yathā aṅgajātepi upakkamo sambhavati , tathāpi vijambhitattā āpatti vuttā .
266.‘‘ Dārudhītalikalepacittānaṃ aṅgajātapaṭinijjhānepi dukkaṭan ’’ ti vadanti .
‘‘ Uppanne pariḷāhe mocanarāgajo ’’ ti likhanti .
Vālikāya vā ‘‘ hatthikāmaṃ nassatī ’’ ti ettha viya ‘‘ āpatti tvan ’’ ti sabbattha pāṭho .
‘‘ Ehi me tvaṃ , āvuso sāmaṇera , aṅgajātaṃ gaṇhāhī ’’ ti āgatattā ‘‘ vacīkamman ’’ tipi vattuṃ yuttaṃ viya dissati .
Evaṃ sante aññaṃ ‘‘ evaṃ karohī ’’ ti āṇattiyāpiM0.180 āpatti siyāti saṅkaraṃ hoti .
Tasmā na vuttanti gahetabbanti keci .
266. Kāyatthambhanavatthusmiṃ calanavasena yathā aṅgajāte upakkamo sambhavati , tathā vijambhitattā āpatti vuttā .‘‘ Pacchato vā ’’ ti vacanato ubhosu passesu kaṭiyaṃ ūruppadesopi gahitoyevāti daṭṭhabbaṃ , tasmā ubhosupi passesu ṭhatvā imasmiṃ okāse nimittanti upanijjhāyantassapi āpattiyeva .
‘‘ Aṅgajātan ’’ ti vacanato nimittan ti passāvamaggova vutto .
Upanijjhāyanavatthusmiṃ aṅgajātan ti jīvamānaitthīnaṃ passāvamaggova adhippeto , netaro .
Ummīlananimīlanavasena pana na kāretabboti ummīlananimīlanappayogavasaena āpattibhedo na kāretabboti attho .
Anekakkhattumpi ummīletvā nimīletvā upanijjhāyantassa ekameva dukkaṭanti vuttaṃ hoti .
Akkhīni avipphandetvā abhimukhaṃ sampattassa mātugāmassa nimittolokanepi āpattiyevāti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Dārudhītalikalepacittānaṃ aṅgajātupanijjhānepi dukkaṭan ’’ ti vadanti .
267. Pupphāvalīti kīḷāvisesassādhivacanaṃ .
Taṃ kīḷantā nadīādīsu chinnataṭaṃ udakena cikkhallaṃ katvā tattha ubho pāde pasāretvā nisinnā papatanti .
‘‘ Pupphāvaliyan ’’ tipi pāṭho .
Pavesentassāti dvikammakattā vālikaṃ aṅgajātanti ubhayatthāpi upayogavacanaṃ kataṃ .
Vālikan ti vālikāyāti attho .
Cetanā , upakkamo , muccananti imānettha tīṇi aṅgāni veditabbāni .
267.‘‘ Pupphāvaliyaṃ sāsavaḷiyan ’’ ti duvidho kira .
267. Pupphāvalīti kīḷāviseso .
Taṃ kira kīḷantā nadīādīsu chinnataṭaṃ udakena cikkhallaṃ katvā tattha ubho pāde pasāretvā nisinnā patanti
M1.258 ,‘‘ pupphāvaliyan ’’ tipi pāṭho .Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Pavesentassāti payojakattena dvikammikattā ‘‘ vālikaṃ aṅgajātan ’’ ti ubhayatthāpi upayogavacanaṃ kataṃ .
Cetanā , upakkamo , muccananti imānettha tīṇi aṅgāni veditabbāni .
Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .