Upādānapaccayābhavapadavitthārakathā
646. Upādānapaccayā
V2.204 bhavapade –Atthato dhammato ceva , sātthato bhedasaṅgahā ;
Yaṃ yassa paccayo ceva , viññātabbo vinicchayo .
Tattha
M2.206 bhavatīti bhavo .So kammabhavo upapattibhavo cāti duvidho hoti .
Yathāha –
‘‘ bhavo duvidhena atthi kammabhavo , atthi upapattibhavo ’’ ti ( vibha .234).
Tattha kammameva bhavo kammabhavo , tathā upapattiyeva bhavo upapattibhavo .
Ettha ca upapatti bhavatīti bhavo .
Kammaṃ pana yathā sukhakāraṇattā ‘‘ sukho buddhānaṃ uppādo ’’ ti ( dha . pa .194) vutto , evaṃ bhavakāraṇattā phalavohārena bhavoti veditabbanti .
Evaṃ tāvettha atthato viññātabbo vinicchayo .
647. Dhammato pana kammabhavo tāva saṅkhepato cetanā ceva cetanāsampayuttā ca abhijjhādayo kammasaṅkhātā dhammā .
Yathāha –
‘‘ tattha katamo kammabhavo ?
Puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro ( vibha .234) parittabhūmako vā mahābhūmako vā , ayaṃ vuccati kammabhavo .
Sabbampi bhavagāmikammaṃ kammabhavo ’’ ti ( vibha .234).
Ettha hi puññābhisaṅkhāroti terasa cetanā .
Apuññābhisaṅkhāroti dvādasa .
Āneñjābhisaṅkhāroti catasso cetanā .
Evaṃ parittabhūmako vā mahābhūmako vāti etena tāsaṃyeva cetanānaṃ mandabahuvipākatā vuttā .
Sabbampi bhavagāmikamman ti iminā pana cetanāsampayuttā abhijjhādayo vuttā .
Upapattibhavo pana saṅkhepato kammābhinibbattā khandhā , pabhedato navavidho hoti .
Yathāha –
‘‘ tattha katamo upapattibhavo ?
Kāmabhavo rūpabhavo arūpabhavo saññābhavo asaññābhavo nevasaññānāsaññābhavo , ekavokārabhavo catuvokārabhavo pañcavokārabhavo , ayaṃ vuccati upapattibhavo ’’ ti ( vibha .234).
Tattha kāmasaṅkhāto bhavo kāmabhavo .
Esa nayo rūpārūpabhavesu .
Saññāvataṃ bhavo , saññā vā ettha bhave atthīti saññābhavo .
Vipariyāyena asaññābhavo .
Oḷārikāya saññāya abhāvā sukhumāya ca bhāvā nevasaññā , nāsaññā asmiṃ
V2.205 bhaveti nevasaññānāsaññābhavo .Ekena rūpakkhandhena vokiṇṇo bhavo ekavokārabhavo .
Eko vā vokāro assa bhavassāti ekavokārabhavo .
Esa nayo catuvokārapañcavokārabhavesu .
Tattha kāmabhavo pañca upādiṇṇakkhandhā .
Tathā rūpabhavo .
Arūpabhavo cattāro
M2.207 , saññābhavo pañca .Asaññābhavo eko upādiṇṇakkhandho .
Nevasaññānāsaññābhavo cattāro .
Ekavokārabhavādayo ekacatupañcakkhandhā upādiṇṇakkhandhehīti evamettha dhammatopi viññātabbo vinicchayo .
648. Sātthatoti yathā ca bhavaniddese , tatheva kāmaṃ saṅkhāraniddesepi puññābhisaṅkhārādayova vuttā , evaṃ santepi purime atītakammavasena idha paṭisandhiyā paccayattā , ime paccuppannakammavasena āyatiṃ paṭisandhiyā paccayattāti punavacanaṃ sātthakameva , pubbe vā ‘‘ tattha katamo puññābhisaṅkhāro ?
Kusalā cetanā kāmāvacarā ’’ ti ( vibha .226) evamādinā nayena cetanāva saṅkhārāti vuttā .
Idha pana ‘‘ sabbampi bhavagāmikamman ’’ ti ( vibha .234) vacanato cetanāsampayuttāpi .
Pubbe ca viññāṇapaccayameva kammaṃ ‘‘ saṅkhārā ’’ ti vuttaṃ .
Idāni asaññābhavanibbattakampi .
Kiṃ vā bahunā ,‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārā ’’ ti ettha puññābhisaṅkhārādayova kusalākusalā dhammā vuttā .
‘‘ Upādānapaccayā bhavo ’’ ti idha pana upapattibhavassāpi saṅgahitattā kusalākusalābyākatā dhammā vuttā .
Tasmā sabbathāpi sātthakamevidaṃ punavacananti evamettha sātthatopi viññātabbo vinicchayo .
649. Bhedasaṅgahāti upādānapaccayā bhavassa bhedato ceva saṅgahato ca .
Yañhi kāmupādānapaccayā kāmabhavanibbattakaṃ kammaṃ karīyati , so kammabhavo .
Tadabhinibbattā khandhā upapattibhavo .
Esa nayo rūpārūpabhavesu .
Evaṃ kāmupādānapaccayā dve kāmabhavā , tadantogadhā ca saññābhavapañcavokārabhavā , dve rūpabhavā , tadantogadhā ca saññābhavaasaññābhavaekavokārabhavapañcavokārabhavā , dve arūpabhavā , tadantogadhā ca saññābhavanevasaññānāsaññābhavacatuvokārabhavāti saddhiṃ antogadhehi cha bhavā .
Yathā ca kāmupādānapaccayā saddhiṃ antogadhehi cha bhavā .
Tathā sesupādānapaccayāpīti evaṃ upādānapaccayā bhedato saddhiṃ antogadhehi catuvīsati bhavā .
Saṅgahato pana kammabhavaṃ upapattibhavañca ekato katvā kāmupādānapaccayā saddhiṃ antogadhehi
V2.206 eko kāmabhavo .Tathā rūpārūpabhavāti tayo bhavā .
Tathā sesupādānapaccayā pīti .
Evaṃ upādānapaccayā saṅgahato saddhiṃ antogadhehi dvādasa bhavā .
Apica
M2.208 avisesena upādānapaccayā kāmabhavūpagaṃ kammaṃ kammabhavo .Tadabhinibbattā khandhā upapattibhavo .
Esa nayo rūpārūpabhavesu .
Evaṃ upādānapaccayā saddhiṃ antogadhehi dve kāmabhavā , dve rūpabhavā , dve arūpabhavāti aparena pariyāyena saṅgahato cha bhavā .
Kammabhavaupapattibhavabhedaṃ vā anupagamma saddhiṃ antogadhehi kāmabhavādivasena tayo bhavā honti .
Kāmabhavādibhedampi anupagamma kammabhavaupapattibhavavasena dve bhavā honti .
Kammupapattibhedañcāpi anupagamma upādānapaccayā bhavoti bhavavasena ekova bhavo hotīti evamettha upādānapaccayassa bhavassa bhedasaṅgahāpi viññātabbo vinicchayo .
650. Yaṃ yassa paccayo cevāti yañcettha upādānaṃ yassa paccayo hoti , tatopi viññātabbo vinicchayoti attho .
Kiṃ panettha kassa paccayo hoti ?
Yaṃkiñci yassa kassaci paccayo hotiyeva .
Ummattako viya hi puthujjano .
So idaṃ yuttaṃ idaṃ ayuttanti avicāretvā yassa kassaci upādānassa vasena yaṃkiñci bhavaṃ patthetvā yaṃkiñci kammaṃ karotiyeva .
Tasmā yadekacce sīlabbatupādānena rūpārūpabhavā na hontīti vadanti , taṃ na gahetabbaṃ .
Sabbena pana sabbo hotīti gahetabbaṃ .
Seyyathidaṃ – idhekacco anussavavasena vā diṭṭhānusārena vā ‘‘ kāmā nāmete manussaloke ceva khattiyamahāsālakulādīsu , cha kāmāvacaradevaloke ca samiddhā ’’ ti cintetvā tesaṃ adhigamatthaṃ asaddhammassavanādīhi vañcito ‘‘ iminā kammena kāmā sampajjantī ’’ ti maññamāno kāmupādānavasena kāyaduccaritādīnipi karoti , so duccaritapāripūriyā apāye upapajjati .
Sandiṭṭhike vā pana kāme patthayamāno paṭiladdhe ca gopayamāno kāmupādānavasena kāyaduccaritādīni karoti , so duccaritapāripūriyā apāye upapajjati .
Tatrāssa upapattihetubhūtaṃ kammaṃ kammabhavo .
Kammābhinibbattā khandhā upapattibhavo .
Saññābhavapañcavokārabhavā pana tadantogadhā eva .
Aparo
M2.209 pana saddhammassavanādīhi upabrūhitañāṇo ‘‘ iminā kammena kāmā sampajjantī ’’ ti maññamāno kāmupādānavasena kāyasucaritādīni karoti .So sucaritapāripūriyā
V2.207 devesu vā manussesu vā upapajjati .Tatrāssa upapattihetubhūtaṃ kammaṃ kammabhavo .
Kammābhinibbattā khandhā upapattibhavo .
Saññābhavapañcavokārabhavā pana tadantogadhā eva .
Iti kāmupādānaṃ sappabhedassa sāntogadhassa kāmabhavassa paccayo hoti .
Aparo ‘‘ rūpārūpabhavesu tato samiddhatarā kāmā ’’ ti sutvā parikappetvā vā kāmupādānavaseneva rūpārūpasamāpattiyo nibbattetvā samāpattibalena rūpārūpabrahmaloke upapajjati .
Tatrāssa upapattihetubhūtaṃ kammaṃ kammabhavo .
Kammābhinibbattā khandhā upapattibhavo .
Saññā-asaññā-nevasaññānāsaññā-eka-catu-pañcavokārabhavā pana tadantogadhā eva .
Iti kāmupādānaṃ sappabhedānaṃ sāntogadhānaṃ rūpārūpabhavānampi paccayo hoti .
Aparo ‘‘ ayaṃ attā nāma kāmāvacarasampattibhave vā rūpārūpabhavānaṃ vā aññatarasmiṃ ucchinne suucchinno hotī ’’ ti ucchedadiṭṭhiṃ upādāya tadupagaṃ kammaṃ karoti , tassa taṃ kammaṃ kammabhavo .
Kammābhinibbattā khandhā upapattibhavo .
Saññābhavādayo pana tadantogadhā eva .
Iti diṭṭhupādānaṃ sappabhedānaṃ sāntogadhānaṃ tiṇṇampi kāmarūpārūpabhavānaṃ paccayo hoti .
Aparo ‘‘ ayaṃ attā nāma kāmāvacarasampattibhave vā rūpārūpabhavānaṃ vā aññatarasmiṃ sukhī hoti vigatapariḷāho ’’ ti attavādupādānena tadupagaṃ kammaṃ karoti , tassa taṃ kammaṃ kammabhavo .
Tadabhinibbattā khandhā upapattibhavo .
Saññābhavādayo pana tadantogadhā eva .
Iti attavādupādānaṃ sappabhedānaṃ sāntogadhānaṃ tiṇṇaṃ bhavānaṃ paccayo hoti .
Aparo ‘‘ idaṃ sīlabbataṃ nāma kāmāvacarasampattibhave vā rūpārūpabhavānaṃ vā aññatarasmiṃ paripūrentassa sukhaṃ pāripūriṃ gacchatī ’’ ti sīlabbatupādānavasena tadupagaṃ kammaṃ karoti , tassa taṃ kammaṃ kammabhavo .
Tadabhinibbattā khandhā upapattibhavo .
Saññābhavādayo pana tadantogadhā eva .
Iti sīlabbatupādānaṃ sappabhedānaṃ sāntogadhānaṃ tiṇṇaṃ bhavānaṃ paccayo hoti .
Evamettha yaṃ yassa paccayo hoti , tatopi viññātabbo vinicchayo .
Kiṃ panettha
M2.210 kassa bhavassa kathaṃ paccayo hotīti ce ?Rūpārūpabhavānaṃ
V2.208 , upanissayapaccayo upādānaṃ ;Sahajātādīhipi taṃ , kāmabhavassāti viññeyyaṃ .
Rūpārūpabhavānaṃ hi , kāmabhavapariyāpannassa ca kammabhave kusalakammasseva , upapattibhavassa cetaṃ catubbidhampi upādānaṃ upanissayapaccayavasena ekadhāva paccayo hoti .
Kāmabhave attanā sampayuttākusalakammabhavassa sahajātaaññamaññanissayasampayuttaatthiavigatahetupaccayappabhedehi sahajātādīhi paccayo hoti .
Vippayuttassa pana upanissayapaccayenevāti .
Ayaṃ ‘‘ upādānapaccayā bhavo ’’ ti padasmiṃ vitthārakathā .