Cetopariyañāṇakathā
401. Cetopariyañāṇakathāya
M2.39V2.37 cetopariyañāṇāyāti ettha pariyātīti pariyaṃ , paricchindatīti attho .Cetaso pariyaṃ cetopariyaṃ .
Cetopariyañca taṃ ñāṇañcāti cetopariyañāṇaṃ .
Tadatthāyāti vuttaṃ hoti .
Parasattānan ti attānaṃ ṭhapetvā sesasattānaṃ .
Parapuggalānan ti idampi iminā ekatthameva .
Veneyyavasena pana desanāvilāsena ca byañjananānattaṃ kataṃ .
Cetasā cetoti attano cittena tesaṃ cittaṃ .
Paricca pajānātīti paricchinditvā sarāgādivasena nānappakārato jānāti .
Kathaṃ panetaṃ ñāṇaṃ uppādetabbanti ?
Etañhi dibbacakkhuvasena ijjhati , taṃ etassa parikammaṃ .
Tasmā tena bhikkhunā ālokaṃ vaḍḍhetvā dibbena cakkhunā parassa hadayarūpaṃ nissāya vattamānassa lohitassa vaṇṇaṃ passitvā cittaṃ pariyesitabbaṃ .
Yadā hi somanassacittaṃ vattati , tadā rattaṃ nigrodhapakkasadisaṃ hoti .
Yadā domanassacittaṃ vattati , tadā kāḷakaṃ jambupakkasadisaṃ .
Yadā upekkhācittaṃ vattati , tadā pasannatilatelasadisaṃ .
Tasmā tena ‘‘ idaṃ rūpaṃ somanassindriyasamuṭṭhānaṃ , idaṃ domanassindriyasamuṭṭhānaṃ , idaṃ upekkhindriyasamuṭṭhānan ’’ ti parassa hadayalohitavaṇṇaṃ passitvā cittaṃ pariyesantena cetopariyañāṇaṃ thāmagataṃ kātabbaṃ .
Evaṃ thāmagate hi tasmiṃ anukkamena sabbampi kāmāvacaracittaṃ rūpāvacarārūpāvacaracittañca pajānāti cittā cittameva saṅkamanto vināpi hadayarūpadassanena .
Vuttampi cetaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ āruppe parassa cittaṃ jānitukāmo kassa hadayarūpaṃ passati , kassindriyavikāraṃ oloketīti ?
Na kassaci .
Iddhimato visayo esa yadidaṃ yattha katthaci cittaṃ āvajjanto soḷasappabhedaṃ cittaṃ jānāti .
Akatābhinivesassa pana vasena ayaṃ kathā ’’ ti .
Sarāgaṃ vā cittan tiādīsu pana aṭṭhavidhaṃ lobhasahagataṃ cittaṃ sarāgaṃ cittan ti veditabbaṃ .
Avasesaṃ catubhūmakaṃ kusalābyākataṃ cittaṃ vītarāgaṃ .
Dve domanassacittāni dve vicikicchuddhaccacittānīti imāni pana cattāri cittāni imasmiṃ duke saṅgahaṃ na gacchanti .
Keci pana therā tānipi saṅgaṇhanti .
Duvidhaṃ pana domanassacittaṃ sadosaṃ cittaṃ nāma .
Sabbampi catubhūmakaṃ
V2.38 kusalābyākataṃ vītadosaṃ .Sesāni dasākusalacittāni imasmiṃ duke saṅgahaṃ na gacchanti .
Keci pana therā tānipi saṅgaṇhanti .
Samohaṃ
M2.40 vītamohan ti ettha pana pāṭipuggalikanayena vicikicchuddhaccasahagatadvayameva samohaṃ , mohassa pana sabbākusalesu sambhavato dvādasavidhampi akusalacittaṃ samohaṃ cittan ti veditabbaṃ .Avasesaṃ vītamohaṃ .
Thinamiddhānugataṃ pana saṃkhittaṃ .
Uddhaccānugataṃ vikkhittaṃ .
Rūpāvacarārūpāvacaraṃ mahaggataṃ .
Avasesaṃ amahaggataṃ .
Sabbampi tebhūmakaṃ sauttaraṃ .
Lokuttaraṃ anuttaraṃ .
Upacārappattaṃ appanāppattañca samāhitaṃ .
Ubhayamappattaṃ asamāhitaṃ .
Tadaṅgavikkhambhanasamucchedapaṭipassaddhinissaraṇavimuttippattaṃ vimuttaṃ .
Pañcavidhampi etaṃ vimuttimappattaṃ avimuttan ti veditabbaṃ .
Iti cetopariyañāṇalābhī bhikkhu sabbappakārampi idaṃ sarāgaṃ vā cittaṃ … pe … avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ cittanti pajānātīti .
Cetopariyañāṇakathā niṭṭhitā .