Viññāṇapaccayānāmarūpapadavitthārakathā
638. Viññāṇapaccayā nāmarūpapade –
Vibhāgā nāmarūpānaṃ , bhavādīsu pavattito ;
Saṅgahā paccayanayā , viññātabbo vinicchayo .
Vibhāgā nāmarūpānan ti ettha hi nāman ti ārammaṇābhimukhaṃ namanato vedanādayo tayo khandhā , rūpan ti cattāri mahābhūtāni catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyarūpaṃ .
Tesaṃ vibhāgo khandhaniddese vuttoyevāti .
Evaṃ tāvettha vibhāgā nāmarūpānaṃ viññātabbo vinicchayo .
Bhavādīsu pavattitoti ettha ca nāmaṃ ekaṃ sattāvāsaṃ ṭhapetvā sabbabhavayonigativiññāṇaṭṭhitisesasattāvāsesu
V2.190 pavattati , rūpaṃ dvīsu bhavesu , catūsu yonīsu , pañcasu gatīsu , purimāsu catūsu viññāṇaṭṭhitīsu , pañcasu sattāvāsesu pavattati .Evaṃ pavattamāne ca etasmiṃ nāmarūpe yasmā abhāvakagabbhaseyyakānaṃ aṇḍajānañca paṭisandhikkhaṇe vatthukāyadasakavasena rūpato dvesantatisīsāni , tayo ca arūpino khandhā pātubhavanti , tasmā tesaṃ vitthārena rūparūpato vīsati dhammā , tayo ca arūpino khandhāti ete tevīsati dhammā viññāṇapaccayā nāmarūpanti veditabbā .
Aggahitaggahaṇena pana ekasantatisīsato nava rūpadhamme apanetvā cuddasa .
Sabhāvakānaṃ bhāvadasakaṃ pakkhipitvā tettiṃsa , tesampi aggahitaggahaṇena santatisīsadvayato aṭṭhārasa rūpadhamme apanetvā pannarasa .
Yasmā ca opapātikasattesu brahmakāyikādīnaṃ paṭisandhikkhaṇe cakkhusotavatthudasakānaṃ , jīvitindriyanavakassa ca vasena rūpato cattāri santatisīsāni , tayo ca arūpino khandhā pātubhavanti , tasmā tesaṃ vitthārena rūparūpato ekūnacattālīsa dhammā , tayo ca arūpino khandhāti
M2.193 ete bācattālīsa dhammā viññāṇapaccayā nāmarūpanti veditabbā .Aggahitaggahaṇena pana santatisīsattayato sattavīsati dhamme apanetvā pannarasa .
Kāmabhave pana yasmā sesaopapātikānaṃ , saṃsedajānaṃ vā sabhāvakaparipuṇṇāyatanānaṃ paṭisandhikkhaṇe rūpato satta santatisīsāni , tayo ca arūpino khandhā pātubhavanti , tasmā tesaṃ vitthārena rūparūpato sattati dhammā , tayo ca arūpino khandhāti ete tesattati dhammā viññāṇapaccayā nāmarūpanti veditabbā .
Aggahitaggahaṇena pana rūpasantatisīsachakkato catupaññāsa dhamme apanetvā ekūnavīsati .
Esa ukkaṃso .
Avakaṃsena pana taṃtaṃrūpasantatisīsavikalānaṃ tassa tassa vasena hāpetvā hāpetvā saṅkhepato vitthārato ca paṭisandhiyaṃ viññāṇapaccayā nāmarūpasaṅkhā veditabbā .
Arūpīnaṃ pana tayova arūpino khandhā .
Asaññīnaṃ rūpato jīvitindriyanavakamevāti .
Esa tāva paṭisandhiyaṃ nayo .
Pavatte pana sabbattha rūpappavattidese paṭisandhicittassa ṭhitikkhaṇe paṭisandhicittena saha pavattaututo
V2.191 utusamuṭṭhānaṃ suddhaṭṭhakaṃ pātubhavati .Paṭisandhicittaṃ pana rūpaṃ na samuṭṭhāpeti .
Tañhi yathā papāte patitapuriso parassa paccayo hotuṃ na sakkoti , evaṃ vatthudubbalatāya dubbalattā rūpaṃ samuṭṭhāpetuṃ na sakkoti .
Paṭisandhicittato pana uddhaṃ paṭhamabhavaṅgato pabhuti cittasamuṭṭhānaṃ suddhaṭṭhakaṃ , saddapātubhāvakāle paṭisandhikkhaṇato uddhaṃ pavattaututo ceva cittato ca saddanavakaṃ , ye pana kabaḷīkārāhārūpajīvino gabbhaseyyakasattā , tesaṃ ,
‘‘ Yañcassa bhuñjati mātā , annaṃ pānañca bhojanaṃ ;
Tena so tattha yāpeti , mātukucchigato naro ’’ ti .
–
Vacanato mātarā ajjhoharitāhārena anugate sarīre , opapātikānaṃ sabbapaṭhamaṃ attano mukhagataṃ kheḷaṃ ajjhoharaṇakāle āhārasamuṭṭhānaṃ suddhaṭṭhakanti idaṃ āhārasamuṭṭhānassa suddhaṭṭhakassa , utucittasamuṭṭhānānañca ukkaṃsato dvinnaṃ navakānaṃ vasena chabbīsatividhaṃ , pubbe ekekacittakkhaṇe
M2.194 tikkhattuṃ uppajjamānaṃ vuttaṃ kammasamuṭṭhānañca sattatividhanti channavutividhaṃ rūpaṃ , tayo ca arūpino khandhāti samāsato navanavuti dhammā .Yasmā vā saddo aniyato kadācideva pātubhāvato , tasmā duvidhampi taṃ apanetvā ime sattanavuti dhammā yathāsambhavaṃ sabbasattānaṃ viññāṇapaccayā nāmarūpanti veditabbaṃ .
Tesaṃ hi suttānampi pamattānampi khādantānampi pivantānampi divā ca rattiñca ete viññāṇapaccayā pavattanti .
Tañca nesaṃ viññāṇapaccayabhāvaṃ parato vaṇṇayissāma .
Yampanetamettha kammajarūpaṃ , taṃ bhavayonigatiṭhitisattāvāsesu sabbapaṭhamaṃ patiṭṭhahantampi tisamuṭṭhānikarūpena anupatthaddhaṃ na sakkoti saṇṭhātuṃ , nāpi tisamuṭṭhānikaṃ tena anupatthaddhaṃ .
Atha kho vātabbhāhatāpi catuddisā vavatthāpitā naḷakalāpiyo viya , ūmivegabbhāhatāpi mahāsamudde katthaci laddhapatiṭṭhā bhinnavāhanikā viya ca aññamaññupatthaddhānevetāni apatamānāni saṇṭhahitvā ekampi vassaṃ dvepi vassāni … pe … vassasatampi yāva tesaṃ sattānaṃ āyukkhayo vā puññakkhayo vā , tāva pavattantīti .
Evaṃ bhavādīsu pavattitopettha viññātabbo vinicchayo .
639. Saṅgahāti ettha ca yaṃ āruppe pavattipaṭisandhīsu , pañcavokārabhave ca pavattiyaṃ viññāṇapaccayā
V2.192 nāmameva , yañca asaññesu sabbattha , pañcavokārabhave ca pavattiyaṃ viññāṇapaccayā rūpameva , yañca pañcavokārabhave sabbattha viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ , taṃ sabbaṃ nāmañca rūpañca nāmarūpañca nāmarūpanti evaṃ ekadesasarūpekasesanayena saṅgahetvā viññāṇapaccayā nāmarūpanti veditabbaṃ .Asaññesu viññāṇābhāvā ayuttanti ce , nāyuttaṃ .
Idampi ,
Nāmarūpassa yaṃ hetu , viññāṇaṃ taṃ dvidhā mataṃ ;
Vipākamavipākañca , yuttameva yato idaṃ .
Yañhi nāmarūpassa hetu viññāṇaṃ , taṃ vipākāvipākabhedato dvedhā mataṃ .
Idañca asaññasattesu kammasamuṭṭhānattā pañcavokārabhave pavattaabhisaṅkhāraviññāṇapaccayā rūpaṃ .
Tathā pañcavokāre pavattiyaṃ kusalādicittakkhaṇe kammasamuṭṭhānanti yuttameva idaṃ .
Evaṃ saṅgahatopettha viññātabbo vinicchayo .
640. Paccayanayāti
M2.195 ettha hi ,Nāmassa pākaviññāṇaṃ , navadhā hoti paccayo ;
Vatthurūpassa navadhā , sesarūpassa aṭṭhadhā .
Abhisaṅkhāraviññāṇaṃ , hoti rūpassa ekadhā ;
Tadaññaṃ pana viññāṇaṃ , tassa tassa yathārahaṃ .
Yañhetaṃ paṭisandhiyaṃ pavattiyaṃ vā vipākasaṅkhātaṃ nāmaṃ , tassa rūpamissassa vā amissassa vā paṭisandhikaṃ vā aññaṃ vā vipākaviññāṇaṃ sahajātaaññamaññanissayasampayuttavipākāhārindriyaatthiavigatapaccayehi navadhā paccayo hoti .
Vatthurūpassa paṭisandhiyaṃ sahajātaaññamaññanissayavipākāhārindriyavippayuttaatthiavigatapaccayehi
V2.193 navadhā paccayo hoti .Ṭhapetvā pana vatthurūpaṃ sesarūpassa imesu navasu aññamaññapaccayaṃ apanetvā sesehi aṭṭhahi paccayehi paccayo hoti .
Abhisaṅkhāraviññāṇaṃ pana asaññasattarūpassa vā pañcavokārabhave vā kammajassa rūpassa suttantikapariyāyato upanissayavasena ekadhāva paccayo hoti .
Avasesaṃ paṭhamabhavaṅgato pabhuti sabbampi viññāṇaṃ tassa tassa nāmarūpassa yathārahaṃ paccayo hotīti veditabbaṃ .
Vitthārato pana tassa paccayanaye dassiyamāne sabbāpi paṭṭhānakathā vitthāretabbā hotīti na naṃ ārabhāma .
Tattha siyā – kathaṃ panetaṃ jānitabbaṃ ‘‘ paṭisandhināmarūpaṃ viññāṇapaccayā hotī ’’ ti ?
Suttato yuttito ca .
Sutte hi ‘‘ cittānuparivattino dhammā ’’ tiādinā ( dha . sa . dukamātikā 62) nayena bahudhā vedanādīnaṃ viññāṇapaccayatā siddhā .
Yuttito pana ,
Cittajena hi rūpena , idha diṭṭhena sijjhati ;
Adiṭṭhassāpi rūpassa , viññāṇaṃ paccayo iti .
Citte hi pasanne appasanne vā tadanurūpāni rūpāni uppajjamānāni diṭṭhāni .
Diṭṭhena ca adiṭṭhassa anumānaṃ hotīti iminā idha diṭṭhena cittajarūpena adiṭṭhassāpi paṭisandhirūpassa viññāṇaṃ paccayo hotīti jānitabbametaṃ .
Kammasamuṭṭhānassāpi
M2.196 hi tassa cittasamuṭṭhānasseva viññāṇapaccayatā paṭṭhāne āgatāti .Evaṃ paccayanayatopettha viññātabbo vinicchayoti .
Ayaṃ ‘‘ viññāṇapaccayā nāmarūpan ’’ ti padasmiṃ vitthārakathā .