Ādīnavānupassanāñāṇakathā
752. Tassa taṃ bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ āsevantassa bhāventassa bahulīkarontassa sabbabhavayonigatiṭhitisattāvāsesu
V2.283 neva tāṇaṃ , na leṇaṃ , na gati , nappaṭisaraṇaṃ paññāyati .Sabbabhavayonigatiṭhitinivāsagatesu saṅkhāresu ekasaṅkhārepi patthanā vā parāmāso vā na hoti .
Tayo bhavā vītaccikaṅgārapuṇṇaaṅgārakāsuyo viya , cattāro mahābhūtā ghoravisaāsīvisā viya , pañcakkhandhā ukkhittāsikavadhakā viya , cha ajjhattikāyatanāni suññagāmo viya , cha bāhirāyatanāni gāmaghātakacorā viya , satta viññāṇaṭṭhitiyo , nava ca sattāvāsā ekādasahi aggīhi ādittā sampajjalitā sajotibhūtā viya ca , sabbe saṅkhārā gaṇḍabhūtā rogabhūtā sallabhūtā aghabhūtā ābādhabhūtā viya ca nirassādā nirasā mahāādīnavarāsibhūtā hutvā upaṭṭhahanti .
Kathaṃ ?
Sukhena jīvitukāmassa bhīrukapurisassa ramaṇīyākārasaṇṭhitampi savāḷakamiva vanagahanaṃ , sasaddūlā viya guhā , sagāharakkhasaṃ viya udakaṃ , samussitakhaggā viya paccatthikā , savisaṃ viya bhojanaṃ , sacoro viya maggo , ādittamiva agāraṃ , uyyuttasenā viya raṇabhūmi .
Yathā hi so puriso etāni savāḷakavanagahanādīni āgamma bhīto saṃviggo lomahaṭṭhajāto samantato ādīnavameva passati , evamevāyaṃ yogāvacaro
M2.285 bhaṅgānupassanāvasena sabbasaṅkhāresu bhayato upaṭṭhitesu samantato nirasaṃ nirassādaṃ ādīnavameva passati .Tassevaṃ passato ādīnavañāṇaṃ nāma uppannaṃ hoti .
Yaṃ sandhāya idaṃ vuttaṃ –
‘‘ Kathaṃ bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ ?
Uppādo bhayanti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ .
Pavattaṃ bhayanti … nimittaṃ bhayanti … āyūhanā bhayanti … paṭisandhi bhayanti … gati bhayanti … nibbatti bhayanti … upapatti bhayanti … jāti bhayanti … jarā bhayanti … byādhi bhayanti … maraṇaṃ bhayanti … soko bhayanti … paridevo bhayanti … upāyāso bhayanti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ .
Anuppādo khemanti santipade ñāṇaṃ .
Appavattaṃ … pe … anupāyāso khemanti santipade ñāṇaṃ .
Uppādo bhayaṃ , anuppādo khemanti santipade ñāṇaṃ .
Pavattaṃ … pe … upāyāso bhayaṃ , anupāyāso khemanti santipade ñāṇaṃ .
‘‘ Uppādo dukkhanti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ .
Pavattaṃ … pe … upāyāso dukkhanti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ .
Anuppādo sukhanti santipade
V2.284 ñāṇaṃ .Appavattaṃ … pe … anupāyāso sukhanti santipade ñāṇaṃ .
Uppādo dukkhaṃ , anuppādo sukhanti santipade ñāṇaṃ .
Pavattaṃ … pe … upāyāso dukkhaṃ , anupāyāso sukhanti santipade ñāṇaṃ .
‘‘ Uppādo sāmisanti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ .
Pavattaṃ … pe … upāyāso sāmisanti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ .
Anuppādo nirāmisanti santipade ñāṇaṃ .
Appavattaṃ … pe … anupāyāso nirāmisanti santipade ñāṇaṃ .
Uppādo sāmisaṃ , anuppādo nirāmisanti santipade ñāṇaṃ .
Pavattaṃ … pe … upāyāso sāmisaṃ , anupāyāso nirāmisanti santipade ñāṇaṃ .
Uppādo
M2.286 ‘‘ saṅkhārāti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ .Pavattaṃ … pe … upāyāso saṅkhārāti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ .
Anuppādo nibbānanti santipade ñāṇaṃ .
Appavattaṃ … pe … anupāyāso nibbānanti santipade ñāṇaṃ .
Uppādo saṅkhārā , anuppādo nibbānanti santipade ñāṇaṃ .
Pavattaṃ … pe … upāyāso saṅkhārā , anupāyāso nibbānanti santipade ñāṇaṃ .
‘‘ Uppādañca pavattañca , nimittaṃ dukkhanti passati ;
Āyūhanaṃ paṭisandhiṃ , ñāṇaṃ ādīnave idaṃ .
‘‘ Anuppādaṃ appavattaṃ , animittaṃ sukhanti ca ;
Anāyūhanā appaṭisandhi , ñāṇaṃ santipade idaṃ .
‘‘ Idaṃ ādīnave ñāṇaṃ , pañcaṭhānesu jāyati ;
Pañcaṭhāne santipade , dasa ñāṇe pajānāti ;
Dvinnaṃ ñāṇānaṃ kusalatā , nānādiṭṭhīsu na kampatī ’’ ti .
‘‘ Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ .
Pajānanaṭṭhena paññā .
Tena vuccati ‘‘ bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇan ’’ ti ( paṭi . ma .1.53).
753. Tattha
V2.285 uppādoti purimakammapaccayā idha uppatti .Pavattan ti tathā uppannassa pavatti .
Nimittan ti sabbampi saṅkhāranimittaṃ .
Āyūhanāti āyatiṃ paṭisandhihetubhūtaṃ kammaṃ .
Paṭisandhīti āyatiṃ uppatti .
Gatīti yāya gatiyā sā paṭisandhi hoti .
Nibbattīti khandhānaṃ nibbattanaṃ .
Upapattīti ‘‘ samāpannassa vā upapannassa vā ’’ ti ( dha . sa .1289,1291) evaṃ vuttā vipākappavatti .
Jātīti jarādīnaṃ paccayabhūtā bhavapaccayā jāti .
Jarāmaraṇādayo pākaṭā eva .
Ettha ca uppādādayo pañceva ādīnavañāṇassa vatthuvasena vuttā .
Sesā tesaṃ vevacanavasena .
Nibbatti jātīti idañhi dvayaṃ uppādassa ceva paṭisandhiyā ca vevacanaṃ .
Gati upapattīti idaṃ dvayaṃ pavattassa .
Jarādayo nimittassāti .
Tenāha –
‘‘ Uppādañca pavattañca , nimittaṃ dukkhanti passati ;
Āyūhanaṃ paṭisandhiṃ , ñāṇaṃ ādīnave idan ’’ ti ca .
‘‘ Idaṃ ādīnave ñāṇaṃ , pañcaṭhānesu jāyatī ’’ ti ca .
Anuppādo
M2.287 khemanti santipade ñāṇantiādi pana ādīnavañāṇassa paṭipakkhañāṇadassanatthaṃ vuttaṃ .Bhayatupaṭṭhānena vā ādīnavaṃ disvā ubbiggahadayānaṃ abhayampi atthi khemaṃ nirādīnavanti assāsajananatthampi etaṃ vuttaṃ .
Yasmā vā panassa uppādādayo bhayato sūpaṭṭhitā honti , tassa tappaṭipakkhaninnaṃ cittaṃ hoti , tasmā bhayatupaṭṭhānavasena siddhassa ādīnavañāṇassa ānisaṃsadassanatthampetaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Ettha ca yaṃ bhayaṃ , taṃ yasmā niyamato dukkhaṃ .
Taṃ vaṭṭāmisalokāmisakilesāmisehi avippamuttattā sāmisameva .
Yañca sāmisaṃ , taṃ saṅkhāramattameva .
Tasmā ‘‘ uppādo dukkhanti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇan ’’ tiādi vuttaṃ .
Evaṃ santepi bhayākārena dukkhākārena sāmisākārenāti evaṃ ākāranānattato pavattivasenevettha nānattaṃ veditabbaṃ .
Dasañāṇe pajānātīti ādīnavañāṇaṃ pajānanto uppādādivatthukāni pañca , anuppādādivatthukāni pañcāti dasa ñāṇāni pajānāti paṭivijjhati sacchikaroti .
Dvinnaṃ ñāṇānaṃ kusalatāti ādīnavañāṇassa ceva santipadañāṇassa cāti imesaṃ dvinnaṃ kusalatāya .
Nānādiṭṭhīsu
V2.286 na kampatīti paramadiṭṭhadhammanibbānādivasena pavattāsu diṭṭhīsu na vedhati .Sesamettha uttānamevāti .
Ādīnavānupassanāñāṇaṃ niṭṭhitaṃ .