Issues
Select Version
Visuddhimaggo
Visuddhimaggo

Bodhipakkhiyakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Bodhipakkhiyakathā

817. Idāni imissāyeva catuñāṇāya ñāṇadassanavisuddhiyā ānubhāvavijānanatthaṃ –
Paripuṇṇabodhipakkhiya , bhāvo vuṭṭhānabalasamāyogo ;
Ye yena pahātabbā , dhammā tesaṃ pahānañca .
Kiccāni pariññādīni , yāni vuttāni abhisamayakāle ;
Tāni ca yathāsabhāvena , jānitabbāni sabbānīti .
818. Tattha paripuṇṇabodhipakkhiya , bhāvoti bodhipakkhiyānaṃ paripuṇṇabhāvo .
Cattāro satipaṭṭhānā , cattāro sammappadhānā , cattāro iddhipādā , pañcindriyāni , pañca balāni , satta bojjhaṅgā , ariyo aṭṭhaṅgiko maggoti hi ime sattatiṃsa dhammā bujjhanaṭṭhena bodhoti laddhanāmassa ariyamaggassa pakkhe bhavattā bodhipakkhiyā nāma .
Pakkhe bhavattāti upakārabhāve ṭhitattā .
819. TesuM2.319 tesu ārammaṇesu okkhanditvā pakkhanditvā upaṭṭhānato paṭṭhānaṃ .
Satiyeva paṭṭhānaṃ satipaṭṭhānaṃ .
Kāyavedanācittadhammesu panassā asubha-dukkha-anicca-anattākāragahaṇavasenaV2.317 subha-sukha-nicca-atta-saññāpahānakiccasādhanavasena ca pavattito catudhā bhedo hoti .
Tasmā cattāro satipaṭṭhānāti vuccanti .
820. Padahanti etenāti padhānaṃ .
Sobhanaṃ padhānaṃ sammappadhānaṃ .
Sammā vā padahanti etenāti sammappadhānaṃ .
Sobhanaṃ vā taṃ kilesavirūpattavirahato padhānañca hitasukhanipphādakattena seṭṭhabhāvāvahanato padhānabhāvakāraṇato cāti sammappadhānaṃ .
Vīriyassetaṃ adhivacanaṃ .
Tayidaṃ uppannānuppannānaṃ akusalānaṃ pahānānuppattikiccaṃ anuppannuppannānañca kusalānaṃ uppattiṭṭhitikiccaṃ sādhayatīti catubbidhaṃ hoti , tasmā cattāro sammappadhānāti vuccanti .
821. Pubbe vuttena ijjhanaṭṭhena iddhi .
Tassā sampayuttāya pubbaṅgamaṭṭhena phalabhūtāya pubbabhāgakāraṇaṭṭhena ca iddhiyā pādoti iddhipādo .
So chandādivasena catubbidho hoti , tasmā cattāro iddhipādāti vuccanti .
Yathāha –
‘‘ cattāro iddhipādā chandiddhipādo cittiddhipādo vīriyiddhipādo vīmaṃsiddhipādo ’’ ti ( vibha .457).
Ime lokuttarāva .
Lokiyā pana ‘‘ chandañce bhikkhu adhipatiṃ karitvā labhati samādhiṃ , labhati cittassa ekaggataṃ .
Ayaṃ vuccati chandasamādhī ’’ tiādivacanato ( vibha .432) chandādiadhipativasena paṭiladdhadhammāpi honti .
822. Assaddhiyakosajjapamādavikkhepasammohānaṃ abhibhavanato abhibhavanasaṅkhātena adhipatiyaṭṭhena indriyaṃ .
Assaddhiyādīhi ca anabhibhavanīyato akampiyaṭṭhena balaṃ .
Tadubhayampi saddhādivasena pañcavidhaṃ hoti , tasmā pañcindriyāni pañca balānīti vuccanti .
823. Bujjhanakasattassa pana aṅgabhāvena satiādayo satta bojjhaṅgā .
Niyyānikaṭṭhena ca sammādiṭṭhiādayo aṭṭha maggaṅgā honti .
Tena vuttaṃ ‘‘ satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo ’’ ti .
824. ItiM2.320 ime sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammā pubbabhāge lokiyavipassanāya vattamānāya cuddasavidhena kāyaṃ pariggaṇhato ca kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ , navavidhena vedanaṃ pariggaṇhato ca vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṃ , soḷasavidhena cittaṃ pariggaṇhato ca cittānupassanāsatipaṭṭhānaṃ , pañcavidhena dhamme pariggaṇhato ca dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṃ .
Imasmiṃ attabhāveV2.318 anuppannapubbaṃ parassa uppannaṃ akusalaṃ disvā ‘‘ yathā paṭipannassetaṃ uppannaṃ , na tathā paṭipajjissāmi evaṃ me etaṃ nuppajjissatī ’’ ti , tassa anuppādāya vāyamanakāle paṭhamaṃ sammappadhānaṃ .
Attano samudācārappattaṃ akusalaṃ disvā tassa pahānāya vāyamanakāle dutiyaṃ .
Imasmiṃ attabhāve anuppannapubbaṃ jhānaṃ vā vipassanaṃ vā uppādetuṃ vāyamantassa tatiyaṃ .
Uppannaṃ yathā na parihāyati , evaṃ punappunaṃ uppādentassa catutthaṃ sammappadhānaṃ .
Chandaṃ dhuraṃ katvā kusaluppādanakāle chandiddhipādo .
Micchāvācāya viramaṇakāle sammāvācāti evaṃ nānācittesu labbhanti .
Imesaṃ pana catunnaṃ ñāṇānaṃ uppattikāle ekacitte labbhanti .
Phalakkhaṇe ṭhapetvā cattāro sammappadhāne avasesā tettiṃsa labbhanti .
825. Evaṃ ekacitte labbhamānesu cetesu ekāva nibbānārammaṇā sati kāyādīsu subhasaññādippahānakiccasādhanavasena cattāro satipaṭṭhānāti vuccati .
Ekameva ca vīriyaṃ anuppannānaṃ anuppādādikiccasādhanavasena cattāro sammappadhānāti vuccati .
Sesesu pana hāpanavaḍḍhanaṃ natthi .
826. Apica tesu –
Nava ekavidhā eko , dvedhātha catu pañcadhā ;
Aṭṭhadhā navadhā ceva , iti chaddhā bhavanti te .
Nava ekavidhāti chando , cittaṃ , pīti , passaddhi , upekkhā , saṅkappo , vācā , kammanto , ājīvoti ime nava chandiddhipādādivasena ekavidhāva honti , na aññaṃ koṭṭhāsaṃ bhajanti .
Eko dvedhāti saddhā indriya , balavasena dvedhā ṭhitā .
Atha catu pañcadhāti athañño eko catudhā , añño pañcadhā ṭhitoti attho .
Tattha samādhi eko indriya , bala , bojjhaṅga , maggaṅgavasena catudhā ṭhito .
Paññā tesañca catunnaṃ iddhipādakoṭṭhāsassa caM2.321 vasena pañcadhā .
Aṭṭhadhā navadhā cevāti aparo eko aṭṭhadhā , eko navadhā ṭhitoti attho .
Catusatipaṭṭhāna , indriya , bala , bojjhaṅga , maggaṅgavasena sati aṭṭhadhā ṭhitā .
Catusammappadhāna , iddhipāda , indriya , bala , bojjhaṅga , maggaṅgavasena vīriyaṃ navadhāti .
Evaṃ –
CuddasevaV2.319 asambhinnā , hontete bodhipakkhiyā ;
Koṭṭhāsato sattavidhā , sattatiṃsappabhedato .
Sakiccanipphādanato , sarūpena ca vuttito ;
Sabbeva ariyamaggassa , sambhave sambhavanti teti .
Evaṃ tāvettha paripuṇṇabodhipakkhiyabhāvo jānitabbo .