Issues
Select Version
Visuddhimaggo
Visuddhimaggo

Pariññādikiccakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Pariññādikiccakathā

839.
KiccāniM2.331V2.329 pariññādīni , yāni vuttāni abhisamayakāle ;
Tāni ca yathāsabhāvena , jānitabbāni sabbānīti .
Saccābhisamayakālaṃ hi etesu catūsu ñāṇesu ekekassa ekakkhaṇe pariññā pahānaṃ sacchikiriyā bhāvanāti etāni pariññādīni cattāri kiccāni vuttāni , tāni yathāsabhāvena jānitabbāni .
Vuttaṃ hetaṃ porāṇehi –
‘‘ Yathā padīpo apubbaṃ acarimaṃ ekakkhaṇe cattāri kiccāni karoti , vaṭṭiṃ jhāpeti , andhakāraṃ vidhamati , ālokaṃ parividaṃseti , sinehaṃ pariyādiyati , evameva maggañāṇaṃ apubbaṃ acarimaṃ ekakkhaṇe cattāri saccāni abhisameti , dukkhaṃ pariññābhisamayena abhisameti , samudayaṃ pahānābhisamayena abhisameti , maggaṃ bhāvanābhisamayena abhisameti , nirodhaṃ sacchikiriyābhisamayena abhisameti .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Nirodhaṃ ārammaṇaṃ karitvā cattāripi saccāni pāpuṇāti passati paṭivijjhatī ’’ ti .
Vuttampi cetaṃ ‘‘ yo , bhikkhave , dukkhaṃ passati , dukkhasamudayampi so passati , dukkhanirodhampi passati , dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadampi passatī ’’ ti ( saṃ . ni .5.1100) sabbaṃ veditabbaṃ .
Aparampi vuttaṃ ‘‘ maggasamaṅgissa ñāṇaṃ , dukkhepetaṃ ñāṇaṃ , dukkhasamudayepetaṃ ñāṇaṃ , dukkhanirodhepetaṃ ñāṇaṃ , dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāyapetaṃ ñāṇan ’’ ti ( vibha .794; paṭi . ma .1.109).
Tattha yathā padīpo vaṭṭiṃ jhāpeti , evaṃ maggañāṇaṃ dukkhaṃ parijānāti .
Yathā andhakāraṃ vidhamati , evaṃ samudayaṃ pajahati .
Yathā ālokaṃ parividaṃseti , evaṃ sahajātādipaccayatāya sammāsaṅkappādidhammasaṅkhātaṃ maggaṃ bhāveti .
Yathā sinehaṃ pariyādiyati , evaṃ kilesapariyādānaṃ nirodhaṃ sacchikarotīti evaṃ upamāsaṃsandanaṃ veditabbaṃ .
840. AparoV2.330 nayo – yathā sūriyo udayanto apubbaṃ acarimaṃ saha pātubhāvā cattāri kiccāni karoti , rūpagatāni obhāseti , andhakāraṃM2.332 vidhamati , ālokaṃ dasseti , sītaṃ paṭippassambheti , evameva maggañāṇaṃ … pe … nirodhaṃ sacchikiriyābhisamayena abhisameti .
Idhāpi yathā sūriyo rūpagatāni obhāseti , evaṃ maggañāṇaṃ dukkhaṃ parijānāti .
Yathā andhakāraṃ vidhamati , evaṃ samudayaṃ pajahati .
Yathā ālokaṃ dasseti , evaṃ sahajātādipaccayatāya maggaṃ bhāveti .
Yathā sītaṃ paṭippassambheti , evaṃ kilesapaṭippassaddhiṃ nirodhaṃ sacchikarotīti evaṃ upamāsaṃsandanaṃ veditabbaṃ .
841. Aparo nayo – yathā nāvā apubbaṃ acarimaṃ ekakkhaṇe cattāri kiccāni karoti , orimatīraṃ pajahati , sotaṃ chindati , bhaṇḍaṃ vahati , pārimatīraṃ appeti , evameva maggañāṇaṃ … pe … nirodhaṃ sacchikiriyābhisamayena abhisameti .
Etthāpi yathā nāvā orimatīraṃ pajahati , evaṃ maggañāṇaṃ dukkhaṃ parijānāti .
Yathā sotaṃ chindati , evaṃ samudayaṃ pajahati .
Yathā bhaṇḍaṃ vahati , evaṃ sahajātādipaccayatāya maggaṃ bhāveti .
Yathā pārimatīraṃ appeti , evaṃ pārimatīrabhūtaṃ nirodhaṃ sacchikarotīti evaṃ upamāsaṃsandanaṃ veditabbaṃ .
842. Evaṃ saccābhisamayakālasmiṃ ekakkhaṇe catunnaṃ kiccānaṃ vasena pavattañāṇassa panassa soḷasahākārehi tathaṭṭhena cattāri kiccāni ekapaṭivedhāni honti .
Yathāha –
‘‘ Kathaṃ tathaṭṭhena cattāri kiccāni ekapaṭivedhāni ?
Soḷasahi ākārehi tathaṭṭhena cattāri kiccāni ekapaṭivedhāni .
Dukkhassa pīḷanaṭṭho , saṅkhataṭṭho , santāpaṭṭho , vipariṇāmaṭṭho , tathaṭṭho .
Samudayassa āyūhanaṭṭho , nidānaṭṭho , saṃyogaṭṭho , palibodhaṭṭho , tathaṭṭho .
Nirodhassa nissaraṇaṭṭho , vivekaṭṭho , asaṅkhataṭṭho , amataṭṭho , tathaṭṭho .
Maggassa niyyānaṭṭho , hetuṭṭho , dassanaṭṭho , adhipateyyaṭṭho , tathaṭṭho .
Imehi soḷasahi ākārehi tathaṭṭhena cattāri saccāni ekasaṅgahitāni .
Yaṃ ekasaṅgahitaṃ , taṃ ekattaṃ .
Yaṃ ekattaṃ , taṃ ekena ñāṇena paṭivijjhatīti cattāri saccāni ekapaṭivedhānī ’’ ti ( paṭi . ma .2.11).
843. TatthaM2.333 siyā yadā dukkhādīnaṃ aññepi rogagaṇḍādayo atthā atthi , atha kasmā cattāroyeva vuttāti .
Ettha vadāma , aññasaccadassanavasena āvibhāvato .
‘‘ Tattha katamaṃV2.331 dukkhe ñāṇaṃ ?
Dukkhaṃ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā ’’ tiādinā ( vibha .794; paṭi . ma .1.109) hi nayena ekekasaccārammaṇavasenāpi saccañāṇaṃ vuttaṃ .
‘‘ Yo , bhikkhave , dukkhaṃ passati , samudayampi so passatī ’’ tiādinā ( saṃ . ni .5.1100) nayena ekaṃ saccaṃ ārammaṇaṃ katvā sesesupi kiccanipphattivasenāpi vuttaṃ .
Tattha yadā ekekaṃ saccaṃ ārammaṇaṃ karoti , tadā samudayadassanena tāva sabhāvato pīḷanalakkhaṇassāpi dukkhassa , yasmā taṃ āyūhanalakkhaṇena samudayena āyūhitaṃ saṅkhataṃ rāsikataṃ , tasmāssa so saṅkhataṭṭho āvibhavati .
Yasmā pana maggo kilesasantāpaharo susītalo , tasmāssa maggassa dassanena santāpaṭṭho āvibhavati āyasmato nandassa accharādassanena sundariyā anabhirūpabhāvo viya .
Avipariṇāmadhammassa pana nirodhassa dassanenassa vipariṇāmaṭṭho āvibhavatīti vattabbamevettha natthi .
Tathā sabhāvato āyūhanalakkhaṇassāpi samudayassa , dukkhadassanena nidānaṭṭho āvibhavati asappāyabhojanato uppannabyādhidassanena bhojanassa byādhinidānabhāvo viya .
Visaṃyogabhūtassa nirodhassa dassanena saṃyogaṭṭho .
Niyyānabhūtassa ca maggassa dassanena palibodhaṭṭhoti .
Tathā nissaraṇalakkhaṇassāpi nirodhassa , avivekabhūtassa samudayassa dassanena vivekaṭṭho āvibhavati .
Maggadassanena asaṅkhataṭṭho , iminā hi anamataggasaṃsāre maggo nadiṭṭhapubbo , sopi ca sappaccayattā saṅkhatoyevāti appaccayadhammassa asaṅkhatabhāvo ativiya pākaṭo hoti .
Dukkhadassanena panassa amataṭṭho āvibhavati , dukkhaṃ hi visaṃ , amataṃ nibbānanti .
Tathā niyyānalakkhaṇassāpi maggassa , samudayadassanena ‘‘ nāyaṃ hetu nibbānassa pattiyā , ayaṃ hetū ’’ ti hetuṭṭho āvibhavati .
Nirodhadassanena dassanaṭṭho , paramasukhumāni rūpāni passato ‘‘ vippasannaṃ vata meM2.334 cakkhūn ’’ ti cakkhussa vippasannabhāvo viya .
Dukkhadassanena adhipateyyaṭṭho , anekarogāturakapaṇajanadassanena issarajanassa uḷārabhāvo viyāti evamettha salakkhaṇavasena ekekassa , aññasaccadassanavasena ca itaresaṃ tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ āvibhāvato ekekassa cattāro cattāro atthā vuttā .
Maggakkhaṇe pana sabbe cete atthā ekeneva dukkhādīsuV2.332 catukiccena ñāṇena paṭivedhaṃ gacchantīti .
Ye pana nānābhisamayaṃ icchanti , tesaṃ uttaraṃ abhidhamme kathāvatthusmiṃ vuttameva .