Issues
Select Version
Visuddhimaggo
Visuddhimaggo

Paṭhamamaggañāṇakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Paṭhamamaggañāṇakathā

806. ItoM2.312V2.310 paraṃ gotrabhuñāṇaṃ hoti , taṃ maggassa āvajjanaṭṭhāniyattā neva paṭipadāñāṇadassanavisuddhiṃ na ñāṇadassanavisuddhiṃ bhajati , antarā abbohārikameva hoti .
Vipassanāsote patitattā pana vipassanāti saṅkhaṃ gacchati .
Sotāpattimaggo sakadāgāmimaggo anāgāmimaggo arahattamaggoti imesu pana catūsu maggesu ñāṇaṃ ñāṇadassanavisuddhi nāma .
Tattha paṭhamamaggañāṇaṃ tāva sampādetukāmena aññaṃ kiñci kātabbaṃ nāma natthi .
Yañhi anena kātabbaṃ siyā , taṃ anulomāvasānaṃ vipassanaṃ uppādentena katameva .
Evaṃ uppannaanulomañāṇassa panassa tehi tīhipi anulomañāṇehi attano balānurūpena thūlathūle saccapaṭicchādake tamamhi antaradhāpite sabbasaṅkhāragatesu cittaṃ na pakkhandati , na santiṭṭhati , nādhimuccati , na sajjati , na laggati , na bajjhati .
Padumapalāsato udakaṃ viya patilīyati patikuṭati pativattati .
Sabbaṃ nimittārammaṇampi sabbaṃ pavattārammaṇampi palibodhato upaṭṭhāti .
Athassa sabbasmiṃ nimittapavattārammaṇe palibodhato upaṭṭhite anulomañāṇassa āsevanante animittaṃ appavattaṃ visaṅkhāraṃ nirodhaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ kurumānaṃ puthujjanagottaṃ puthujjanasaṅkhaṃ puthujjanabhūmiṃ atikkamamānaṃ ariyagottaṃ ariyasaṅkhaṃ ariyabhūmiṃ okkamamānaṃ nibbānārammaṇe paṭhamāvaṭṭanapaṭhamābhogapaṭhamasamannāhārabhūtaṃ maggassa anantarasamanantarāsevanaupanissayanatthivigatavasena chahi ākārehi paccayabhāvaṃ sādhayamānaṃ sikhāppattaṃ vipassanāya muddhabhūtaṃ apunarāvaṭṭakaṃ uppajjati gotrabhuñāṇaṃ .
Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ KathaṃV2.311 bahiddhā vuṭṭhānavivaṭṭane paññā gotrabhuñāṇaṃ ?
Uppādaṃ abhibhuyyatīti gotrabhu .
Pavattaṃ … pe … upāyāsaṃ abhibhuyyatīti gotrabhu .
Bahiddhā saṅkhāranimittaṃ abhibhuyyatīti gotrabhu .
Anuppādaṃ pakkhandatīti gotrabhu .
Appavattaṃ … pe … anupāyāsaṃ nirodhaṃ nibbānaṃ pakkhandatītiM2.313 gotrabhu .
Uppādaṃ abhibhuyyitvā anuppādaṃ pakkhandatīti gotrabhū ’’ ti ( paṭi . ma .1.59) sabbaṃ vitthāretabbaṃ .
807. Tatrāyaṃ ekāvajjanena ekavīthiyaṃ pavattamānānampi anulomagotrabhūnaṃ nānārammaṇe pavattanākāradīpikā upamā – yathā hi mahāmātikaṃ laṅghitvā paratīre patiṭṭhātukāmo puriso vegena dhāvitvā mātikāya orimatīre rukkhasākhāya bandhitvā olambitaṃ rajjuṃ vā yaṭṭhiṃ vā gahetvā ullaṅghitvā paratīraninnapoṇapabbhārakāyo hutvā paratīrassa uparibhāgaṃ patto taṃ muñcitvā vedhamāno paratīre patitvā saṇikaṃ patiṭṭhāti , evamevāyaṃ yogāvacaropi bhavayonigatiṭṭhitinivāsānaṃ paratīrabhūte nibbāne patiṭṭhātukāmo udayabbayānupassanādinā vegena dhāvitvā attabhāvarukkhasākhāya bandhitvā olambitaṃ rūparajjuṃ vā vedanādīsu aññataradaṇḍaṃ vā aniccanti vā dukkhanti vā anattāti vāti anulomāvajjanena gahetvā taṃ amuñcamānova paṭhamena anulomacittena ullaṅghitvā dutiyena paratīraninnapoṇapabbhārakāyo viya nibbānaninnapoṇapabbhāramānaso hutvā tatiyena paratīrassa uparibhāgaṃ patto viya idāni pattabbassa nibbānassa āsanno hutvā tassa cittassa nirodhena taṃ saṅkhārārammaṇaṃ muñcitvā gotrabhucittena visaṅkhāre paratīrabhūte nibbāne patati .
Ekārammaṇe pana aladdhāsevanatāya vedhamāno so puriso viya na tāva suppatiṭṭhito hoti , tato maggañāṇena patiṭṭhātīti .
808. Tattha anulomaṃ saccapaṭicchādakaṃ kilesatamaṃ vinodetuṃ sakkoti , na nibbānamārammaṇaṃ kātuṃ .
Gotrabhu nibbānameva ārammaṇaṃ kātuṃ sakkoti , na saccapaṭicchādakaṃ tamaṃ vinodetuṃ .
Tatrāyaṃ upamā – eko kira cakkhumā puriso ‘‘ nakkhattayogaṃ jānissāmī ’’ ti rattibhāge nikkhamitvā candaṃ passituṃ uddhaṃ ullokesi , tassa valāhakehi paṭicchannattā cando na paññāyittha .
Atheko vāto uṭṭhahitvā thūlathūle valāhake viddhaṃseti .
Aparo majjhime , aparo sukhumeti .
Tato so puriso vigatavalāhake nabhe candaṃ disvā nakkhattayogaṃ aññāsi .
TatthaM2.314V2.312 tayo valāhakā viya saccapaṭicchādakathūlamajjhimasukhumaṃ kilesandhakāraṃ , tayo vātā viya tīṇi anulomacittāni , cakkhumā puriso viya gotrabhuñāṇaṃ , cando viya nibbānaṃ , ekekassa vātassa yathākkamena valāhakaviddhaṃsanaṃ viya ekekassa anulomacittassa saccapaṭicchādakatamavinodanaṃ , vigatavalāhake nabhe tassa purisassa visuddhacandadassanaṃ viya vigate saccapaṭicchādake tame gotrabhuñāṇassa visuddhanibbānadassanaṃ .
Yatheva hi tayo vātā candapaṭicchādake valāhakeyeva viddhaṃsetuṃ sakkonti , na candaṃ daṭṭhuṃ , evaṃ anulomāni saccapaṭicchādakaṃ tamaññeva vinodetuṃ sakkonti , na nibbānaṃ daṭṭhuṃ .
Yathā so puriso candameva daṭṭhuṃ sakkoti , na valāhake viddhaṃsetuṃ , evaṃ gotrabhuñāṇaṃ nibbānameva daṭṭhuṃ sakkoti , na kilesatamaṃ vinodetuṃ .
Teneva cetaṃ maggassa āvajjananti vuccati .
Tañhi anāvajjanampi samānaṃ āvajjanaṭṭhāne ṭhatvā ‘‘ evaṃ nibbattāhī ’’ ti maggassa saññaṃ datvā viya nirujjhati .
Maggopi tena dinnasaññaṃ amuñcitvāva avīcisantativasena taṃ ñāṇaṃ anuppabandhamāno anibbiddhapubbaṃ apadālitapubbaṃ lobhakkhandhaṃ dosakkhandhaṃ mohakkhandhaṃ nibbijjhamānova padālayamānova nibbattati .
809. Tatrāyaṃ upamā – eko kira issāso aṭṭhausabhamatte padese phalakasataṃ ṭhapāpetvā vatthena mukhaṃ veṭhetvā saraṃ sannahitvā cakkayante aṭṭhāsi .
Añño puriso cakkayantaṃ āvijjhitvā yadā issāsassa phalakaṃ abhimukhaṃ hoti , tadā tattha daṇḍakena saññaṃ deti .
Issāso daṇḍakasaññaṃ amuñcitvāva saraṃ khipitvā phalakasataṃ nibbijjhati .
Tattha daṇḍakasaññaṃ viya gotrabhuñāṇaṃ , issāso viya maggañāṇaṃ .
Issāsassa daṇḍakasaññaṃ amuñcitvāva phalakasatanibbijjhanaṃ viya maggañāṇassa gotrabhuñāṇena dinnasaññaṃ amuñcitvāva nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā anibbiddhapubbānaṃ apadālitapubbānaṃ lobhadosamohakkhandhānaṃ nibbijjhanapadālanaṃ .
810. Na kevalañcesa maggo lobhakkhandhādīnaṃ nibbijjhanameva karoti , apica kho anamataggasaṃsāravaṭṭadukkhasamuddaṃ soseti , sabbaapāyadvārāni pidahati , sattannaṃ ariyadhanānaṃ sammukhībhāvaṃ karoti , aṭṭhaṅgikaṃ micchāmaggaṃ pajahati , sabbaverabhayāni vūpasameti , sammāsambuddhassa orasaputtabhāvaṃ upanetiM2.315V2.313 , aññesañca anekasatānaṃ ānisaṃsānaṃ paṭilābhāya saṃvattatīti evaṃ anekānisaṃsadāyakena sotāpattimaggena sampayuttaṃ ñāṇaṃ sotāpattimagge ñāṇanti .
Paṭhamamaggañāṇaṃ niṭṭhitaṃ .