Issues
Select Version
Visuddhimaggo
Visuddhimaggo

Paṭisaṅkhānupassanāñāṇakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Paṭisaṅkhānupassanāñāṇakathā

757. So evaṃ sabbabhavayonigatiṭṭhitinivāsagatehi sabhedakehi saṅkhārehi muccitukāmo sabbasmā saṅkhāragatā muccituṃ puna te evaṃ saṅkhāre paṭisaṅkhānupassanāñāṇena tilakkhaṇaṃ āropetvā pariggaṇhāti .
SoV2.288 sabbasaṅkhāre anaccantikato , tāvakālikato , uppādavayaparicchinnato , palokato , calato , pabhaṅguto , addhuvato , vipariṇāmadhammato , assārakato , vibhavato , saṅkhatato , maraṇadhammatotiādīhi kāraṇehi aniccāti passati .
Abhiṇhapaṭipīḷanato , dukkhamato , dukkhavatthuto , rogato , gaṇḍato , sallato , aghato , ābādhato , ītito , upaddavato , bhayato , upasaggato , atāṇato , aleṇato , asaraṇato , ādīnavato , aghamūlato , vadhakato , sāsavato , mārāmisato , jātidhammato , jarādhammato , byādhidhammato , sokadhammato , paridevadhammato , upāyāsadhammato , saṃkilesikadhammatotiādīhi kāraṇehi dukkhāti passati .
Ajaññato , duggandhato , jegucchato , paṭikkūlato , amaṇḍanārahato , virūpato , bībhacchatotiādīhi kāraṇehi dukkhalakkhaṇassa parivārabhūtato asubhato passati .
Parato , rittato , tucchato , suññato , assāmikato , anissarato , avasavattitotiādīhi kāraṇehi anattato passati .
758. EvañhiM2.290 passatānena tilakkhaṇaṃ āropetvā saṅkhārā pariggahitā nāma honti .
Kasmā panāyamete evaṃ pariggaṇhātīti ?
Muñcanassa upāyasampādanatthaṃ .
Tatrāyaṃ upamā – eko kira puriso ‘‘ macche gahessāmī ’’ ti macchakhippaṃ gahetvā udake oḍḍāpesi so khippamukhena hatthaṃ otāretvā antoudake sappaṃ gīvāya gahetvā ‘‘ maccho me gahito ’’ ti attamano ahosi .
So ‘‘ mahā vata mayā maccho laddho ’’ ti ukkhipitvā passanto sovatthikattayadassanena sappoti sañjānitvā bhīto ādīnavaṃ disvā gahaṇe nibbinno muñcitukāmo hutvā muñcanassa upāyaṃ karonto agganaṅguṭṭhato paṭṭhāya hatthaṃ nibbeṭhetvā bāhuṃ ukkhipitvā uparisīse dve tayo vāre āvijjhitvā sappaṃ dubbalaṃ katvā ‘‘ gaccha duṭṭha sappā ’’ ti nissajjitvā vegena taḷākapāḷiṃ āruyha ‘‘ mahantassa vata bho sappassa mukhato muttomhī ’’ ti āgatamaggaṃ olokayamāno aṭṭhāsi .
TatthaV2.289 tassa purisassa ‘‘ maccho ’’ ti sappaṃ gīvāya gahetvā tuṭṭhakālo viya imassāpi yogino āditova attabhāvaṃ paṭilabhitvā tuṭṭhakālo , tassa khippamukhato sīsaṃ nīharitvā sovatthikattayadassanaṃ viya imassa ghanavinibbhogaṃ katvā saṅkhāresu tilakkhaṇadassanaṃ , tassa bhītakālo viya imassa bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ .
Tato ādīnavadassanaṃ viya ādīnavānupassanāñāṇaṃ , gahaṇe nibbindanaṃ viya nibbidānupassanāñāṇaṃ .
Sappaṃ muñcitukāmatā viya muñcitukamyatāñāṇaṃ , muñcanassa upāyakaraṇaṃ viya paṭisaṅkhānupassanāñāṇena saṅkhāresu tilakkhaṇāropanaṃ .
Yathā hi so puriso sappaṃ āvijjhitvā dubbalaṃ katvā nivattetvā ḍaṃsituṃ asamatthabhāvaṃ pāpetvā sumuttaṃ muñcati , evamayaṃ yogāvacaro tilakkhaṇāropanena saṅkhāre āvijjhitvā dubbale katvā puna niccasukhasubhaattākārena upaṭṭhātuṃ asamatthataṃ pāpetvā sumuttaṃ muñcati .
Tena vuttaṃ ‘‘ muñcanassa upāyasampādanatthaṃ evaṃ pariggaṇhātī ’’ ti .
759. Ettāvatā tassa uppannaṃ hoti paṭisaṅkhāñāṇaṃ .
Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ AniccatoM2.291 manasikaroto kiṃ paṭisaṅkhā ñāṇaṃ uppajjati ?
Dukkhato .
Anattato manasikaroto kiṃ paṭisaṅkhā ñāṇaṃ uppajjati ?
Aniccato manasikaroto nimittaṃ paṭisaṅkhā ñāṇaṃ uppajjati .
Dukkhato manasikaroto pavattaṃ paṭisaṅkhā ñāṇaṃ uppajjati .
Anattato manasikaroto nimittañca pavattañca paṭisaṅkhā ñāṇaṃ uppajjatī ’’ ti ( paṭi . ma .1.227).
Ettha ca nimittaṃ paṭisaṅkhāti saṅkhāranimittaṃ ‘‘ addhuvaṃ tāvakālikan ’’ ti aniccalakkhaṇavasena jānitvā .
Kāmañca na paṭhamaṃ jānitvā pacchā ñāṇaṃ uppajjati , vohāravasena pana ‘‘ manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇan ’’ tiādīni ( ma . ni .3.421) viya evaṃ vuccati .
Ekattanayena vā purimañca pacchimañca ekaṃ katvā evaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Iminā nayena itarasmimpi padadvaye attho veditabboti .
Paṭisaṅkhānupassanāñāṇaṃ niṭṭhitaṃ .