Issues
Select Version
Visuddhimaggo
Visuddhimaggo

Nāmarūpapaccayāsaḷāyatanapadavitthārakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Nāmarūpapaccayāsaḷāyatanapadavitthārakathā

641. Nāmarūpapaccayā saḷāyatanapade –
Nāmaṃ khandhattayaṃ rūpaṃ , bhūtavatthādikaṃ mataṃ ;
Katekasesaṃ taṃ tassa , tādisasseva paccayo .
YañhetaṃV2.194 saḷāyatanasseva paccayabhūtaṃ nāmarūpaṃ , tattha nāmanti vedanādikkhandhattayaṃ , rūpaṃ pana sasantatipariyāpannaṃ niyamato cattāri bhūtāni cha vatthūni jīvitindriyanti evaṃ bhūtavatthādikaṃ matanti veditabbaṃ .
Taṃ pana nāmañca rūpañca nāmarūpañca nāmarūpanti evaṃ katekasesaṃ chaṭṭhāyatanañca saḷāyatanañca saḷāyatananti evaṃ katekasesasseva saḷāyatanassa paccayoti veditabbaṃ .
Kasmā ?
Yasmā āruppe nāmameva paccayo , tañca chaṭṭhāyatanasseva na aññassa .
‘‘ Nāmapaccayā chaṭṭhāyatanan ’’ ti ( vibha .322) hi vibhaṅge vuttaṃ .
Tattha siyā – kathaṃ panetaṃ jānitabbaṃ ‘‘ nāmarūpaṃ saḷāyatanassa paccayo ’’ ti ?
Nāmarūpabhāve bhāvato .
Tassa tassa hi nāmassa rūpassa ca bhāve taṃ taṃ āyatanaṃ hoti , na aññathā .
Sā panassa tabbhāvabhāvitā paccayanayasmiṃ yeva āvibhavissati .
Tasmā ,
Paṭisandhiyā pavatte vā , hoti yaṃ yassa paccayo ;
Yathā ca paccayo hoti , tathā neyyaṃ vibhāvinā .
Tatrāyamatthadīpanā –
Nāmameva hi āruppe , paṭisandhipavattisu ;
Paccayo sattadhā chadhā , hoti taṃ avakaṃsato .
Kathaṃ ?
Paṭisandhiyaṃ tāva avakaṃsato sahajātaaññamaññanissayasampayuttavipākaatthiavigatapaccayehi sattadhā nāmaṃ chaṭṭhāyatanassa paccayo hoti .
Kiñci panettha hetupaccayena , kiñci āhārapaccayenāti evaṃM2.197 aññathāpi paccayo hoti , tassa vasena ukkaṃsāvakaṃso veditabbo .
Pavattepi vipākaṃ vuttanayeneva paccayo hoti , itaraṃ pana avakaṃsato vuttappakāresu paccayesu vipākapaccayavajjehi chahi paccayehi paccayo hoti .
Kiñci panettha hetupaccayena , kiñci āhārapaccayenāti evaṃ aññathāpi paccayo hoti , tassa vasena ukkaṃsāvakaṃso veditabbo .
AññasmimpiV2.195 bhave nāmaṃ , tatheva paṭisandhiyaṃ ;
Chaṭṭhassa itaresaṃ taṃ , chahākārehi paccayo .
Āruppato hi aññasmimpi pañcavokārabhave taṃ vipākanāmaṃ hadayavatthuno sahāyaṃ hutvā chaṭṭhassa manāyatanassa yathā āruppe vuttaṃ , tatheva avakaṃsato sattadhā paccayo hoti .
Itaresaṃ pana taṃ pañcannaṃ cakkhāyatanādīnaṃ catumahābhūtasahāyaṃ hutvā sahajātanissayavipākavippayuttaatthiavigatavasena chahākārehi paccayo hoti .
Kiñci panettha hetupaccayena , kiñci āhārapaccayenāti evaṃ aññathāpi paccayo hoti , tassa vasena ukkaṃsāvakaṃso veditabbo .
Pavattepi tathā hoti , pākaṃ pākassa paccayo ;
Apākaṃ avipākassa , chadhā chaṭṭhassa paccayo .
Pavattepi hi pañcavokārabhave yathā paṭisandhiyaṃ , tatheva vipākanāmaṃ vipākassa chaṭṭhāyatanassa avakaṃsato sattadhā paccayo hoti .
Avipākaṃ pana avipākassa chaṭṭhassa avakaṃsatova tato vipākapaccayaṃ apanetvā chadhā paccayo hoti .
Vuttanayeneva panettha ukkaṃsāvakaṃso veditabbo .
Tattheva sesapañcannaṃ , vipākaṃ paccayo bhave ;
Catudhā avipākampi , evameva pakāsitaṃ .
Tattheva hi pavatte sesānaṃ cakkhāyatanādīnaṃ pañcannaṃ cakkhupasādādivatthukaṃ itarampi vipākanāmaṃ pacchājātavippayuttaatthiavigatapaccayehi catudhā paccayo hoti .
Yathā ca vipākaṃ , avipākampi evameva pakāsitaṃ .
Tasmā kusalādibhedampi tesaṃ catudhā paccayo hotīti veditabbaṃ .
EvaṃM2.198 tāva nāmameva paṭisandhiyaṃ pavatte vā yassa yassa āyatanassa paccayo hoti , yathā ca paccayo hoti , tathā veditabbaṃ .
Rūpaṃ panettha āruppe , bhave bhavati paccayo ;
Na ekāyatanassāpi , pañcakkhandhabhave pana .
RūpatoV2.196 sandhiyaṃ vatthu , chadhā chaṭṭhassa paccayo ;
Bhūtāni catudhā honti , pañcannaṃ avisesato .
Rūpato hi paṭisandhiyaṃ vatthurūpaṃ chaṭṭhassa manāyatanassa sahajātaaññamaññanissayavippayuttaatthiavigatapaccayehi chadhā paccayo hoti .
Cattāri pana bhūtāni avisesato paṭisandhiyaṃ pavatte ca yaṃ yaṃ āyatanaṃ uppajjati , tassa tassa vasena pañcannampi cakkhāyatanādīnaṃ sahajātanissayaatthiavigatapaccayehi catudhā paccayā honti .
Tidhā jīvitametesaṃ , āhāro ca pavattiyaṃ ;
Tāneva chadhā chaṭṭhassa , vatthu tasseva pañcadhā .
Etesaṃ pana cakkhādīnaṃ pañcannaṃ paṭisandhiyaṃ pavatte ca atthi avigataindriyavasena rūpajīvitaṃ tidhā paccayo hoti .
Āhāro ca atthiavigatāhāravasena tividhā paccayo hoti , so ca kho ye sattā āhārūpajīvino , tesaṃ āhārānugate kāye pavattiyaṃyeva , no paṭisandhiyaṃ .
Tāni pana pañca cakkhāyatanādīni chaṭṭhassa cakkhu sotaghānajivhākāyaviññāṇasaṅkhātassa manāyatanassa nissayapurejātaindriyavippayuttaatthiavigatavasena chahākārehi paccayā honti pavatte , no paṭisandhiyaṃ .
Ṭhapetvā pana pañcaviññāṇāni tasseva avasesamanāyatanassa vatthurūpaṃ nissayapurejātavippayuttaatthiavigatavasena pañcadhā paccayo hoti pavatteyeva , no paṭisandhiyaṃ .
Evaṃ rūpameva paṭisandhiyaṃ pavatte vā yassa yassa āyatanassa paccayo hoti , yathā ca paccayo hoti , tathā veditabbaṃ .
Nāmarūpaṃ panubhayaṃ , hoti yaṃ yassa paccayo ;
Yathā ca tampi sabbattha , viññātabbaṃ vibhāvinā .
SeyyathidaṃM2.199 .
Paṭisandhiyaṃ tāva pañcavokārabhave khandhattayavatthurūpasaṅkhātaṃ nāmarūpaṃ chaṭṭhāyatanassa sahajātaaññamaññanissayavipākasampayuttavippayuttaatthiavigatapaccayādīhi paccayo hotīti .
Idamettha mukhamattaṃ .
Vuttanayānusārena pana sakkā sabbaṃ yojetunti na ettha vitthāro dassitoti .
Ayaṃ ‘‘ nāmarūpapaccayā saḷāyatanan ’’ ti padasmiṃ vitthārakathā .