Issues
Select Version
Visuddhimaggo
Visuddhimaggo

Magganiddesakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Magganiddesakathā

562. Dukkhanirodhagāminipaṭipadāniddese vuttā pana aṭṭha dhammā kāmaṃ khandhaniddesepi atthato pakāsitāyeva , idha pana nesaṃ ekakkhaṇe pavattamānānaṃ visesāvabodhanatthaṃ vadāma .
Saṅkhepato hi catusaccapaṭivedhāya paṭipannassa yogino nibbānārammaṇaṃ avijjānusayasamugghātakaṃ paññācakkhu sammādiṭṭhi .
Sā sammā dassanalakkhaṇā , dhātuppakāsanarasā , avijjandhakāraviddhaṃsanapaccupaṭṭhānā .
Tathā sampannadiṭṭhino taṃsampayuttaṃ micchāsaṅkappanighātakaṃ cetaso nibbānapadābhiniropanaṃ sammāsaṅkappo .
So sammā cittābhiniropanalakkhaṇo , appanāraso , micchāsaṅkappappahānapaccupaṭṭhāno .
Tathā passato vitakkayato ca taṃsampayuttāva vacīduccaritasamugghātikā micchāvācāya virati sammāvācā nāma .
Sā pariggahalakkhaṇā , viramaṇarasā , micchāvācāppahānapaccupaṭṭhānā .
Tathā viramato taṃsampayuttāva micchākammantasamucchedikā pāṇātipātādivirati sammākammanto nāma .
So samuṭṭhāpanalakkhaṇo , viramaṇaraso , micchākammantappahānapaccupaṭṭhāno .
Yā panassa tesaṃ sammāvācākammantānaṃ visuddhibhūtā taṃsampayuttāva kuhanādiupacchedikā micchājīvavirati , so sammāājīvo nāma .
So vodānalakkhaṇo , ñāyājīvapavattiraso , micchājīvappahānapaccupaṭṭhāno .
Athassa yo tassā sammāvācākammantājīvasaṅkhātāya sīlabhūmiyaṃ patiṭṭhitassa tadanurūpo taṃsampayuttova kosajjasamucchedako vīriyārambho , esa sammāvāyāmo nāma .
So paggahalakkhaṇo , anuppannaakusalānuppādanādiraso , micchāvāyāmappahānapaccupaṭṭhāno .
Tassevaṃ vāyamato taṃsampayuttova micchāsativiniddhunano cetaso asammosoM2.142 sammāsati nāma .
Sā upaṭṭhānalakkhaṇā , asammussanarasā , micchāsatippahānapaccupaṭṭhānā .
Evaṃ anuttarāya satiyā saṃrakkhiyamānacittassaV2.140 taṃsampayuttāva micchāsamādhividdhaṃsikā cittekaggatā sammāsamādhi nāma .
So avikkhepalakkhaṇo , samādhānaraso , micchāsamādhippahānapaccupaṭṭhānoti .
Ayaṃ dukkhanirodhagāminipaṭipadāniddese nayo .
Evamettha jātiādīnaṃ vinicchayo veditabbo .
563. Ñāṇakiccatoti saccañāṇassa kiccatopi vinicchayo veditabbo .
Duvidhaṃ hi saccañāṇaṃ – anubodhañāṇaṃ paṭivedhañāṇañca .
Tattha anubodhañāṇaṃ lokiyaṃ anussavādivasena nirodhe magge ca pavattati .
Paṭivedhañāṇaṃ lokuttaraṃ nirodhamārammaṇaṃ katvā kiccato cattāri saccāni paṭivijjhati .
Yathāha –
‘‘ yo , bhikkhave , dukkhaṃ passati , dukkhasamudayampi so passati , dukkhanirodhampi passati , dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadampi passatī ’’ ti ( saṃ . ni .5.1100) sabbaṃ vattabbaṃ .
Taṃ panassa kiccaṃ ñāṇadassanavisuddhiyaṃ āvibhavissati .
Yaṃ panetaṃ lokiyaṃ , tattha dukkhañāṇaṃ pariyuṭṭhānābhibhavavasena pavattamānaṃ sakkāyadiṭṭhiṃ nivatteti .
Samudayañāṇaṃ ucchedadiṭṭhiṃ .
Nirodhañāṇaṃ sassatadiṭṭhiṃ .
Maggañāṇaṃ akiriyadiṭṭhiṃ .
Dukkhañāṇaṃ vā dhuvasubhasukhattabhāvavirahitesu khandhesu dhuvasubhasukhattabhāvasaññāsaṅkhātaṃ phale vippaṭipattiṃ .
Samudayañāṇaṃ issarapadhānakālasabhāvādīhi loko pavattatīti akāraṇe kāraṇābhimānappavattaṃ hetumhi vippaṭipattiṃ .
Nirodhañāṇaṃ arūpalokalokathūpikādīsu apavaggagāhabhūtaṃ nirodhe vippaṭipattiṃ .
Maggañāṇaṃ kāmasukhallikaattakilamathānuyogappabhede avisuddhimagge visuddhimaggagāhavasena pavattaṃ upāye vippaṭipattiṃ nivatteti .
Tenetaṃ vuccati –
‘‘ Loke lokappabhave , lokatthagame sive ca tadupāye ;
Sammuyhati tāva naro , na vijānāti yāva saccānī ’’ ti .
Evamettha ñāṇakiccatopi vinicchayo veditabbo .
564. Antogadhānaṃ pabhedāti dukkhasaccasmiṃ hi ṭhapetvā taṇhañceva anāsavadhamme ca sesā sabbadhammā antogadhā .
Samudayasacce chattiṃsa taṇhāvicaritāni .
Nirodhasaccaṃ asammissaṃ .
Maggasacce sammādiṭṭhimukhena vīmaṃsiddhipādapaññindriyapaññābaladhammavicayasambojjhaṅgāni .
Sammāsaṅkappāpadesena tayoM2.143 nekkhammavitakkādayo .
Sammāvācāpadesena cattāri vacīsucaritāniV2.141 .
Sammākammantāpadesena tīṇi kāyasucaritāni .
Sammājīvamukhena appicchatā santuṭṭhitā ca .
Sabbesaṃyeva vā etesaṃ sammāvācākammantājīvānaṃ ariyakantasīlattā ariyakantasīlassa ca saddhāhatthena paṭiggahetabbattā tesaṃ atthitāya atthibhāvato saddhindriyasaddhābalachandiddhipādā .
Sammāvāyāmāpadesena catubbidhasammappadhānavīriyindriyavīriyabalavīriyasambojjhaṅgāni .
Sammāsatiapadesena catubbidhasatipaṭṭhānasatindriyasatibalasatisambojjhaṅgāni .
Sammāsamādhiapadesena savitakkasavicārādayo tayo samādhī cittasamādhi samādhindriyasamādhibalapītipassaddhisamādhiupekkhāsambojjhaṅgāni antogadhānīti evamettha antogadhānaṃ pabhedatopi vinicchayo veditabbo .
565. Upamātoti bhāro viya hi dukkhasaccaṃ daṭṭhabbaṃ , bhārādānamiva samudayasaccaṃ , bhāranikkhepanamiva nirodhasaccaṃ , bhāranikkhepanupāyo viya maggasaccaṃ .
Rogo viya ca dukkhasaccaṃ , roganidānamiva samudayasaccaṃ , rogavūpasamo viya nirodhasaccaṃ , bhesajjamiva maggasaccaṃ .
Dubbhikkhamiva vā dukkhasaccaṃ , dubbuṭṭhi viya samudayasaccaṃ , subhikkhamiva nirodhasaccaṃ , suvuṭṭhi viya maggasaccaṃ .
Apica verī-veramūla-verasamugghāta-verasamugghātupāyehi , visarukkha-rukkhamūla-mūlupaccheda-tadupacchedupāyehi , bhaya-bhayamūla-nibbhaya-tadadhigamupāyehi , orimatīra-mahoghapārimatīra-taṃsampāpakavāyāmehi ca yojetvāpetāni upamāto veditabbānīti evamettha upamāto vinicchayo veditabbo .
566. Catukkatoti atthi cettha dukkhaṃ na ariyasaccaṃ , atthi ariyasaccaṃ na dukkhaṃ , atthi dukkhañceva ariyasaccañca , atthi neva dukkhaṃ na ariyasaccaṃ .
Esa nayo samudayādīsu .
Tattha maggasampayuttā dhammā sāmaññaphalāni ca ‘‘ yadaniccaṃ taṃ dukkhan ’’ ti ( saṃ . ni .3.15) vacanato saṅkhāradukkhatāya dukkhaṃ , na ariyasaccaṃ .
Nirodho ariyasaccaṃ , na dukkhaṃ .
Itaraṃ pana ariyasaccadvayaṃ siyā dukkhaṃ aniccato , na pana yassa pariññāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati tathattena .
Sabbākārena pana upādānakkhandhapañcakaṃ dukkhañceva ariyasaccañca aññatra taṇhāya .
Maggasampayuttā dhammā sāmaññaphalāni ca yassa pariññatthaṃ bhagavati brahmacariyaṃ vussati tathattena neva dukkhaṃ na ariyasaccaṃ .
Evaṃ samudayādīsupi yathāyogaṃ yojetvā catukkatopettha vinicchayo veditabbo .
567. SuññatekavidhādīhītietthaM2.144V2.142 suññato tāva paramatthena hi sabbāneva saccāni vedakakārakanibbutagamakābhāvato suññānīti veditabbāni .
Tenetaṃ vuccati –
‘‘ Dukkhameva hi , na koci dukkhito ;
Kārako na , kiriyāva vijjati .
Atthi nibbuti , na nibbuto pumā ;
Maggamatthi , gamako na vijjatī ’’ ti .
Atha vā ,
Dhuvasubhasukhattasuññaṃ , purimadvayamattasuññamamatapadaṃ ;
Dhuvasukhaattavirahito , maggoiti suññatā tesu .
Nirodhasuññāni vā tīṇi , nirodho ca sesattayasuñño .
Phalasuñño vā ettha hetu samudaye dukkhassābhāvato , magge ca nirodhassa , na phalena sagabbho pakativādīnaṃ pakati viya .
Hetusuññañca phalaṃ dukkhasamudayānaṃ nirodhamaggānañca asamavāyā , na hetusamavetaṃ hetuphalaṃ samavāyavādīnaṃ dviaṇukādi viya .
Tenetaṃ vuccati –
‘‘ Tayamidha nirodhasuññaṃ , tayena tenāpi nibbuti suññā ;
Suñño phalena hetu , phalampi taṃhetunā suññan ’’ ti .
Evaṃ tāva suññato vinicchayo veditabbo .