Issues
Select Version
Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā
Pārājikakaṇḍa-aṭṭhakathā

Saraṇagamanakathā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Saraṇagamanakathā

SaraṇagamanassaV1.363 visayappabhedaphalasaṃkilesabhedānaṃ viya kattu ca vibhāvanā tattha kosallāya hotīti ‘‘ saraṇagamanesu kosallatthaṃ saraṇaṃ … pe … veditabbo ’’ ti vuttaṃ tena vinā saraṇagamanasseva asambhavato . Tattha saraṇan ti padatthato tāva hiṃsatīti saraṇaṃ . Hiṃsatthassa hi sarasaddassa vasenetaṃ padaṃ daṭṭhabbaṃ , tasmā saraṇagatānaṃ teneva saraṇagamanena vaṭṭabhayaṃ cittutrāsaṃ kāyikaṃ dukkhaṃ duggatipariyāpannaṃ sabbampi dukkhaṃ hanati , vināsetīti attho . Ratanattayassevetaṃ adhivacanaṃM1.416 . Atha vā hite pavattanena ‘‘ sampannasīlā , bhikkhave , viharathā ’’ tiādinā ( ma . ni .1.64) atthe niyojanena ahitā ca nivattanena ‘‘ pāṇātipātassa kho pana pāpako vipāko , pāpakaṃ abhisamparāyan ’’ tiādinā ādīnavadassanādimukhena anatthato nivattanena sattānaṃ bhayaṃ hiṃsati , hitāhitesu appavattipavattihetukaṃ byasanaṃ apavattikaraṇena vināseti buddho . Bhavakantārauttaraṇena maggasaṅkhāto dhammo sattānaṃ bhayaṃ hiṃsati , itaro assāsadānena . Appakānampi dānavasena pūjāvasena ca upanītānaṃ sakkārānaṃ vipulaphalapaṭilābhakaraṇena sattānaṃ bhayaṃ hiṃsati saṅgho anuttaradakkhiṇeyyabhāvato , tasmā imināpi vibhajitvā vuttapariyāyena ratanattayaṃ saraṇaṃ . ‘‘ Sammāsambuddho bhagavā , svākkhāto dhammo , suppaṭipanno saṅgho ’’ ti evaṃ pavattaratanattayapasaādataggarukatāhi vidhutadiṭṭhivicikicchāsammohaassaddhiyāditāya vihatakileso tadeva ratanattayaṃ saraṇaṃ parāyaṇaṃ gati tāṇaṃ leṇanti evaṃ pavattiyā tapparāyaṇatākārappavatto cittuppādo saraṇagamanaṃ saraṇanti gacchati etenāti katvā . Tena yathāvuttacittuppādena samannāgato satto saraṇanti gacchati , vuttappakārena cittuppādena ‘‘ etāni me tīṇi ratanāni saraṇaṃ , etāni parāyaṇan ’’ ti evaṃ upeti bhajati sevati payirupāsati , evaṃ vā jānāti , bujjhatīti attho . Evaṃ tāva saraṇaṃ , saraṇagamanaṃ , yo ca saraṇaṃ gacchati , idaṃ tayaṃ veditabbaṃ . Saraṇagatānaṃ teneva saraṇagamanena bhayaṃ santāsaṃ duggatiṃ parikkilesaṃ dukkhaṃ hiṃsatīti ratanattayaṃ saraṇaṃ nāma . Tappasādataggarutādīhi vihatakileso tapparāyanatākārappavatto cittuppādoV0.50 saraṇagamanaṃ . Taṃsamaṅgīsatto saraṇaṃ gacchati . Saraṇan tiādīsu ayaṃ saṅkhepattho – bhayahiṃsanādiatthena ratanattayaṃ saraṇaṃ nāma , tadeva me ratanattayaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇanti buddhasubuddhatādiguṇavasena tapparāyaṇatākārappavatto cittuppādo saraṇagamanaṃ nāma . Yathāvuttena iminā cittuppādena samannāgato saraṇaṃ gacchati nāma . Etassa ca saraṇagamanassa lokiyalokuttaravasena duvidho pabhedo . Tattha lokuttaraṃ saraṇagamanūpakkilesasamucchedena maggakkhaṇeyeva sijjhati . Lokiyasaraṇagamanaṃ catudhā pavattati ahaṃ attānaṃ buddhassa pariccajāmītiādinā attaniyyātanena , yathāvuttatapparāyaṇatāya , sissabhāvūpagamanena , paṇipātena cāti . Sabbatthāpi cettha seṭṭhadakkhiṇeyyabhāvavaseneva saraṇagamanaṃ hoti , na ñātibhayācariyādivasenāti veditabbaṃ . Evaṃ ñātiādivasena titthiyaṃ vandato saraṇaṃ na bhijjati , dakkhiṇeyyabhāvena aññaṃ vandato saraṇaṃ bhijjati . Lokiyassa saraṇagamanassa nibbānappattiniyamaṃ sadisaphalaṃ saraṇagatassa anāgate nibbānappattiniyamato . Sabbalokiyasampattisamadhigamo pana apāyadukkhādisamatikkamo ca ānisaṃsaphalaṃ . Tīsu vatthūsu cassa saṃsayamicchāñāṇādi saṃkileso . Bhedopissa sāvajjānavajjavasena duvidho . Tattha paṭhamo micchādiṭṭhipubbakehi titthiyapaṇipātādīhi hoti , so ca aniṭṭhaphalattā sāvajjo . Anavajjo pana kālakiriyāya hoti . Lokuttarasaraṇagamanassa sabbathā saṃkileso vā bhedo vā natthīti veditabbaṃ .
Saraṇagamanappabhede pana duvidhaṃ saraṇagamanaṃ lokuttaraṃ lokiyañca . Tattha lokuttaraṃ diṭṭhasaccānaṃ maggakkhaṇe saraṇagamanupakkilesasamucchedanena ārammaṇato nibbānārammaṇaṃ hutvā kiccato sakalepi ratanattaye ijjhati . Atthato catusaccādhigamo eva hi lokuttarasaraṇagamanaṃ . Tattha hi nibbānadhammo sacchikiriyābhisamayavasena , maggadhammo bhāvanābhisamayavasena paṭivijjhiyamānoyeva saraṇagamanatthaṃ sādheti , buddhaguṇā pana sāvakagocarabhūtā pariññābhisamayavasena , tathā ariyasaṅghaguṇā . Tena vuttaṃ ‘‘ kiccato sakalepi ratanattaye ijjhatī ’’ tiV1.364 . Ijjhantañca saheva ijjhati , na lokiyaṃ viya paṭipāṭiyā asammohapaṭivedhena paṭividdhattā . Ye pana vadanti ‘‘ na saraṇagamanaṃ nibbānārammaṇaṃ hutvā pavattati , maggassa adhigatattā pana adhigatameva hoti ekaccānaṃ tevijjādīnaṃM1.417 lokiyavijjādayo viyā ’’ ti , tesaṃ lokiyameva saraṇagamanaṃ siyā , na lokuttaraṃ . Tañca ayuttaṃ duvidhassapi icchitabbattā . Lokiyaṃ pana saraṇagamanaṃ puthujjanānaṃ saraṇagamanupakkilesavikkhambhanena ārammaṇato buddhādiguṇārammaṇaṃ hutvā ijjhati . Taṃ atthato buddhādīsu vatthūsu ‘‘ sammāsambuddho bhagavā ’’ tiādinā saddhāpaṭilābho yathāvuttasaddhāpubbaṅgamā ca sammādiṭṭhi , dasasu puññakiriyavatthūsu diṭṭhijukammanti vuccati . Ettha ca ‘‘ saddhāpaṭilābho ’’ ti iminā mātādīhi ussāhitadārakādīnaṃ viya ñāṇavippayuttasaraṇagamanaṃ dassitanti veditabbaṃ . ‘‘ Sammādiṭṭhī ’’ ti iminā pana ñāṇasampayuttaṃ saraṇagamanaṃ dassitaṃ buddhasubuddhataṃ dhammasudhammataṃ saṅghasuppaṭipattiñca lokiyāvabodhavaseneva sammā ñāyena dassanato . Tayidaṃ lokiyasaraṇagamanaṃ catudhā pavattati attasanniyyātanena tapparāyaṇatāya sissabhāvūpagamanena paṇipātenāti . Tattha attasanniyyātanaṃ nāma ‘‘ ajja ādiṃ katvā ahaṃ attānaṃ buddhassa niyyātemi , dhammassa , saṅghassā ’’ ti evaṃ buddhādīnaṃyeva saṃsāradukkhanittharaṇatthaṃ attano attabhāvassa pariccajanaṃ . Tapparāyaṇatā nāma ‘‘ ajja ādiṃ katvā ahaṃ buddhaparāyaṇo dhammaparāyaṇo saṅghaparāyaṇoti maṃ dhārethā ’’ ti evaṃ tapparāyaṇabhāvo . Sissabhāvūpagamanaṃ nāma ‘‘ ajja ādiṃ katvā ‘ ahaṃ buddhassa antevāsiko , dhammassa , saṅghassā ’ ti maṃ dhārethā ’’ ti evaṃ sissabhāvūpagamo . Paṇipāto nāma ‘‘ ajja ādiṃ katvā ‘ ahaṃ abhivādanaṃ paccuṭṭhānaṃ añjalikammaṃ sāmīcikammaṃ buddhādīnaṃyeva tiṇṇaṃ vatthūnaṃ karomī ’ ti maṃ dhārethā ’’ ti evaṃ buddhādīsu paramanipaccakāro . Imesañhi catunnaṃ ākārānaṃ aññatarampi karontena gahitaṃyeva hoti saraṇagamanaṃ . Apica ‘‘ bhagavato attānaṃ pariccajāmi , dhammassa saṅghassa attānaṃ pariccajāmi , jīvitaṃ pariccajāmi , pariccattoyeva me attā , pariccattaṃyeva me jīvitaṃ , jīvitapariyantikaṃ buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi , buddho me saraṇaṃ leṇaṃ tāṇan ’’ ti evampi attasanniyyātanaṃ veditabbaṃ . ‘‘ Satthārañca vatāhaṃ passāmi , bhagavantameva passāmi , sugatañca vatāhaṃ passāmi , bhagavantameva passāmi , sammāsambuddhañca vatāhaṃ passāmi , bhagavantameva passāmī ’’ ti ( saṃ . ni .2.154) evaṃ mahākassapattherassa saraṇagamanaṃ viya sissabhāvūpagamanaṃ daṭṭhabbaṃ . ‘‘ SoM1.418V1.365 ahaṃ vicarissāmi , gāmā gāmaṃ purā puraṃ ; Namassamāno sambuddhaṃ , dhammassa ca sudhammataṃ .( saṃ . ni .1.246; su . ni .194); ‘‘ Te mayaṃ vicarissāma , gāmā gāmaṃ nagā nagaṃ … pe … sudhammatan ’’ ti .( su . ni .182)– Evampi āḷavakasātāgirahemavatādīnaṃ saraṇagamanaṃ viya tapparāyaṇatā veditabbā . Nanu cete āḷavakādayo maggeneva āgatasaraṇagamanā , kathaṃ tesaṃ tapparāyaṇatāsaraṇagamanaṃ vuttanti ? Maggenāgatasaraṇagamanehipi ‘‘ sohaṃ vicarissāmi gāmā gāman ’’ tiādinā ( saṃ . ni .1.246; su . ni .194) tehi tapparāyaṇatākārassa paveditattā tathā vuttaṃ . Atha kho brahmāyu brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati , pāṇīhi ca parisambāhati , nāmañca sāveti ‘‘ brahmāyu ahaṃ , bho gotama , brāhmaṇo , brahmāyu ahaṃ , bho gotama , brāhmaṇo ’’ ti ( ma . ni .2.394) evampi paṇipāto daṭṭhabbo . So panesa ñātibhayācariyadakkhiṇeyyatāvasena catubbidho hoti . Tattha dakkhiṇeyyatāhetukena paṇipātena saraṇagamanaṃ hoti , na itarehi ñātibhayādivasappavattehi tīhi paṇipātehi . Seṭṭhavaseneva hi saraṇaṃ gayhati , seṭṭhavasena bhijjati , tasmā yo sākiyo vā koliyo vā ‘‘ buddho amhākaṃ ñātako ’’ ti vandati , aggahitameva hoti saraṇaṃ . Yo vā ‘‘ samaṇo gotamo rājapūjito mahānubhāvo avandiyamāno anatthampi kareyyā ’’ ti bhayena vandati , aggahitameva hoti saraṇaṃ . Yopi bodhisattakāle bhagavato santike kiñci uggahitaṃ saramāno buddhakāle vā – ‘‘ Ekena bhogaṃ bhuñjeyya , dvīhi kammaṃ payojaye ; Catutthañca nidhāpeyya , āpadāsu bhavissatī ’’ ti .( dī . ni .3.265)– Evarūpiṃ diṭṭhadhammikaṃ anusāsaniṃ uggahetvā ‘‘ ācariyo me ’’ ti vandati , aggahitameva hoti saraṇaṃ , samparāyikaṃ pana niyyānikaṃ vā anusāsaniṃ paccāsīsanto dakkhiṇeyyapaṇipātameva karoti . Yo pana ‘‘ ayaṃ loke aggadakkhiṇeyyo ’’ ti vandati , teneva gahitaṃ hoti saraṇaṃ . EvaṃM1.419V1.366 gahitasaraṇassa ca upāsakassa vā upāsikāya vā aññatitthiyesu pabbajitampi ñātiṃ ‘‘ ñātako me ayan ’’ ti vandatopi saraṇagamanaṃ na bhijjati , pageva apabbajitaṃ . Tathā rājānaṃ bhayavasena vandato . So hi raṭṭhapūjitattā avandiyamāno anatthampi kareyyāti . Tathā yaṃ kiñci sippasikkhāpakaṃ titthiyampi ‘‘ ācariyo me ayan ’’ ti vandatopi na bhijjati . Evaṃ saraṇagamanassa pabhedo veditabbo . Pabhedena pana duvidhaṃ saraṇagamanaṃ lokuttaraṃ lokiyanti .
Imassa pana yathāvuttapapañcassa idha avacane kāraṇaṃ dassento āha ‘‘ so pana idha vuccamāno ’’ tiādi . Tattha saraṇavaṇṇanatoti sāmaññaphalasutte vuttasaraṇavaṇṇanato .
Saraṇagamanakathā niṭṭhitā .