Paṭṭhānapaccayakathā

594. Etthāha – gaṇhāma tāva etaṃ avijjā saṅkhārānaṃ paccayoti , idaṃ pana vattabbaṃ katamesaṃ saṅkhārānaṃ kathaṃ paccayo hotīti ?

Tatridaṃ vuccati , bhagavatā hi ‘‘ hetupaccayo , ārammaṇapaccayo , adhipatipaccayo , anantarapaccayo , samanantarapaccayo , sahajātapaccayo , aññamaññapaccayo , nissayapaccayo , upanissayapaccayo , purejātapaccayo , pacchājātapaccayo , āsevanapaccayo , kammapaccayo , vipākapaccayo , āhārapaccayo , indriyapaccayo , jhānapaccayo , maggapaccayo , sampayuttapaccayo , vippayuttapaccayo , atthipaccayo , natthipaccayo , vigatapaccayo , avigatapaccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1. paccayuddesa ) catuvīsati paccayā vuttā .

TatthaM2.164 hetu ca so paccayo cāti hetupaccayo , hetu hutvā paccayo , hetubhāvena paccayoti vuttaṃ hoti .

Ārammaṇapaccayādīsupi eseva nayo .

595. Tattha hetūti vacanāvayavakāraṇamūlānametaṃ adhivacanaṃ .

‘‘ Paṭiññā , hetū ’’ tiādīsu hi loke vacanāvayavo hetūti vuccati .

Sāsane pana ‘‘ ye dhammā hetuppabhavā ’’ tiādīsu ( mahāva .60) kāraṇaṃ .

‘‘ Tayo kusalahetū , tayo akusalahetū ’’ tiādīsu ( dha . sa .1059) mūlaṃ hetūti vuccati , taṃ idha adhippetaṃ .

Paccayoti ettha pana ayaṃ vacanattho , paṭicca etasmā etīti paccayo .

Apaccakkhāya naṃ vattatīti attho .

Yo hi dhammo yaṃ dhammaṃ apaccakkhāya tiṭṭhati vā uppajjati vā , so tassaV2.162 paccayoti vuttaṃ hoti .

Lakkhaṇato pana upakārakalakkhaṇo paccayo .

Yo hi dhammo yassa dhammassa ṭhitiyā vā uppattiyā vā upakārako hoti , so tassa paccayoti vuccati .

Paccayo , hetu , kāraṇaṃ , nidānaṃ , sambhavo , pabhavotiādi atthato ekaṃ , byañjanato nānaṃ .

Iti mūlaṭṭhena hetu , upakārakaṭṭhena paccayoti saṅkhepato mūlaṭṭhena upakārako dhammo hetupaccayo .

So sāliādīnaṃ sālibījādīni viya , maṇipabhādīnaṃ viya ca maṇivaṇṇādayo kusalādīnaṃ kusalādibhāvasādhakoti ācariyānaṃ adhippāyo .

Evaṃ sante pana taṃsamuṭṭhānarūpesu hetupaccayatā na sampajjati .

Na hi so tesaṃ kusalādibhāvaṃ sādheti , na ca paccayo na hoti .

Vuttañhetaṃ ‘‘ hetū hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.1).

Ahetukacittānañca vinā etena abyākatabhāvo siddho , sahetukānampi ca yonisomanasikārādipaṭibaddho kusalādibhāvo , na sampayuttahetupaṭibaddho .

Yadi ca sampayuttahetūsu sabhāvatova kusalādibhāvo siyā , sampayuttesu hetupaṭibaddho alobho kusalo vā siyā abyākato vā .

Yasmā pana ubhayathāpi hoti , tasmā yathā sampayuttesu , evaṃ hetūsupi kusalāditā pariyesitabbā .

KusalādibhāvasādhanavasenaM2.165 pana hetūnaṃ mūlaṭṭhaṃ agahetvā suppatiṭṭhitabhāvasādhanavasena gayhamāne na kiñci virujjhati .

Laddhahetupaccayā hi dhammā virūḷhamūlā viya pādapā thirā honti suppatiṭṭhitā , ahetukā tilabījakādisevālā viya na suppatiṭṭhitā .

Iti mūlaṭṭhena upakārakoti suppatiṭṭhitabhāvasādhanena upakārako dhammo hetupaccayoti veditabbo .

596. Tato paresu ārammaṇabhāvena upakārako dhammo ārammaṇapaccayo .

So ‘‘ rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.2) ārabhitvāpi ‘‘ yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbha ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā , te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.2) osāpitattā na koci dhammo na hoti .

Yathā hi dubbalo puriso daṇḍaṃ vā rajjuṃ vā ālambitvāva uṭṭhahati ceva tiṭṭhati ca , evaṃ cittacetasikā dhammā rūpādiārammaṇaṃ ārabbheva uppajjanti ceva tiṭṭhanti ca .

Tasmā sabbepi cittacetasikānaṃ ārammaṇabhūtā dhammā ārammaṇapaccayoti veditabbā .

597. JeṭṭhakaṭṭhenaV2.163 upakārako dhammo adhipatipaccayo , so sahajātārammaṇavasena duvidho .

Tattha ‘‘ chandādhipati chandasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ adhipatipaccayena paccayo ’’ tiādivacanato ( paṭṭhā .1.3.3) chandavīriyacittavīmaṃsāsaṅkhātā cattāro dhammā adhipatipaccayoti veditabbā , no ca kho ekato .

Yadā hi chandaṃ dhuraṃ chandaṃ jeṭṭhakaṃ katvā cittaṃ pavattati , tadā chandova adhipati , na itare .

Esa nayo sesesupi .

Yaṃ pana dhammaṃ garuṃ katvā arūpadhammā pavattanti , so nesaṃ ārammaṇādhipati .

Tena vuttaṃ ‘‘ yaṃ yaṃ dhammaṃ garuṃ katvā ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā , te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ adhipatipaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.3).

598. Anantarabhāvena upakārako dhammo anantarapaccayo .

Samanantarabhāvena upakārako dhammo samanantarapaccayo .

Idañca paccayadvayaṃM2.166 bahudhā papañcayanti .

Ayaṃ panettha sāro , yo hi esa cakkhuviññāṇānantarā manodhātu , manodhātuanantarā manoviññāṇadhātūtiādi cittaniyamo , so yasmā purimapurimacittavaseneva ijjhati , na aññathā , tasmā attano attano anantaraṃ anurūpassa cittuppādassa uppādanasamattho dhammo anantarapaccayo .

Tenevāha –

‘‘ anantarapaccayoti cakkhuviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo ’’ tiādi ( paṭṭhā .1.1.4).

Yo anantarapaccayo , sveva samanantarapaccayo .

Byañjanamattameva hettha nānaṃ , upacayasantatīsu viya adhivacananiruttidukādīsu viya ca .

Atthato pana nānaṃ natthi .

Yampi ‘‘ atthānantaratāya anantarapaccayo , kālānantaratāya samanantarapaccayo ’’ ti ācariyānaṃ mataṃ , taṃ ‘‘ nirodhā vuṭṭhahantassa nevasaññānāsaññāyatanakusalaṃ phalasamāpattiyā samanantarapaccayena paccayo ’’ tiādīhi ( paṭṭhā .1.1.418) virujjhati .

Yampi tattha vadanti ‘‘ dhammānaṃ samuṭṭhāpanasamatthatā na parihāyati , bhāvanābalena pana vāritattā dhammā samanantarā nuppajjantī ’’ ti , tampi kālānantaratāya abhāvameva sādheti .

Bhāvanābalena hi tattha kālānantaratā natthīti , mayampi etadeva vadāma .

Yasmā ca kālānantaratā natthi , tasmā samanantarapaccayatā na yujjati .

Kālānantaratāya hi tesaṃ samanantarapaccayo hotīti laddhi .

TasmāV2.164 abhinivesaṃ akatvā byañjanamattatovettha nānākaraṇaṃ paccetabbaṃ , na atthato .

Kathaṃ ?

Natthi etesaṃ antaranti hi anantarā .

Saṇṭhānābhāvato suṭṭhu anantarāti samanantarā .

599. Uppajjamānova saha uppādanabhāvena upakārako dhammo sahajātapaccayo pakāsassa padīpo viya .

So arūpakkhandhādivasena chabbidho hoti .

Yathāha –

‘‘ cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ sahajātapaccayena paccayo .

Cattāro mahābhūtā aññamaññaṃ , okkantikkhaṇe nāmarūpaṃ aññamaññaṃ , cittacetasikā dhammā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ , mahābhūtā upādārūpānaṃ , rūpino dhammā arūpīnaṃ dhammānaṃ kiñcikāle sahajātapaccayena paccayo , kiñcikāle na sahajātapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.6).

Idaṃ hadayavatthumeva sandhāya vuttaṃ .

600. AññamaññaṃM2.167 uppādanupatthambhanabhāvena upakārako dhammo aññamaññapaccayo aññamaññūpatthambhakaṃ tidaṇḍakaṃ viya .

So arūpakkhandhādivasena tividho hoti .

Yathāha –

‘‘ cattāro khandhā arūpino aññamaññapaccayena paccayo .

Cattāro mahābhūtā okkantikkhaṇe nāmarūpaṃ aññamaññapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.7).

601. Adhiṭṭhānākārena nissayākārena ca upakārako dhammo nissayapaccayo tarucittakammādīnaṃ pathavīpaṭādayo viya .

So ‘‘ cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ nissayapaccayena paccayo ’’ ti evaṃ sahajāte vuttanayeneva veditabbo .

Chaṭṭho panettha koṭṭhāso ‘‘ cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā … pe … sota … ghāna … jivhā … kāyāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ nissayapaccayena paccayo .

Yaṃ rūpaṃ nissāya manodhātu ca manoviññāṇadhātu ca vattanti , taṃ rūpaṃ manodhātuyā ca manoviññāṇadhātuyā ca taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ nissayapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.8) evaṃ vibhatto .

602. Upanissayapaccayoti ettha pana ayaṃ tāva vacanattho , tadadhīnavuttitāya attano phalena nissito na paṭikkhittoti nissayo .

Yathā pana bhuso āyāso upāyāso , evaṃ bhuso nissayo upanissayo , balavakāraṇassetaṃ adhivacanaṃ .

Tasmā balavakāraṇabhāvena upakārako dhammo upanissayapaccayoti veditabbo .

SoV2.165 ārammaṇūpanissayo anantarūpanissayo pakatūpanissayoti tividho hoti .

Tattha ‘‘ dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā taṃ garuṃkatvā paccavekkhati , pubbe suciṇṇāni garuṃkatvā paccavekkhati , jhānā vuṭṭhahitvā jhānaṃ garuṃkatvā paccavekkhati , sekkhā gotrabhuṃ garuṃkatvā paccavekkhanti , vodānaṃ garuṃkatvā paccavekkhanti .

Sekkhā maggā vuṭṭhahitvā maggaṃ garuṃkatvā paccavekkhantī ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.423) evamādinā nayena ārammaṇūpanissayo tāva ārammaṇādhipatinā saddhiṃ nānattaṃ akatvāva vibhatto .

Tattha yaṃ ārammaṇaṃ garuṃkatvā cittacetasikā uppajjanti , taṃ niyamato tesu ārammaṇesu balavārammaṇaṃ hoti .

Iti garukattabbamattaṭṭhenaM2.168 ārammaṇādhipati , balavakāraṇaṭṭhena ārammaṇūpanissayoti evametesaṃ nānattaṃ veditabbaṃ .

Anantarūpanissayo pi ‘‘ purimā purimā kusalā khandhā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ khandhānaṃ upanissayapaccayena paccayo ’’ tiādinā ( paṭṭhā .1.1.9) nayena anantarapaccayena saddhiṃ nānattaṃ akatvāva vibhatto .

Mātikānikkhepe pana nesaṃ ‘‘ cakkhuviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo ’’ tiādinā ( paṭṭhā .1.1.4) nayena anantarassa ,‘‘ purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ upanissayapaccayena paccayo ’’ tiādinā ( paṭṭhā .1.1.9) nayena upanissayassa āgatattā nikkhepe viseso atthi .

Sopi atthato ekībhāvameva gacchati .

Evaṃ santepi attano attano anantarā anurūpassa cittuppādassa pavattanasamatthatāya anantaratā , purimacittassa pacchimacittuppādane balavatāya anantarūpanissayatā veditabbā .

Yathā hi hetupaccayādīsu kiñci dhammaṃ vināpi cittaṃ uppajjati , na evaṃ anantaracittaṃ vinā cittassa uppatti nāma atthi .

Tasmā balavapaccayo hoti .

Iti attano attano anantarā anurūpacittuppādanavasena anantarapaccayo , balavakāraṇavasena anantarūpanissayoti evametesaṃ nānattaṃ veditabbaṃ .

Pakatūpanissayo pana pakato upanissayo pakatūpanissayo .

Pakato nāma attano santāne nipphādito vā saddhāsīlādi upasevito vā utubhojanādi .

Pakatiyā eva vā upanissayo pakatūpanissayo , ārammaṇānantarehi asammissoti attho .

Tassa pakatūpanissayo ‘‘ saddhaṃ upanissāya dānaṃ deti , sīlaṃ samādiyati , uposathakammaṃ karoti , jhānaṃ uppādeti , vipassanaṃV2.166 uppādeti , maggaṃ uppādeti , abhiññaṃ uppādeti , samāpattiṃ uppādeti .

Sīlaṃ , sutaṃ , cāgaṃ , paññaṃ upanissāya dānaṃ deti … pe … samāpattiṃ uppādeti .

Saddhā , sīlaṃ , sutaṃ , cāgo , paññā saddhāya , sīlassa , sutassa , cāgassa , paññāya , upanissayapaccayena paccayo ’’ tiādinā ( paṭṭhā .1.1.423) nayena anekappakārato pabhedo veditabbo .

Iti ime saddhādayo pakatā ceva balavakāraṇaṭṭhena upanissayā cāti pakatūpanissayoti .

603. PaṭhamataraṃM2.169 uppajjitvā vattamānabhāvena upakārako dhammo purejātapaccayo .

So pañcadvāre vatthārammaṇahadayavatthuvasena ekādasavidho hoti .

Yathāha –

‘‘ cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo .

Sota … pe … ghāna , jivhā , kāyāyatanaṃ , rūpa , sadda , gandha , rasa , phoṭṭhabbāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo .

Rūpa , sadda , gandha , rasa , phoṭṭhabbāyatanaṃ manodhātuyā .

Yaṃ rūpaṃ nissāya manodhātu ca manoviññāṇadhātu ca vattanti , taṃ rūpaṃ manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ purejātapaccayena paccayo .

Manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ kiñcikāle purejātapaccayena paccayo .

Kiñcikāle na purejātapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.10).

604. Purejātānaṃ rūpadhammānaṃ upatthambhakattena upakārako arūpadhammo pacchājātapaccayo gijjhapotakasarīrānaṃ āhārāsācetanā viya .

Tena vuttaṃ ‘‘ pacchājātā cittacetasikā dhammā purejātassa imassa kāyassa pacchājātapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.11).

605. Āsevanaṭṭhena anantarānaṃ paguṇabalavabhāvāya upakārako dhammo āsevanapaccayo ganthādīsu purimapurimābhiyogo viya .

So kusalākusalakiriyajavanavasena tividho hoti .

Yathāha –

‘‘ purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ āsevanapaccayena paccayo .

Purimā purimā akusalā … pe … kiriyābyākatā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kiriyābyākatānaṃ dhammānaṃ āsevanapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.12).

606. Cittapayogasaṅkhātena kiriyabhāvena upakārako dhammo kammapaccayo .

So nānakkhaṇikāya ceva kusalākusalacetanāya sahajātāya ca sabbāyapi cetanāya vasena duvidho hotiV2.167 .

Yathāha –

‘‘ kusalākusalaṃ kammaṃ vipākānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo .

Cetanā sampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.13).

607. NirussāhasantabhāvenaM2.170 nirussāhasantabhāvāya upakārako vipākadhammo vipākapaccayo .

So pavatte taṃsamuṭṭhānānaṃ , paṭisandhiyaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ , sabbattha ca sampayuttadhammānaṃ paccayo hoti .

Yathāha –

‘‘ vipākābyākato eko khandho tiṇṇannaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ vipākapaccayena paccayo … pe … paṭisandhikkhaṇe vipākābyākato eko khandho tiṇṇannaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ .

Tayo khandhā ekassa khandhassa .

Dve khandhā dvinnaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ vipākapaccayena paccayo .

Khandhā vatthussa vipākapaccayena paccayo ’’ ti .

608. Rūpārūpānaṃ upatthambhakaṭṭhena upakārakā cattāro āhārā āhārapaccayo .

Yathāha –

‘‘ kabaḷīkāro āhāro imassa kāyassa āhārapaccayena paccayo .

Arūpino āhārā sampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ āhārapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.15).

Pañhāvāre pana ‘‘ paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatā āhārā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ āhārapaccayena paccayo ’’ tipi ( paṭṭhā .1.1.429) vuttaṃ .

609. Adhipatiyaṭṭhena upakārakā itthindriyapurisindriyavajjā vīsatindriyā indriyapaccayo .

Tattha cakkhundriyādayo arūpadhammānaṃyeva , sesā rūpārūpānaṃ paccayā honti .

Yathāha –

‘‘ cakkhundriyaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā … pe … sota … ghāna … jivhā … kāyindriyaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ indriyapaccayena paccayo .

Rūpajīvitindriyaṃ kaṭattārūpānaṃ indriyapaccayena paccayo .

Arūpino indriyā sampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ indriyapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.16).

Pañhāvāre pana ‘‘ paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatā indriyā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ indriyapaccayena paccayo ’’ tipi ( paṭṭhā .1.1.430) vuttaṃ .

610. Upanijjhāyanaṭṭhena upakārakāni ṭhapetvā dvipañcaviññāṇe sukhadukkhavedanādvayaṃ sabbānipiV2.168 kusalādibhedāni satta jhānaṅgāni jhānapaccayo .

Yathāha –

‘‘ jhānaṅgāni jhānasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ jhānapaccayenaM2.171 paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.17).

Pañhāvāre pana ‘‘ paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatāni jhānaṅgāni sampayuttakānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ jhānapaccayena paccayo ’’ tipi ( paṭṭhā .1.1.431) vuttaṃ .

611. Yato tato vā niyyānaṭṭhena upakārakāni kusalādibhedāni dvādasa maggaṅgāni maggapaccayo .

Yathāha –

‘‘ maggaṅgāni maggasampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ maggapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.18).

Pañhāvāre pana ‘‘ paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatāni maggaṅgāni sampayuttakānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ maggapaccayena paccayo ’’ tipi ( paṭṭhā .1.1.432) vuttaṃ .

Ete pana dvepi jhānamaggapaccayā dvipañcaviññāṇāhetukacittesu na labbhantīti veditabbā .

612. Ekavatthukaekārammaṇaekuppādekanirodhasaṅkhātena sampayuttabhāvena upakārakā arūpadhammā sampayuttapaccayo .

Yathāha –

‘‘ cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ sampayuttapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.19).

613. Ekavatthukādibhāvānupagamena upakārakā rūpino dhammā arūpīnaṃ dhammānaṃ , arūpinopi rūpīnaṃ vippayuttapaccayo .

So sahajātapacchājātapurejātavasena tividho hoti .

Vuttañhetaṃ ‘‘ sahajātā kusalā khandhā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ vippayuttapaccayena paccayo .

Pacchājātā kusalā khandhā purejātassa imassa kāyassa vippayuttapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.434).

Abyākatapadassa pana sahajātavibhaṅge ‘‘ paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatā khandhā kaṭattārūpānaṃ vippayuttapaccayena paccayo .

Khandhā vatthussa .

Vatthu khandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayo ’’ tipi ( paṭṭhā .1.1.434) vuttaṃ .

Purejātaṃ pana cakkhundriyādivatthuvaseneva veditabbaṃ .

Yathāha –

‘‘ purejātaṃ cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇassa … pe … kāyāyatanaṃ kāyaviññāṇassa vippayuttapaccayena paccayo .

Vatthu vipākābyākatānaṃ kiriyābyākatānaṃ khandhānaṃ … pe … vatthu kusalānaṃ khandhānaṃ … pe … vatthu akusalānaṃ khandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.434).

614. PaccuppannalakkhaṇenaV2.169 atthibhāvena tādisasseva dhammassa upatthambhakattena upakārako dhammo atthipaccayo .

Tassa arūpakkhandhamahābhūtanāmarūpacittacetasikamahābhūtaāyatanavatthuvasena sattadhā mātikāM2.172 nikkhittā .

Yathāha –

‘‘ cattāro khandhā arūpino aññamaññaṃ atthipaccayena paccayo , cattāro mahābhūtā , okkantikkhaṇe nāmarūpaṃ aññamaññaṃ .

Cittacetasikā dhammā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ .

Mahābhūtā upādārūpānaṃ .

Cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā … pe … kāyāyatanaṃ … pe … rūpāyatanaṃ … pe … phoṭṭhabbāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo .

Rūpāyatanaṃ … pe … phoṭṭhabbāyatanaṃ manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ .

Yaṃ rūpaṃ nissāya manodhātu ca manoviññāṇadhātu ca vattanti , taṃ rūpaṃ manodhātuyā ca manoviññāṇadhātuyā ca taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ atthipaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.21).

Pañhāvāre pana sahajātaṃ purejātaṃ pacchājātaṃ āhāraṃ indriyantipi nikkhipitvā sahajāte tāva ‘‘ eko khandho tiṇṇannaṃ khandhānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ atthipaccayena paccayo ’’ tiādinā ( paṭṭhā .1.1.435) nayena niddeso kato , purejāte purejātānaṃ cakkhādīnaṃ vasena niddeso kato .

Pacchājāte purejātassa imassa kāyassa pacchājātānaṃ cittacetasikānaṃ paccayavasena niddeso kato .

Āhārindriyesu ‘‘ kabaḷīkāro āhāro imassa kāyassa atthipaccayena paccayo .

Rūpajīvitindriyaṃ kaṭattārūpānaṃ atthipaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.435) evaṃ niddeso katoti .

615. Attano anantarā uppajjamānānaṃ arūpadhammānaṃ pavattiokāsadānena upakārakā samanantaraniruddhā arūpadhammā natthipaccayo .

Yathāha –

‘‘ samanantaraniruddhā cittacetasikā dhammā paṭuppannānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ natthipaccayena paccayo ’’ ti .

Te eva vigatabhāvena upakārakattā vigatapaccayo .

Yathāha –

‘‘ samanantaravigatā cittacetasikā dhammā paṭuppannānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ vigatapaccayena paccayo ’’ ti .

Atthi paccayadhammā eva ca avigatabhāvena upakārakattā avigatapaccayoti veditabbā .

DesanāvilāsenaV2.170 pana tathā vinetabbaveneyyavasena vā ayaṃ duko vutto , ahetukadukaṃ vatvāpi hetuvippayuttaduko viyāti .

Issues

Select Version

Visuddhimaggo

Visuddhimaggo