Issues
Select Version
Visuddhimaggo
Visuddhimaggo

Bhayatupaṭṭhānañāṇakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Bhayatupaṭṭhānañāṇakathā

750. Tassevaṃ sabbasaṅkhārānaṃ khayavayabhedanirodhārammaṇaṃ bhaṅgānupassanaṃ āsevantassa bhāventassaV2.281 bahulīkarontassa sabbabhavayonigatiṭhitisattāvāsesu pabhedakā saṅkhārā sukhena jīvitukāmassa bhīrukapurisassa sīhabyagghadīpiacchataracchayakkharakkhasacaṇḍagoṇacaṇḍakukkurapabhinnamadacaṇḍahatthighoraāsīvisaasanivicakkasusānaraṇabhūmijalitaaṅgārakāsuādayo viya mahābhayaṃ hutvā upaṭṭhahanti .
Tassa ‘‘ atītā saṅkhārā niruddhā , paccuppannā nirujjhanti , anāgate nibbattanakasaṅkhārāpi evameva nirujjhissantī ’’ ti passato etasmiṃ ṭhāne bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ nāma uppajjati .
Tatrāyaṃ upamā – ekissā kira itthiyā tayo puttā rājaparādhikā , tesaṃ rājā sīsacchedaṃ āṇāpesi .
Sā puttehi saddhiṃ āghātanaṃ agamāsi .
Athassā jeṭṭhaputtassa sīsaṃ chinditvā majjhimassa chindituṃ ārabhiṃsu .
Sā jeṭṭhassa sīsaṃ chinnaṃ majjhimassa ca chijjamānaṃ disvā kaniṭṭhamhi ālayaṃ vissajji ‘‘ ayampi etesaññeva sadiso bhavissatī ’’ ti .
Tattha tassā itthiyā jeṭṭhaputtassa chinnasīsadassanaṃ viya yogino atītasaṅkhārānaṃ nirodhadassanaṃ , majjhimassa chijjamānasīsadassanaṃ viya paccuppannānaṃ nirodhadassanaṃ ,‘‘ ayampi etesaññeva sadiso bhavissatī ’’ ti kaniṭṭhaputtamhi ālayavissajjanaṃ viya ‘‘ anāgatepi nibbattanakasaṅkhārā bhijjissantī ’’ ti anāgatānaṃ nirodhadassanaṃ .
Tassevaṃ passato etasmiṃ ṭhāne uppajjati bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ .
Aparāpi upamā – ekā kira pūtipajā itthī dasa dārake vijāyi .
Tesu nava matā , eko hatthagato marati , aparo kucchiyaṃ .
Sā nava dārakeM2.283 mate dasamañca mīyamānaṃ disvā kucchigate ālayaṃ vissajji ‘‘ ayampi etesaññeva sadiso bhavissatī ’’ ti .
Tattha tassā itthiyā navannaṃ dārakānaṃ maraṇānussaraṇaṃ viya yogino atītasaṅkhārānaṃ nirodhadassanaṃ , hatthagatassa mīyamānabhāvadassanaṃ viya yogino paccuppannānaṃ nirodhadassanaṃ , kucchigate ālayavissajjanaṃ viya anāgatānaṃ nirodhadassanaṃ .
Tassevaṃ passato etasmiṃ khaṇe uppajjati bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ .
751. Bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ pana bhāyati na bhāyatīti ?
Na bhāyati .
Tañhi atītā saṅkhārā niruddhā , paccuppannā nirujjhanti , anāgatā nirujjhissantīti tīraṇamattameva hoti .
Tasmā yathā nāma cakkhumā puriso nagaradvāre tisso aṅgārakāsuyo olokayamāno sayaṃ na bhāyati , kevalaṃ hissa ‘‘ ye ye ettha nipatissanti , sabbe anappakaṃ dukkhamanubhavissantī ’’ ti tīraṇamattameva hoti .
Yathā vā pana cakkhumā puriso khadirasūlaṃ ayosūlaṃ suvaṇṇasūlanti paṭipāṭiyāV2.282 ṭhapitaṃ sūlattayaṃ olokayamāno sayaṃ na bhāyati , kevalaṃ hissa ‘‘ ye ye imesu sūlesu nipatissanti , sabbe anappakaṃ dukkhamanubhavissantī ’’ ti tīraṇamattameva hoti , evameva bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ sayaṃ na bhāyati , kevalaṃ hissa aṅgārakāsuttayasadisesu , sūlattayasadisesu ca tīsu bhavesu ‘‘ atītā saṅkhārā niruddhā , paccuppannā nirujjhanti , anāgatā nirujjhissantī ’’ ti tīraṇamattameva hoti .
Yasmā panassa kevalaṃ sabbabhavayonigatiṭhitinivāsagatā saṅkhārā byasanāpannā sappaṭibhayā hutvā bhayato upaṭṭhahanti , tasmā bhayatupaṭṭhānan ti vuccati .
Evaṃ bhayato upaṭṭhāne panassa ayaṃ pāḷi –
‘‘ Aniccato manasikaroto kiṃ bhayato upaṭṭhāti ?
Dukkhato .
Anattato manasikaroto kiṃ bhayato upaṭṭhātīti ?
Aniccato manasikaroto nimittaṃ bhayato upaṭṭhāti .
Dukkhato manasikaroto pavattaṃ bhayato upaṭṭhāti .
Anattato manasikaroto nimittañca pavattañca bhayato upaṭṭhātī ’’ ti ( paṭi . ma .1.227).
TatthaM2.284 nimittan ti saṅkhāranimittaṃ .
Atītānāgatapaccuppannānaṃ saṅkhārānamevetaṃ adhivacanaṃ .
Aniccato manasikaronto hi saṅkhārānaṃ maraṇameva passati , tenassa nimittaṃ bhayato upaṭṭhāti .
Pavattan ti rūpārūpabhavapavatti .
Dukkhato manasikaronto hi sukhasammatāyapi pavattiyā abhiṇhapaṭipīḷanabhāvameva passati , tenassa pavattaṃ bhayato upaṭṭhāti .
Anattato manasikaronto pana ubhayampetaṃ suññagāmaṃ viya marīcigandhabbanagarādīni viya ca rittaṃ tucchaṃ suññaṃ assāmikaṃ apariṇāyakaṃ passati .
Tenassa nimittañca pavattañca ubhayaṃ bhayato upaṭṭhātīti .
Bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ niṭṭhitaṃ .