Issues
Select Version
Visuddhimaggo
Visuddhimaggo

Vipassanupakkilesakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Vipassanupakkilesakathā

732. AthassaV2.268 imāya taruṇavipassanāya āraddhavipassakassa dasa vipassanupakkilesā uppajjanti .
Vipassanupakkilesā hi paṭivedhappattassa ariyasāvakassa ceva vippaṭipannakassa ca nikkhittakammaṭṭhānassa kusītapuggalassa nuppajjanti .
Sammāpaṭipannakassa pana yuttapayuttassa āraddhavipassakassa kulaputtassa uppajjantiyeva .
Katame pana te dasa upakkilesāti ?
Obhāso , ñāṇaṃ , pīti , passaddhi , sukhaṃ , adhimokkho , paggaho , upaṭṭhānaṃ , upekkhā , nikantīti .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Kathaṃ dhammuddhaccaviggahitamānasaṃ hoti ?
Aniccato manasikaroto obhāso uppajjati ,‘ obhāso dhammo ’ ti obhāsaṃ āvajjati , tato vikkhepo uddhaccaṃ .
Tena uddhaccena viggahitamānaso aniccato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti .
Dukkhato … anattato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti ’’.
Tathā ‘‘ aniccato manasikaroto ñāṇaṃ uppajjati … pe … pīti … passaddhi … sukhaṃ … adhimokkho … paggaho … upaṭṭhānaṃ … upekkhā … nikanti uppajjati ,‘ nikanti dhammo ’ ti nikantiṃ āvajjati , tato vikkhepo uddhaccaṃ .
Tena uddhaccena viggahitamānaso aniccato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti .
Dukkhato … anattato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānātī ’’ ti ( paṭi . ma .2.6).
733. TatthaM2.270 obhāsoti vipassanobhāso .
Tasmiṃ uppanne yogāvacaro ‘‘ na vata me ito pubbe evarūpo obhāso uppannapubbo , addhā maggappattosmi phalapattosmī ’’ ti amaggameva ‘‘ maggo ’’ ti , aphalameva ca ‘‘ phalan ’’ ti gaṇhāti .
Tassa amaggaṃ ‘‘ maggo ’’ ti aphalaṃ ‘‘ phalan ’’ ti gaṇhato vipassanāvīthi ukkantā nāma hoti .
So attano mūlakammaṭṭhānaṃ vissajjetvā obhāsameva assādento nisīdati .
So kho panāyaṃ obhāso kassaci bhikkhuno pallaṅkaṭṭhānamattameva obhāsento uppajjati .
KassaciV2.269 antogabbhaṃ .
Kassaci bahigabbhampi .
Kassaci sakalavihāraṃ , gāvutaṃ , aḍḍhayojanaṃ , yojanaṃ , dviyojanaṃ , tiyojanaṃ … pe … kassaci pathavītalato yāva akaniṭṭhabrahmalokā ekālokaṃ kurumāno .
Bhagavato pana dasasahassilokadhātuṃ obhāsento udapādi .
Evaṃ vemattatāya cassa idaṃ vatthu – cittalapabbate kira dvikuṭṭagehassa anto dve therā nisīdiṃsu .
Taṃdivasañca kāḷapakkhuposatho hoti , meghapaṭalacchannā disā , rattibhāge caturaṅgasamannāgataṃ tamaṃ pavattati .
Atheko thero āha –
‘‘ bhante , mayhaṃ idāni cetiyaṅgaṇamhi sīhāsane pañcavaṇṇāni kusumāni paññāyantī ’’ ti .
Taṃ itaro āha –
‘‘ anacchariyaṃ , āvuso , kathesi , mayhaṃ panetarahi mahāsamuddamhi yojanaṭṭhāne macchakacchapā paññāyantī ’’ ti .
Ayaṃ pana vipassanupakkileso yebhuyyena samathavipassanālābhino uppajjati .
So samāpattivikkhambhitānaṃ kilesānaṃ asamudācārato ‘‘ arahā ahan ’’ ti cittaṃ uppādeti uccavālikavāsī mahānāgatthero viya haṃkanakavāsī mahādattatthero viya cittalapabbate niṅkapeṇṇakapadhānagharavāsī cūḷasumanatthero viya ca .
Tatridaṃ ekavatthuparidīpanaṃ – talaṅgaravāsī dhammadinnatthero kira nāma eko pabhinnapaṭisambhido mahākhīṇāsavo mahato bhikkhusaṅghassa ovādadāyakoM2.271 ahosi .
So ekadivasaṃ attano divāṭṭhāne nisīditvā ‘‘ kinnu kho amhākaṃ ācariyassa uccavālikavāsīmahānāgattherassa samaṇabhāvakiccaṃ matthakaṃ pattaṃ , no ’’ ti āvajjanto puthujjanabhāvamevassa disvā ‘‘ mayi agacchante puthujjanakālakiriyameva karissatī ’’ ti ca ñatvā iddhiyā vehāsaṃ uppatitvā divāṭṭhāne nisinnassa therassa samīpe orohitvā vanditvā vattaṃ dassetvā ekamantaṃ nisīdi .
‘‘ Kiṃ , āvuso dhammadinna , akāle āgatosī ’’ ti ca vutte ‘‘ pañhaṃ , bhante , pucchituṃ āgatomhī ’’ ti āha .
Tato ‘‘ pucchāvuso , jānamānā kathayissāmā ’’ ti vutte pañhasahassaṃ pucchi .
Thero pucchitapucchitaṃ asajjamānova kathesi .
Tato ‘‘ atitikkhaṃ vo , bhante , ñāṇaṃ , kadā tumhehi ayaṃ dhammo adhigato ’’ ti vutte ‘‘ ito saṭṭhivassakāle , āvuso ’’ ti āha .
Samādhimpi , bhante , vaḷañjethāti , na yidaṃ , āvuso , bhāriyanti .
Tena hi , bhante , ekaṃ hatthiṃ māpethātiV2.270 .
Thero sabbasetaṃ hatthiṃ māpesi .
Idāni , bhante , yathā ayaṃ hatthī añcitakaṇṇo pasāritanaṅguṭṭho soṇḍaṃ mukhe pakkhipitvā bheravaṃ koñcanādaṃ karonto tumhākaṃ abhimukho āgacchati , tathā naṃ karothāti .
Thero tathā katvā vegena āgacchato hatthissa bheravaṃ ākāraṃ disvā uṭṭhāya palāyituṃ āraddho .
Tamenaṃ khīṇāsavatthero hatthaṃ pasāretvā cīvarakaṇṇe gahetvā ‘‘ bhante , khīṇāsavassa sārajjaṃ nāma hotī ’’ ti āha .
So tamhi kāle attano puthujjanabhāvaṃ ñatvā ‘‘ avassayo me , āvuso , dhammadinna hohī ’’ ti vatvā pādamūle ukkuṭikaṃ nisīdi .
‘‘ Bhante , tumhākaṃ avassayo bhavissāmiccevāhaṃ āgato , mā cintayitthā ’’ ti kammaṭṭhānaṃ kathesi .
Thero kammaṭṭhānaṃ gahetvā caṅkamaṃ āruyha tatiye padavāre aggaphalaṃ arahattaṃ pāpuṇi .
Thero kira dosacarito ahosi .
Evarūpā bhikkhū obhāse kampanti .
734. Ñāṇan ti vipassanāñāṇaṃ .
Tassa kira rūpārūpadhamme tulayantassa tīrentassa vissaṭṭhaindavajiramiva avihatavegaṃ tikhiṇaṃ sūraṃ ativisadaṃ ñāṇaṃ uppajjati .
PītītiM2.272 vipassanāpīti .
Tassa kira tasmiṃ samaye khuddakāpīti , khaṇikāpīti , okkantikāpīti , ubbegāpīti , pharaṇāpītīti ayaṃ pañcavidhā pīti sakalasarīraṃ pūrayamānā uppajjati .
Passaddhīti vipassanāpassaddhi .
Tassa kira tasmiṃ samaye rattiṭṭhāne vā divāṭṭhāne vā nisinnassa kāyacittānaṃ neva daratho , na gāravaṃ , na kakkhaḷatā , na akammaññatā , na gelaññaṃ , na vaṅkatā hoti , atha kho panassa kāyacittāni passaddhāni lahūni mudūni kammaññāni suvisadāni ujukāniyeva honti .
So imehi passaddhādīhi anuggahitakāyacitto tasmiṃ samaye amānusiṃ nāma ratiṃ anubhavati .
Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ Suññāgāraṃ paviṭṭhassa , santacittassa bhikkhuno ;
Amānusī rati hoti , sammā dhammaṃ vipassato .
‘‘ YatoV2.271 yato sammasati , khandhānaṃ udayabbayaṃ ;
Labhatī pītipāmojjaṃ , amataṃ taṃ vijānatan ’’ ti .( dha . pa .373-374);
Evamassa imaṃ amānusiṃ ratiṃ sādhayamānā lahutādisampayuttā passaddhi uppajjati .
Sukhan ti vipassanāsukhaṃ .
Tassa kira tasmiṃ samaye sakalasarīraṃ abhisandayamānaṃ atipaṇītaṃ sukhaṃ uppajjati .
Adhimokkhoti saddhā .
Vipassanāsampayuttāyeva hissa cittacetasikānaṃ atisayapasādabhūtā balavatī saddhā uppajjati .
Paggahoti vīriyaṃ .
Vipassanāsampayuttameva hissa asithilaṃ anaccāraddhaṃ supaggahitaṃ vīriyaṃ uppajjati .
Upaṭṭhānan ti sati .
Vipassanāsampayuttāyeva hissa supaṭṭhitā supatiṭṭhitā nikhātā acalā pabbatarājasadisā sati uppajjati .
So yaṃ yaṃ ṭhānaṃ āvajjati samannāharati manasikaroti paccavekkhati , taṃ taṃ ṭhānamassa okkhanditvā pakkhanditvā dibbacakkhuno paraloko viya satiyā upaṭṭhāti .
UpekkhātiM2.273 vipassanupekkhā ceva āvajjanupekkhā ca .
Tasmiṃ hissa samaye sabbasaṅkhāresu majjhattabhūtā vipassanupekkhāpi balavatī uppajjati .
Manodvāre āvajjanupekkhāpi .
Sā hissa taṃ taṃ ṭhānaṃ āvajjantassa vissaṭṭhaindavajiramiva pattapuṭe pakkhitta tattanārāco viya ca sūrā tikhiṇā hutvā vahati .
Nikantīti vipassanānikanti .
Evaṃ obhāsādipaṭimaṇḍitāya hissa vipassanāya ālayaṃ kurumānā sukhumā santākārā nikanti uppajjati .
Yā nikanti kilesoti pariggahetumpi na sakkā hoti .
YathāV2.272 ca obhāse , evaṃ etesupi aññatarasmiṃ uppanne yogāvacaro ‘‘ na vata me ito pubbe evarūpaṃ ñāṇaṃ uppannapubbaṃ , evarūpā pīti , passaddhi , sukhaṃ , adhimokkho , paggaho , upaṭṭhānaṃ , upekkhā , nikanti uppannapubbā , addhā maggappattosmi phalappattosmī ’’ ti amaggameva ‘‘ maggo ’’ ti aphalameva ca ‘‘ phalan ’’ ti gaṇhāti .
Tassa amaggaṃ ‘‘ maggo ’’ ti aphalaṃ ‘‘ phalan ’’ ti gaṇhato vipassanāvīthi ukkantā nāma hoti .
So attano mūlakammaṭṭhānaṃ vissajjetvā nikantimeva assādento nisīdatīti .
735. Ettha ca obhāsādayo upakkilesavatthutāya upakkilesāti vuttā , na akusalattā .
Nikanti pana upakkileso ceva upakkilesavatthu ca .
Vatthuvaseneva cete dasa .
Gāhavasena pana samatiṃsa honti .
Kathaṃ ?
‘‘ Mama obhāso uppanno ’’ ti gaṇhato hi diṭṭhigāho hoti ,‘‘ manāpo vata obhāso uppanno ’’ ti gaṇhato mānagāho , obhāsaṃ assādayato taṇhāgāho , iti obhāse diṭṭhimānataṇhāvasena tayo gāhā .
Tathā sesesupīti evaṃ gāhavasena samatiṃsa upakkilesā honti .
Tesaṃ vasena akusalo abyatto yogāvacaro obhāsādīsu kampati vikkhipati .
Obhāsādīsu ekekaṃ ‘‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’ ti ( ma . ni .1.241) samanupassati .
Tenāhu porāṇā –
‘‘ Obhāse ceva ñāṇe ca , pītiyā ca vikampati ;
Passaddhiyā sukhe ceva , yehi cittaṃ pavedhati .
‘‘ AdhimokkheM2.274 ca paggāhe , upaṭṭhāne ca kampati ;
Upekkhāvajjanāyañca , upekkhāya nikantiyā ’’ ti .( paṭi . ma .2.7);