Vuṭṭhānabalasamāyogakathā
827. Vuṭṭhānabalasamāyogoti vuṭṭhānañceva balasamāyogo ca .
Lokiyavipassanā hi nimittārammaṇattā ceva pavattikāraṇassa ca samudayassa asamucchindanato neva nimittā na pavattā vuṭṭhāti .
Gotrabhuñāṇaṃ samudayassa asamucchindanato pavattā na vuṭṭhāti .
Nibbānārammaṇato pana nimittā vuṭṭhātīti ekato vuṭṭhānaṃ hoti .
Tenāha ‘‘ bahiddhāvuṭṭhānavivaṭṭane paññā gotrabhuñāṇan ’’ ti ( paṭi . ma . mātikā 1.10).
Tathā ‘‘ uppādā vivaṭṭitvā anuppādaṃ pakkhandatīti gotrabhu , pavattā vivaṭṭitvā ’’ ti ( paṭi . ma .1.59) sabbaṃ veditabbaṃ .
Imāni pana cattāripi ñāṇāni animittārammaṇattā nimittato vuṭṭhahanti , samudayassa samucchindanato pavattā vuṭṭhahantīti dubhato vuṭṭhānāni honti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Kathaṃ dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ ?
‘‘ Sotāpattimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiyā vuṭṭhāti , tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti , bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti .
Tena vuccati dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ .
Abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo micchāsaṅkappā … pe … pariggahaṭṭhena sammāvācā micchāvācāya .
Samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto .
Vodānaṭṭhena sammāājīvo .
Paggahaṭṭhena sammāvāyāmo
M2.322 .Upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati .
Avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi micchāsamādhito vuṭṭhāti , tadanuvattakakilesehi ca
V2.320 khandhehi ca vuṭṭhāti , bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti .Tena vuccati ‘ dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇan ’ ti .
‘‘ Sakadāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi … pe … avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi oḷārikā kāmarāgasaṃyojanā paṭighasaṃyojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vuṭṭhāti … pe ….
‘‘ Anāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi … pe … avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi anusahagatā kāmarāgasaṃyojanā paṭighasaṃyojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vuṭṭhāti … pe ….
‘‘ Arahattamaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi … pe … avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā vuṭṭhāti , tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti , bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti .
Tena vuccati ‘ dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇan ’’’ ti ( paṭi . ma .1.61).
828. Lokiyānañca aṭṭhannaṃ samāpattīnaṃ bhāvanākāle samathabalaṃ adhikaṃ hoti .
Aniccānupassanādīnaṃ bhāvanākāle vipassanābalaṃ .
Ariyamaggakkhaṇe pana yuganaddhā te dhammā pavattanti aññamaññaṃ anativattanaṭṭhena .
Tasmā imesu catūsupi ñāṇesu ubhayabalasamāyogo hoti .
Yathāha –
‘‘ Uddhaccasahagatakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro , avijjāsahagatakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā .
Iti vuṭṭhānaṭṭhena samathavipassanā ekarasā
M2.323 honti , yuganaddhā honti , aññamaññaṃ nātivattantīti .Tena vuccati vuṭṭhānaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī ’’ ti ( paṭi . ma .2.5).
Evamettha vuṭṭhānabalasamāyogo veditabbo .