Vedanākkhandhakathā
456. Idāni yaṃ vuttaṃ ‘‘ yaṃkiñci vedayitalakkhaṇaṃ , sabbaṃ taṃ ekato katvā vedanākkhandho veditabbo ’’ ti , etthāpi vedayitalakkhaṇaṃ nāma vedanāva .
Yathāha –
‘‘ vedayati vedayatīti kho āvuso , tasmā vedanāti vuccatī ’’ ti ( ma . ni .1.450).
Sā pana vedayitalakkhaṇena sabhāvato ekavidhāpi jātivasena tividhā hoti kusalā , akusalā , abyākatā cāti .
Tattha kāmāvacaraṃ somanassupekkhāñāṇasaṅkhārabhedato aṭṭhavidhantiādinā nayena vuttena kusalaviññāṇena
V2.88 sampayuttā kusalā , akusalena sampayuttā akusalā , abyākatena sampayuttā abyākatāti veditabbā .Sā sabhāvabhedato pañcavidhā hoti – sukhaṃ dukkhaṃ somanassaṃ domanassaṃ upekkhāti .
Tattha
M2.91 kusalavipākena kāyaviññāṇena sampayuttaṃ sukhaṃ .Akusalavipākena dukkhaṃ .
Kāmāvacarato catūhi kusalehi , catūhi sahetukavipākehi , ekena ahetukavipākena , catūhi sahetukakiriyehi , ekena ahetukakiriyena , catūhi akusalehi , rūpāvacarato ṭhapetvā pañcamajjhānaviññāṇaṃ catūhi kusalehi , catūhi vipākehi , catūhi kiriyehi , lokuttaraṃ pana yasmā ajhānikaṃ nāma natthi , tasmā aṭṭha lokuttarāni pañcannaṃ jhānānaṃ vasena cattālīsaṃ honti .
Tesu ṭhapetvā aṭṭha pañcamajjhānikāni sesehi dvattiṃsāya kusalavipākehīti evaṃ somanassaṃ dvāsaṭṭhiyā viññāṇehi sampayuttaṃ .
Domanassaṃ dvīhi akusalehi .
Upekkhā avasesapañcapaññāsāya viññāṇehi sampayuttā .
Tattha iṭṭhaphoṭṭhabbānubhavanalakkhaṇaṃ sukhaṃ , sampayuttānaṃ upabrūhanarasaṃ , kāyikaassādapaccupaṭṭhānaṃ , kāyindriyapadaṭṭhānaṃ .
Aniṭṭhaphoṭṭhabbānubhavanalakkhaṇaṃ dukkhaṃ , sampayuttānaṃ milāpanarasaṃ , kāyikābādhapaccupaṭṭhānaṃ , kāyindriyapadaṭṭhānaṃ .
Iṭṭhārammaṇānubhavanalakkhaṇaṃ somanassaṃ , yathā tathā vā iṭṭhākārasambhogarasaṃ , cetasikaassādapaccupaṭṭhānaṃ , passaddhipadaṭṭhānaṃ .
Aniṭṭhārammaṇānubhavanalakkhaṇaṃ domanassaṃ , yathā tathā vā aniṭṭhākārasambhogarasaṃ , cetasikābādhapaccupaṭṭhānaṃ , ekanteneva hadayavatthupadaṭṭhānaṃ .
Majjhattavedayitalakkhaṇā upekkhā , sampayuttānaṃ nātiupabrūhanamilāpanarasā , santabhāvapaccupaṭṭhānā , nippītikacittapadaṭṭhānāti .
Idaṃ vedanākkhandhe vitthārakathāmukhaṃ .