Paccayapariggahakathā

678. EtassevaM2.233V2.232 pana nāmarūpassa paccayapariggahaṇena tīsu addhāsu kaṅkhaṃ vitaritvā ṭhitaṃ ñāṇaṃ kaṅkhāvitaraṇavisuddhi nāma .

Taṃ sampādetukāmo bhikkhu yathā nāma kusalo bhisakko rogaṃ disvā tassa samuṭṭhānaṃ pariyesati .

Yathā vā pana anukampako puriso daharaṃ kumāraṃ mandaṃ uttānaseyyakaṃ rathikāya nipannaṃ disvā ‘‘ kassa nu kho ayaṃ puttako ’’ ti tassa mātāpitaro āvajjati , evameva tassa nāmarūpassa hetupaccayapariyesanaṃ āpajjati .

So āditova iti paṭisañcikkhati ‘‘ na tāvidhaṃ nāmarūpaṃ ahetukaṃ , sabbattha sabbadā sabbesañca ekasadisabhāvāpattito , na issarādihetukaṃ , nāmarūpato uddhaṃ issarādīnaṃ abhāvato .

Yepi nāmarūpamattameva issarādayoti vadanti , tesaṃ issarādisaṅkhātanāmarūpassa ahetukabhāvappattito .

Tasmā bhavitabbamassa hetupaccayehi , ke nu kho te ’’ ti .

679. So evaṃ nāmarūpassa hetupaccaye āvajjetvā imassa tāva rūpakāyassa evaṃ hetupaccaye pariggaṇhāti –

‘‘ ayaṃ kāyo nibbattamāno neva uppalapadumapuṇḍarīkasogandhikādīnaṃ abbhantare nibbattati , na maṇimuttāhārādīnaṃ , atha kho āmāsayapakkāsayānaṃ antare udarapaṭalaṃ pacchato piṭṭhikaṇṭakaṃ purato katvā antaantaguṇaparivārito sayampi duggandhajegucchapaṭikkūlo duggandhajegucchapaṭikkūle paramasambādhe okāse pūtimacchapūtikummāsaoḷigallacandanikādīsu kimiva nibbattati .

Tassevaṃ nibbattamānassa ‘ avijjā taṇhā upādānaṃ kamman ’ ti ime cattāro dhammā nibbattakattā hetu , āhāro upatthambhakattā paccayoti pañcaV2.233 dhammā hetupaccayā honti .

Tesupi avijjādayo tayo imassa kāyassa mātā viya dārakassa upanissayā honti .

Kammaṃ pitā viya puttassa janakaṃM2.234 .

Āhāro dhāti viya dārakassa sandhārako ’’ ti .

Evaṃ rūpakāyassa paccayapariggahaṃ katvā , puna ‘‘ cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇan ’’ tiādinā ( saṃ . ni .2.43) nayena nāmakāyassa paccayapariggahaṃ karoti .

So evaṃ paccayato nāmarūpassa pavattiṃ disvā yathā idaṃ etarahi , evaṃ atītepi addhāne paccayato pavattittha , anāgatepi paccayato pavattissatīti samanupassati .

680. Tassevaṃ samanupassato yā sā pubbantaṃ ārabbha ‘‘ ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhānaṃ , na nu kho ahosiṃ atītamaddhānaṃ , kiṃ nu kho ahosiṃ atītamaddhānaṃ , kathaṃ nu kho ahosiṃ atītamaddhānaṃ , kiṃ hutvā kiṃ ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhānan ’’ ti ( ma . ni .1.18; saṃ . ni .2.20) pañcavidhā vicikicchā vuttā , yāpi aparantaṃ ārabbha ‘‘ bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhānaṃ , na nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṃ , kiṃ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṃ , kathaṃ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṃ , kiṃ hutvā kiṃ bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhānan ’’ ti pañcavidhā vicikicchā vuttā , yāpi paccuppannaṃ ārabbha ‘‘ etarahi vā pana paccuppannaṃ addhānaṃ ajjhattaṃ kathaṃkathī hoti – ahaṃ nu khosmi , no nu khosmi , kiṃ nu khosmi , kathaṃ nu khosmi , ayaṃ nu kho satto kuto āgato , so kuhiṃ gāmī bhavissatī ’’ ti ( ma . ni .1.18) chabbidhā vicikicchā vuttā , sā sabbāpi pahīyati .

681. Aparo sādhāraṇāsādhāraṇavasena duvidhaṃ nāmassa paccayaṃ passati , kammādivasena catubbidhaṃ rūpassa .

Duvidho hi nāmassa paccayo sādhāraṇo asādhāraṇo ca .

Tattha cakkhādīni cha dvārāni , rūpādīni cha ārammaṇāni nāmassa sādhāraṇo paccayo , kusalādibhedato sabbappakārassāpi tato pavattito .

Manasikārādiko asādhāraṇo .

Yoniso manasikārasaddhammassavanādiko hi kusalasseva hoti , viparīto akusalassa , kammādiko vipākassa , bhavaṅgādiko kiriyassāti .

RūpassaV2.234 pana kammaṃ cittaṃ utu āhāroti ayaṃ kammādiko catubbidho paccayo .

Tattha kammaṃ atītameva kammasamuṭṭhānassa rūpassa paccayo hotiM2.235 .

Cittaṃ cittasamuṭṭhānassa uppajjamānaṃ .

Utuāhārā utuāhārasamuṭṭhānassa ṭhitikkhaṇe paccayā hontīti .

Evameveko nāmarūpassa paccayapariggahaṃ karoti .

So evaṃ paccayato nāmarūpassa pavattiṃ disvā yathā idaṃ etarahi , evaṃ atītepi addhāne paccayato pavattittha , anāgatepi paccayato pavattissatīti samanupassati .

Tassevaṃ samanupassato vuttanayeneva tīsupi addhāsu vicikicchā pahīyati .

682. Aparo tesaṃyeva nāmarūpasaṅkhātānaṃ saṅkhārānaṃ jarāpattiṃ jiṇṇānañca bhaṅgaṃ disvā idaṃ saṅkhārānaṃ jarāmaraṇaṃ nāma jātiyā sati hoti , jāti bhave sati , bhavo upādāne sati , upādānaṃ taṇhāya sati , taṇhā vedanāya sati , vedanā phasse sati , phasso saḷāyatane sati , saḷāyatanaṃ nāmarūpe sati , nāmarūpaṃ viññāṇe sati , viññāṇaṃ saṅkhāresu sati , saṅkhārā avijjāya satīti evaṃ paṭilomapaṭiccasamuppādavasena nāmarūpassa paccayapariggahaṃ karoti .

Athassa vuttanayeneva vicikicchā pahīyati .

683. Aparo ‘‘ iti kho avijjāpaccayā saṅkhārā ’’ ti ( saṃ . ni .2.2) pubbe vitthāretvā dassita anulomapaṭiccasamuppādavaseneva nāmarūpassa paccayapariggahaṃ karoti .

Athassa vuttanayeneva kaṅkhā pahīyati .

684. Aparo ‘‘ purimakammabhavasmiṃ moho avijjā , āyūhanā saṅkhārā , nikanti taṇhā , upagamanaṃ upādānaṃ , cetanā bhavoti ime pañca dhammā purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayā , idha paṭisandhi viññāṇaṃ , okkanti nāmarūpaṃ , pasādo āyatanaṃ , phuṭṭho phasso , vedayitaṃ vedanāti ime pañca dhammā idhūpapattibhavasmiṃ purekatassa kammassa paccayā .

Idha paripakkattā āyatanānaṃ moho avijjā … pe … cetanā bhavoti ime pañca dhammā idha kammabhavasmiṃ āyatiṃ paṭisandhiyā paccayā ’’ ti ( paṭi . ma .1.47) evaṃ kammavaṭṭavipākavaṭṭavasena nāmarūpassa paccayapariggahaṃ karoti .

685. TatthaV2.235 catubbidhaṃ kammaṃ – diṭṭhadhammavedanīyaṃ , upapajjavedanīyaṃ , aparāpariyavedanīyaṃ , ahosikammanti .

Tesu ekajavanavīthiyaṃ sattasu cittesu kusalāM2.236 vā akusalā vā paṭhamajavanacetanā diṭṭhidhammavedanīyakammaṃ nāma .

Taṃ imasmiññeva attabhāve vipākaṃ deti .

Tathā asakkontaṃ pana ‘‘ ahosikammaṃ nāhosi kammavipāko , na bhavissati kammavipāko , natthi kammavipāko ’’ ti ( paṭi . ma .1.234) imassa tikassa vasena ahosikammaṃ nāma hoti .

Atthasādhikā pana sattamajavanacetanā upapajjavedanīyakammaṃ nāma .

Taṃ anantare attabhāve vipākaṃ deti .

Tathā asakkontaṃ vuttanayeneva ahosikammaṃ nāma hoti .

Ubhinnaṃ antare pañca javanacetanā aparāpariyavedanīyakammaṃ nāma .

Taṃ anāgate yadā okāsaṃ labhati , tadā vipākaṃ deti .

Sati saṃsārappavattiyā ahosikammaṃ nāma na hoti .

686. Aparampi catubbidhaṃ kammaṃ – yaṃ garukaṃ , yaṃ bahulaṃ , yadāsannaṃ , kaṭattā vā pana kammanti .

Tattha kusalaṃ vā hotu akusalaṃ vā , garukāgarukesu yaṃ garukaṃ mātughātādikammaṃ vā mahaggatakammaṃ vā , tadeva paṭhamaṃ vipaccati .

Tathā bahulābahulesupi yaṃ bahulaṃ hoti susīlyaṃ vā dussīlyaṃ vā , tadeva paṭhamaṃ vipaccati .

Yadāsannaṃ nāma maraṇakāle anussaritakammaṃ .

Yañhi āsannamaraṇo anussarituṃ sakkoti , teneva upapajjati .

Etehi pana tīhi muttaṃ punappunaṃ laddhāsevanaṃ kaṭattā vā pana kammaṃ nāma hoti , tesaṃ abhāve taṃ paṭisandhiṃ ākaḍḍhati .

687. Aparampi catubbidhaṃ kammaṃ – janakaṃ , upatthambhakaṃ , upapīḷakaṃ , upaghātakanti .

Tattha janakaṃ nāma kusalampi hoti akusalampi .

Taṃ paṭisandhiyampi pavattepi rūpārūpavipākakkhandhe janeti .

Upatthambhakaṃ pana vipākaṃ janetuṃ na sakkoti , aññena kammena dinnāya paṭisandhiyā janite vipāke uppajjamānakasukhadukkhaṃ upatthambheti , addhānaṃ pavatteti .

Upapīḷakaṃ aññena kammena dinnāya paṭisandhiyā janite vipāke uppajjamānakasukhadukkhaṃ pīḷeti bādhati , addhānaṃ pavattituṃ na deti .

Upaghātakaṃ pana sayaṃ kusalampi akusalampi samānaṃ aññaṃ dubbalakammaṃ ghātetvā tassa vipākaṃ paṭibāhitvā attano vipākassa okāsaṃ karoti .

Evaṃ pana kammena kate okāse taṃ vipākaṃ uppannaṃ nāma vuccati .

ItiM2.237 imesaṃ dvādasannaṃ kammānaṃ kammantarañceva vipākantarañca buddhānaṃ kammavipākañāṇassevaV2.236 yāthāvasarasato pākaṭaṃ hoti , asādhāraṇaṃ sāvakehi .

Vipassakena pana kammantarañca vipākantarañca ekadesato jānitabbaṃ .

Tasmā ayaṃ mukhamattadassanena kammaviseso pakāsitoti .

688. Iti imaṃ dvādasavidhaṃ kammaṃ kammavaṭṭe pakkhipitvā evaṃ eko kammavaṭṭavipākavaṭṭavasena nāmarūpassa paccayapariggahaṃ karoti .

So evaṃ kammavaṭṭavipākavaṭṭavasena paccayato nāmarūpassa pavattiṃ disvā ‘‘ yathā idaṃ etarahi , evaṃ atītepi addhāne kammavaṭṭavipākavaṭṭavasena paccayato pavattittha , anāgatepi kammavaṭṭavipākavaṭṭavaseneva paccayato pavattissatī ’’ ti .

Iti kammañceva kammavipāko ca , kammavaṭṭañca vipākavaṭṭañca , kammapavattañca vipākapavattañca , kammasantati ca vipākasantati ca , kiriyā ca kiriyāphalañca .

Kammā vipākā vattanti , vipāko kammasambhavo ;

Kammā punabbhavo hoti , evaṃ loko pavattatīti .

–

Samanupassati .

Tassevaṃ samanupassato yā sā pubbantādayo ārabbha ‘‘ ahosiṃ nu kho ahan ’’ tiādinā nayena vuttā soḷasavidhā vicikicchā , sā sabbā pahīyati .

Sabbabhavayonigatiṭṭhitinivāsesu hetuphalasambandhavasena pavattamānaṃ nāmarūpamattameva khāyati .

So neva kāraṇato uddhaṃ kārakaṃ passati , na vipākappavattito uddhaṃ vipākapaṭisaṃvedakaṃ .

Kāraṇe pana sati ‘‘ kārako ’’ ti , vipākappavattiyā sati ‘‘ paṭisaṃvedako ’’ ti samaññāmattena paṇḍitā voharanticcevassa sammappaññāya sudiṭṭhaṃ hoti .

689. Tenāhu porāṇā –

‘‘ Kammassa kārako natthi , vipākassa ca vedako ;

Suddhadhammā pavattanti , evetaṃ sammadassanaṃ .

‘‘ Evaṃ kamme vipāke ca , vattamāne sahetuke ;

Bījarukkhādikānaṃva , pubbā koṭi na nāyati ;

Anāgatepi saṃsāre , appavattaṃ na dissati .

‘‘ EtamatthaṃM2.238V2.237 anaññāya , titthiyā asayaṃvasī ;

Sattasaññaṃ gahetvāna , sassatucchedadassino ;

Dvāsaṭṭhidiṭṭhiṃ gaṇhanti , aññamaññavirodhitā .

‘‘ Diṭṭhibandhanabaddhā te , taṇhāsotena vuyhare ;

Taṇhāsotena vuyhantā , na te dukkhā pamuccare .

‘‘ Evametaṃ abhiññāya , bhikkhu buddhassa sāvako ;

Gambhīraṃ nipuṇaṃ suññaṃ , paccayaṃ paṭivijjhati .

‘‘ Kammaṃ natthi vipākamhi , pāko kamme na vijjati ;

Aññamaññaṃ ubho suññā , na ca kammaṃ vinā phalaṃ .

‘‘ Yathā na sūriye aggi , na maṇimhi na gomaye ;

Na tesaṃ bahi so atthi , sambhārehi ca jāyati .

‘‘ Tathā na anto kammassa , vipāko upalabbhati ;

Bahiddhāpi na kammassa , na kammaṃ tattha vijjati .

‘‘ Phalena suññaṃ taṃ kammaṃ , phalaṃ kamme na vijjati ;

Kammañca kho upādāya , tato nibbattate phalaṃ .

‘‘ Na hettha devo brahmā vā , saṃsārassatthikārako ;

Suddhadhammā pavattanti , hetusambhārapaccayā ’’ ti .

690. Tassevaṃ kammavaṭṭavipākavaṭṭavasena nāmarūpassa paccayapariggahaṃ katvā tīsu addhāsu pahīnavicikicchassa sabbe atītānāgatapaccuppannadhammā cutipaṭisandhivasena viditā honti , sāssa hoti ñātapariññā .

SoV2.238 evaṃ pajānāti – ye atīte kammapaccayā nibbattā khandhā , te tattheva niruddhā , atītakammapaccayā pana imasmiṃ bhave aññe nibbattā , atītabhavato imaṃ bhavaṃ āgato ekadhammopi natthi , imasmimpi bhave kammapaccayena nibbattā khandhā nirujjhissanti , punabbhave aññe nibbattissanti , imamhā bhavā punabbhavaṃ ekadhammopi na gamissati .

Apica kho yathā na ācariyamukhato sajjhāyo antevāsikassa mukhaṃ pavisati , na ca tappaccayā tassaM2.239 mukhe sajjhāyo na vattati , na dūtena mantodakaṃ pītaṃ rogino udaraṃ pavisati , na ca tassa tappaccayā rogo na vūpasammati , na mukhe maṇḍanavidhānaṃ ādāsatalādīsu mukhanimittaṃ gacchati , na ca tattha tappaccayā maṇḍanavidhānaṃ na paññāyati , na ekissā vaṭṭiyā dīpasikhā aññaṃ vaṭṭiṃ saṅkamati , na ca tattha tappaccayā dīpasikhā na nibbattati , evameva na atītabhavato imaṃ bhavaṃ , ito vā punabbhavaṃ koci dhammo saṅkamati , na ca atītabhave khandhāyatanadhātupaccayā idha , idha vā khandhāyatanadhātupaccayā punabbhave khandhāyatanadhātuyo na nibbattantīti .

Yatheva cakkhuviññāṇaṃ , manodhātuanantaraṃ ;

Na ceva āgataṃ nāpi , na nibbattaṃ anantaraṃ .

Tatheva paṭisandhimhi , vattate cittasantati ;

Purimaṃ bhijjate cittaṃ , pacchimaṃ jāyate tato .

Tesaṃ antarikā natthi , vīci tesaṃ na vijjati ;

Na cito gacchati kiñci , paṭisandhi ca jāyatīti .

691. Evaṃ cutipaṭisandhivasena viditasabbadhammassa sabbākārena nāmarūpassa paccayapariggahañāṇaṃ thāmagataṃ hoti , soḷasavidhā kaṅkhā suṭṭhutaraṃ pahīyati .

Na kevalañca sā eva ,‘‘ satthari kaṅkhatī ’’ ti ( dha . sa .1008) ādinayappavattā aṭṭhavidhāpi kaṅkhā pahīyatiyeva , dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni vikkhambhanti .

Evaṃ nānānayehi nāmarūpapaccayapariggahaṇena tīsu addhāsu kaṅkhaṃ vitaritvā ṭhitaṃ ñāṇaṃ kaṅkhāvitaraṇavisuddhīti veditabbaṃ .

Dhammaṭṭhitiñāṇan tipi yathābhūtañāṇan tipi sammādassanan tipi etassevādhivacanaṃ .

Vuttañhetaṃ –

‘‘ AvijjāV2.239 paccayo , saṅkhārā paccayasamuppannā .

Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇan ’’ ti ( paṭi . ma .1.46).

‘‘ Aniccato manasikaronto katame dhamme yathābhūtaṃ jānāti passati , kathaṃ sammādassanaṃ hoti , kathaṃ tadanvayena sabbe saṅkhārā aniccato sudiṭṭhā honti , kattha kaṅkhā pahīyati ?

Dukkhato … pe … anattato manasikaronto katame dhamme yathābhūtaṃ jānāti passati … pe … kattha kaṅkhā pahīyatīti ?

‘‘ AniccatoM2.240 manasikaronto nimittaṃ yathābhūtaṃ jānāti passati , tena vuccati sammādassanaṃ .

Evaṃ tadanvayena sabbe saṅkhārā aniccato sudiṭṭhā honti .

Ettha kaṅkhā pahīyati .

Dukkhato manasikaronto pavattaṃ yathābhūtaṃ jānāti passati … pe … anattato manasikaronto nimittañca pavattañca yathābhūtaṃ jānāti passati , tena vuccati sammādassanaṃ .

Evaṃ tadanvayena sabbe dhammā anattato sudiṭṭhā honti .

Ettha kaṅkhā pahīyati .

‘‘ Yañca yathābhūtañāṇaṃ yañca sammādassanaṃ yā ca kaṅkhāvitaraṇā , ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca , udāhu ekatthā byañjanameva nānanti ?

Yañca yathābhūtañāṇaṃ yañca sammādassanaṃ yā ca kaṅkhāvitaraṇā , ime dhammā ekatthā , byañjanameva nānan ’’ ti ( paṭi . ma .1.227).

Iminā pana ñāṇena samannāgato vipassako buddhasāsane laddhassāso laddhapatiṭṭho niyatagatiko cūḷasotāpanno nāma hoti .

Tasmā bhikkhu sadā sato , nāmarūpassa sabbaso ;

Paccaye pariggaṇheyya , kaṅkhāvitaraṇatthikoti .

Iti sādhujanapāmojjatthāya kate visuddhimagge

Paññābhāvanādhikāre

Kaṅkhāvitaraṇavisuddhiniddeso nāma

Ekūnavīsatimo paricchedo .

Issues

Select Version

Visuddhimaggo

Visuddhimaggo