Arūpadhammānaṃ upaṭṭhānākārakathā
670. Evaṃ suvisuddharūpapariggahassa panassa arūpadhammā tīhi ākārehi upaṭṭhahanti phassavasena vā vedanāvasena vā viññāṇavasena vā .
Kathaṃ ?
Ekassa tāva ‘‘ pathavīdhātu kakkhaḷalakkhaṇā ’’ tiādinā nayena dhātuyo pariggaṇhantassa paṭhamābhinipāto phasso , taṃsampayuttā vedanā vedanākkhandho , saññā saññākkhandho , saddhiṃ phassena cetanā saṅkhārakkhandho , cittaṃ viññāṇakkhandhoti upaṭṭhāti .
Tathā ‘‘ kese pathavīdhātu kakkhaḷalakkhaṇā … pe … assāsapassāse pathavīdhātu kakkhaḷalakkhaṇā ’’ ti ( visuddhi .1.307) paṭhamābhinipāto phasso , taṃsampayuttā vedanā vedanākkhandho … pe … cittaṃ viññāṇakkhandhoti upaṭṭhāti .
Evaṃ arūpadhammā phassavasena upaṭṭhahanti .
Ekassa ‘‘ pathavīdhātu kakkhaḷalakkhaṇā ’’ ti tadārammaṇarasānubhavanakavedanā vedanākkhandho , taṃsampayuttā saññā saññākkhandho , taṃsampayutto phasso
M2.227 ca cetanā ca saṅkhārakkhandho , taṃsampayuttaṃ cittaṃ viññāṇakkhandhoti upaṭṭhāti .Tathā ‘‘ kese pathavīdhātu kakkhaḷalakkhaṇā
V2.225 … pe … assāsapassāse pathavīdhātu kakkhaḷalakkhaṇā ’’ ti tadārammaṇarasānubhavanakavedanā vedanākkhandho … pe … taṃsampayuttaṃ cittaṃ viññāṇakkhandhoti upaṭṭhāti .Evaṃ vedanāvasena arūpadhammā upaṭṭhahanti .
Aparassa ‘‘ pathavīdhātu kakkhaḷalakkhaṇā ’’ ti ārammaṇapaṭivijānanaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho , taṃsampayuttā vedanā vedanākkhandho , saññā saññākkhandho , phasso ca cetanā ca saṅkhārakkhandhoti upaṭṭhāti .
Tathā ‘‘ kese pathavīdhātu kakkhaḷalakkhaṇā … pe … assāsapassāse pathavīdhātu kakkhaḷalakkhaṇā ’’ ti ārammaṇapaṭivijānanaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho , taṃsampayuttā vedanā vedanākkhandho , saññā saññākkhandho , phasso ca cetanā ca saṅkhārakkhandhoti upaṭṭhāti .
Evaṃ viññāṇavasena arūpadhammā upaṭṭhahanti .
Eteneva upāyena ‘‘ kammasamuṭṭhāne kese pathavīdhātu kakkhaḷalakkhaṇā ’’ tiādinā nayena dvācattālīsāya dhātukoṭṭhāsesu catunnaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ vasena , sesesu ca cakkhudhātuādīsu rūpapariggahamukhesu sabbaṃ nayabhedaṃ anugantvā yojanā kātabbā .
671. Yasmā ca evaṃ suvisuddharūpapariggahasseva tassa arūpadhammā tīhākārehi pākaṭā honti .
Tasmā suvisuddharūpapariggaheneva arūpapariggahāya yogo kātabbo , na itarena .
Sace hi ekasmiṃ vā rūpadhamme upaṭṭhite dvīsu vā rūpaṃ pahāya arūpapariggahaṃ ārabhati kammaṭṭhānato parihāyati , pathavīkasiṇabhāvanāya vuttappakārā pabbateyyā gāvī viya .
Suvisuddharūpapariggahassa pana arūpapariggahāya yogaṃ karoto kammaṭṭhānaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ pāpuṇāti .
So evaṃ phassādīnaṃ vasena upaṭṭhite cattāro arūpino khandhe nāmanti , tesaṃ ārammaṇabhūtāni cattāri mahābhūtāni , catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyarūpaṃ rūpanti vavatthapeti .
Iti aṭṭhārasa dhātuyo dvādasāyatanāni pañcakkhandhāti sabbepi tebhūmake dhamme khaggena samuggaṃ vivaramāno
M2.228 viya yamakatālakandaṃ phālayamāno viya ca nāmañca rūpañcāti dvedhā vavatthapeti .Nāmarūpamattato uddhaṃ añño satto vā puggalo vā devo vā brahmā vā natthīti niṭṭhaṃ gacchati .