Upakkilesavimuttaudayabbayañāṇakathā
737. Aṭṭhannaṃ
M2.276V2.274 pana ñāṇānaṃ vasena sikhāppattā vipassanā , navamañca saccānulomikañāṇanti ayaṃ paṭipadāñāṇadassanavisuddhi nāma .Aṭṭhannan ti cettha upakkilesavimuttaṃ vīthipaṭipannavipassanāsaṅkhātaṃ udayabbayānupassanāñāṇaṃ , bhaṅgānupassanāñāṇaṃ , bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ , ādīnavānupassanāñāṇaṃ , nibbidānupassanāñāṇaṃ , muñcitukamyatāñāṇaṃ , paṭisaṅkhānupassanāñāṇaṃ , saṅkhārupekkhāñāṇanti imāni aṭṭha ñāṇāni veditabbāni .
Navamaṃ saccānulomikañāṇan ti anulomassetaṃ adhivacanaṃ .
Tasmā taṃ sampādetukāmena upakkilesavimuttaṃ udayabbayañāṇaṃ ādiṃ katvā etesu ñāṇesu yogo karaṇīyo .
738. Puna udayabbayañāṇe yogo kimatthiyoti ce ?
Lakkhaṇasallakkhaṇattho .
Udayabbayañāṇaṃ hi heṭṭhā dasahi upakkilesehi upakkiliṭṭhaṃ hutvā yāthāvasarasato tilakkhaṇaṃ sallakkhetuṃ nāsakkhi .
Upakkilesavimuttaṃ pana sakkoti .
Tasmā lakkhaṇasallakkhaṇatthamettha puna yogo karaṇīyo .
739. Lakkhaṇāni pana kissa amanasikārā kena paṭicchannattā na upaṭṭhahanti ?
Aniccalakkhaṇaṃ tāva udayabbayānaṃ amanasikārā santatiyā paṭicchannattā na upaṭṭhāti .
Dukkhalakkhaṇaṃ abhiṇhasampaṭipīḷanassa amanasikārā iriyāpathehi paṭicchannattā na upaṭṭhāti .
Anattalakkhaṇaṃ nānādhātuvinibbhogassa amanasikārā ghanena paṭicchannattā na upaṭṭhāti .
Udayabbayampana pariggahetvā santatiyā vikopitāya aniccalakkhaṇaṃ yāthāvasarasato upaṭṭhāti .
Abhiṇhasampaṭipīḷanaṃ manasikatvā iriyāpathe ugghāṭite dukkhalakkhaṇaṃ yāthāvasarasato upaṭṭhāti .
Nānādhātuyo vinibbhujitvā ghanavinibbhoge kate anattalakkhaṇaṃ yāthāvasarasato upaṭṭhāti .
740. Ettha
V2.275 ca aniccaṃ , aniccalakkhaṇaṃ , dukkhaṃ , dukkhalakkhaṇaṃ , anattā , anattalakkhaṇanti ayaṃ vibhāgo veditabbo .Tattha aniccan ti khandhapañcakaṃ .
Kasmā ?
Uppādavayaññathattabhāvā
M2.277 , hutvā abhāvato vā .Uppādavayaññathattaṃ aniccalakkhaṇaṃ hutvā abhāvasaṅkhāto vā ākāravikāro .
‘‘ Yadaniccaṃ taṃ dukkhan ’’ ti ( saṃ . ni .3.15) vacanato pana tadeva khandhapañcakaṃ dukkhaṃ .
Kasmā ?
Abhiṇhapaṭipīḷanā , abhiṇhapaṭipīḷanākāro dukkhalakkhaṇaṃ .
‘‘ Yaṃ dukkhaṃ tadanattā ’’ ti ( saṃ . ni .3.15) pana vacanato tadeva khandhapañcakaṃ anattā .
Kasmā ?
Avasavattanato , avasavattanākāro anattalakkhaṇaṃ .
Tayidaṃ sabbampi ayaṃ yogāvacaro upakkilesavimuttena vīthipaṭipannavipassanāsaṅkhātena udayabbayānupassanāñāṇena yāthāvasarasato sallakkheti .
Upakkilesavimuttaudayabbayañāṇaṃ niṭṭhitaṃ .