Nirodhaniddesakathā
554. Dukkhanirodhaniddese yo tassāyeva taṇhāyātiādinā nayena samudayanirodho vutto , so kasmāti ce ?
Samudayanirodhena dukkhanirodho .
Samudayanirodhena hi dukkhaṃ nirujjhati , na aññathā .
Tenāha –
‘‘ Yathāpi mūle anupaddave daḷhe ,
Chinnopi rukkho punadeva rūhati ;
Evampi taṇhānusaye anūhate ,
Nibbattatī dukkhamidaṃ punappunan ’’ ti .( dha . pa .338);
Iti yasmā samudayanirodheneva dukkhaṃ nirujjhati , tasmā bhagavā dukkhanirodhaṃ desento samudayanirodheneva desesi .
Sīhasamānavuttino hi tathāgatā .
Te dukkhaṃ nirodhentā dukkhanirodhañca desentā hetumhi paṭipajjanti , na phale .
Suvānavuttino pana titthiyā .
Te dukkhaṃ nirodhentā dukkhanirodhañca desentā attakilamathānuyogadesanādīhi phale paṭipajjanti , na hetumhīti .
Evaṃ tāva dukkhanirodhassa samudayanirodhavasena desanāya payojanaṃ veditabbaṃ .
555. Ayaṃ panattho – tassāyeva taṇhāyāti tassā ‘‘ ponobbhavikā ’’ ti vatvā kāmataṇhādivasena vibhattataṇhāya .
Virāgo vuccati maggo .
‘‘ Virāgā vimuccatī ’’ ti ( ma . ni .1.245; saṃ . ni .3.14) hi vuttaṃ .
Virāgena nirodho virāganirodho .
Anusayasamugghātato aseso virāganirodho asesavirāganirodho .
Atha vā virāgoti pahānaṃ vuccati , tasmā aseso
M2.139 virāgo aseso nirodhoti evampettha yojanā daṭṭhabbā .Atthato pana sabbāneva
V2.137 etāni nibbānassa vevacanāni .Paramatthato hi dukkhanirodho ariyasaccanti nibbānaṃ vuccati .
Yasmā pana taṃ āgamma taṇhā virajjati ceva nirujjhati ca , tasmā virāgoti ca nirodhoti ca vuccati .
Yasmā ca tadeva āgamma tassā cāgādayo honti , kāmaguṇālayesu cettha ekopi ālayo natthi , tasmā ‘‘ cāgo paṭinissaggo mutti anālayo ’’ ti vuccati .
556. Tayidaṃ santilakkhaṇaṃ , accutirasaṃ , assāsakaraṇarasaṃ vā , animittapaccupaṭṭhānaṃ , nippapañcapaccupaṭṭhānaṃ vā .