Anulomañāṇakathā
804. Tassa taṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ āsevantassa bhāventassa bahulīkarontassa adhimokkhasaddhā balavatarā nibbattati , vīriyaṃ supaggahitaṃ hoti , sati sūpaṭṭhitā , cittaṃ susamāhitaṃ , tikkhatarā saṅkhārupekkhā uppajjati .
Tassa ‘‘ dāni maggo uppajjissatī ’’ ti saṅkhārupekkhā saṅkhāre aniccāti vā dukkhāti vā anattāti vā sammasitvā bhavaṅgaṃ otarati .
Bhavaṅgānantaraṃ saṅkhārupekkhāya katanayeneva saṅkhāre aniccāti vā dukkhāti vā anattāti vā ārammaṇaṃ kurumānaṃ uppajjati manodvārāvajjanaṃ .
Tato bhavaṅgaṃ āvaṭṭetvā uppannassa tassa kiriyacittassānantaraṃ avīcikaṃ cittasantatiṃ anuppabandhamānaṃ tatheva saṅkhāre ārammaṇaṃ katvā uppajjati paṭhamaṃ javanacittaṃ , yaṃ parikamman ti vuccati .
Tadanantaraṃ tatheva saṅkhāre ārammaṇaṃ katvā uppajjati dutiyaṃ javanacittaṃ , yaṃ upacāran ti vuccati .
Tadanantarampi tatheva saṅkhāre ārammaṇaṃ katvā uppajjati tatiyaṃ javanacittaṃ , yaṃ anuloman ti vuccati .
Idaṃ nesaṃ pāṭiyekkaṃ nāmaṃ .
Avisesena pana tividhampetaṃ āsevanantipi parikammantipi upacārantipi anulomantipi vattuṃ vaṭṭati .
Kissānulomaṃ ?
Purimabhāgapacchimabhāgānaṃ .
Tañhi purimānaṃ aṭṭhannaṃ
V2.307 vipassanāñāṇānaṃ tathakiccatāya ca anulometi , upari ca sattatiṃsāya bodhipakkhiyadhammānaṃ .Tañhi aniccalakkhaṇādivasena saṅkhāre ārabbha
M2.309 pavattattā ,‘‘ udayabbayavantānaṃyeva vata dhammānaṃ udayabbayañāṇaṃ uppādavaye addasā ’’ ti ca ,‘‘ bhaṅgavantānaṃyeva vata bhaṅgānupassanaṃ bhaṅgaṃ addasā ’’ ti ca ,‘‘ sabhayaṃyeva vata bhayatupaṭṭhānassa bhayato upaṭṭhitan ’’ ti ca ,‘‘ sādīnaveyeva vata ādīnavānupassanaṃ ādīnavaṃ addasā ’’ ti ca ,‘‘ nibbinditabbeyeva vata nibbidāñāṇaṃ nibbinnan ’’ ti ca ,‘‘ muñcitabbamhiyeva vata muñcitukamyatāñāṇaṃ muñcitukāmaṃ jātan ’’ ti ca ,‘‘ paṭisaṅkhātabbaṃyeva vata paṭisaṅkhāñāṇena paṭisaṅkhātan ’’ ti ca ,‘‘ upekkhitabbaṃyeva vata saṅkhārupekkhāya upekkhitan ’’ ti ca atthato vadamānaṃ viya imesañca aṭṭhannaṃ ñāṇānaṃ tathakiccatāya anulometi , upari ca sattatiṃsāya bodhipakkhiyadhammānaṃ tāya paṭipattiyā pattabbattā .Yathā hi dhammiko rājā vinicchayaṭṭhāne nisinno vohārikamahāmattānaṃ vinicchayaṃ sutvā agatigamanaṃ pahāya majjhatto hutvā ‘‘ evaṃ hotū ’’ ti anumodamāno tesañca vinicchayassa anulometi , porāṇassa ca rājadhammassa , evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ .
Rājā viya hi anulomañāṇaṃ , aṭṭha vohārikamahāmattā viya aṭṭha ñāṇāni , porāṇo rājadhammo viya sattatiṃsa bodhipakkhiyā .
Tattha yathā rājā ‘‘ evaṃ hotū ’’ ti vadamāno vohārikānañca vinicchayassa , rājadhammassa ca anulometi , evamidaṃ aniccādivasena saṅkhāre ārabbha uppajjamānaṃ aṭṭhannañca ñāṇānaṃ tathakiccatāya anulometi , upari ca sattatiṃsāya bodhipakkhiyadhammānaṃ .
Teneva saccānulomikañāṇan ti vuccatīti .
Anulomañāṇaṃ niṭṭhitaṃ .