Bhavacakkakathā
652. Yasmā panettha sokādayo avasāne vuttā , tasmā yā sā avijjāpaccayā saṅkhārāti evametassa bhavacakkassa ādimhi vuttā , sā ,
Sokādīhi avijjā , siddhā bhavacakkamaviditādimidaṃ ;
Kārakavedakarahitaṃ , dvādasavidhasuññatāsuññaṃ .
Satataṃ samitaṃ pavattatīti veditabbaṃ .
Kathaṃ panettha sokādīhi avijjā siddhā , kathamidaṃ bhavacakkaṃ aviditādi , kathaṃ kārakavedakarahitaṃ , kathaṃ dvādasavidhasuññatāsuññanti ce ?
Ettha hi sokadomanassupāyāsā avijjāya aviyogino , paridevo ca nāma mūḷhassāti tesu tāva siddhesu siddhā hoti avijjā .
Apica ‘‘ āsavasamudayā avijjāsamudayo ’’ ti ( ma . ni .1.103) vuttaṃ .
Āsavasamudayā cete sokādayo honti .
Kathaṃ ?
Vatthukāmaviyoge tāva soko kāmāsavasamudayā hoti .
Yathāha –
‘‘ Tassa ce kāmayānassa , chandajātassa jantuno ;
Te kāmā parihāyanti , sallaviddhova ruppatī ’’ ti .( su . ni .773);
Yathā cāha –
‘‘ kāmato jāyati soko ’’ ti .( Dha . pa .215).
Sabbepi
V2.210 cete diṭṭhāsavasamudayā honti .Yathāha –
‘‘ Tassa ‘ ahaṃ rūpaṃ mama rūpan ’ ti pariyuṭṭhaṭṭhāyino rūpavipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā ’’ ti ( saṃ . ni .3.1).
Yathā ca diṭṭhāsavasamudayā , evaṃ bhavāsavasamudayāpi .
Yathāha –
‘‘ Yepi
M2.212 te devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā uccesu vimānesu ciraṭṭhitikā , tepi tathāgatassa dhammadesanaṃ sutvā bhayaṃ santāsaṃ saṃvegamāpajjantī ’’ ti ( saṃ . ni .3.78).Pañca pubbanimittāni disvā maraṇabhayena santajjitānaṃ devānaṃ viya .
Yathā ca bhavāsavasamudayā , evaṃ avijjāsavasamudayāpi .
Yathāha –
‘‘ Sa kho so , bhikkhave , bālo tividhaṃ diṭṭheva dhamme dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedetī ’’ ti ( ma . ni .3.246).
Iti yasmā āsavasamudayā ete dhammā honti , tasmā ete sijjhamānā avijjāya hetubhūte āsave sādhenti .
Āsavesu ca siddhesu paccayabhāve bhāvato avijjāpi siddhāva hotīti .
Evaṃ tāvettha sokādīhi avijjā siddhā hotīti veditabbā .
Yasmā pana evaṃ paccayabhāve bhāvato avijjāya siddhāya puna avijjāpaccayā saṅkhārā , saṅkhārapaccayā viññāṇanti evaṃ hetuphalaparamparāya pariyosānaṃ natthi .
Tasmā taṃ hetuphalasambandhavasena pavattaṃ dvādasaṅgaṃ bhavacakkaṃ aviditādīti siddhaṃ hoti .
Evaṃ sati avijjāpaccayā saṅkhārāti idaṃ ādimattakathanaṃ virujjhatīti ce .
Nayidaṃ ādimattakathanaṃ .
Padhānadhammakathanaṃ panetaṃ .
Tiṇṇannaṃ hi vaṭṭānaṃ avijjā padhānā .
Avijjāggahaṇena hi avasesakilesavaṭṭañca kammādīni ca bālaṃ palibodhenti .
Sappasiraggahaṇena sesasappasarīraṃ viya bāhaṃ .
Avijjāsamucchede pana kate tehi vimokkho hoti
V2.211 .Sappasiracchede kate palibodhitabāhāvimokkho viya .
Yathāha –
‘‘ avijjāyatveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho ’’ tiādi ( saṃ . ni .2.1; mahāva .1).
Iti yaṃ gaṇhato bandho , muccato ca mokkho hoti , tassa padhānadhammassa kathanamidaṃ , na ādimattakathananti .
Evamidaṃ bhavacakkaṃ aviditādīti veditabbaṃ .
Tayidaṃ
M2.213 yasmā avijjādīhi kāraṇehi saṅkhārādīnaṃ pavatti , tasmā tato aññena ‘‘ brahmā mahābrahmā seṭṭho sajitā ’’ ti ( dī . ni .1.42) evaṃ parikappitena brahmādinā vā saṃsārassa kārakena ,‘‘ so kho pana me ayaṃ attā vado vedeyyo ’’ ti evaṃ parikappitena attanā vā sukhadukkhānaṃ vedakena rahitaṃ .Iti kārakavedakarahitan ti veditabbaṃ .
Yasmā panettha avijjā udayabbayadhammakattā dhuvabhāvena , saṃkiliṭṭhattā saṃkilesikattā ca subhabhāvena , udayabbayapaṭipīḷitattā sukhabhāvena , paccayāyattavuttittā vasavattanabhūtena attabhāvena ca suññā .
Tathā saṅkhārādīnipi aṅgāni .
Yasmā vā avijjā na attā , na attano , na attani , na attavatī .
Tathā saṅkhārādīnipi aṅgāni .
Tasmā dvādasavidhasuññatāsuñña metaṃ bhavacakkanti veditabbaṃ .
653. Evañca viditvā puna ,
Tassāvijjātaṇhā , mūlamatītādayo tayo kālā ;
Dve aṭṭha dve eva ca , sarūpato tesu aṅgāni .
Tassa kho panetassa bhavacakkassa avijjā taṇhā cāti dve dhammā mūlan ti veditabbā .
Tadetaṃ pubbantāharaṇato avijjāmūlaṃ vedanāvasānaṃ , aparantasantānato taṇhāmūlaṃ jarāmaraṇāvasānanti duvidhaṃ hoti .
Tattha purimaṃ diṭṭhicaritavasena vuttaṃ , pacchimaṃ taṇhācaritavasena .
Diṭṭhicaritānaṃ hi avijjā , taṇhācaritānañca taṇhā saṃsāranāyikā .
Ucchedadiṭṭhisamugghātāya vā paṭhamaṃ , phaluppattiyā hetūnaṃ anupacchedappakāsanato , sassatadiṭṭhisamugghātāya dutiyaṃ , uppannānaṃ jarāmaraṇappakāsanato .
Gabbhaseyyakavasena vā purimaṃ , anupubbapavattidīpanato , opapātikavasena pacchimaṃ , sahuppattidīpanato .
Atītapaccuppannānāgatā
V2.212 cassa tayo kālā .Tesu pāḷiyaṃ sarūpato āgatavasena ‘‘ avijjā , saṅkhārā cā ’’ ti dve aṅgāni atītakālāni .
Viññāṇādīni bhavāvasānāni aṭṭha paccuppannakālāni .
Jāti ceva jarāmaraṇañca dve anāgatakālānīti veditabbāni .
654. Puna
M2.214 ,‘‘ Hetuphalahetupubbaka-tisandhicatubhedasaṅgahañcetaṃ ;
Vīsati ākārāraṃ , tivaṭṭamanavaṭṭhitaṃ bhamati ’’.
Itipi veditabbaṃ .
Tattha saṅkhārānañca paṭisandhiviññāṇassa ca antarā eko hetuphalasandhi nāma .
Vedanāya ca taṇhāya ca antarā eko phalahetusandhi nāma .
Bhavassa ca jātiyā ca antarā eko hetuphalasandhīti evamidaṃ hetuphalahetupubbakatisandhīti veditabbaṃ .
Sandhīnaṃ ādipariyosānavavatthitā panassa cattāro saṅgahā honti .
Seyyathidaṃ – avijjāsaṅkhārā eko saṅgaho .
Viññāṇanāmarūpasaḷāyatanaphassavedanā dutiyo .
Taṇhupādānabhavā tatiyo .
Jātijarāmaraṇaṃ catutthoti .
Evamidaṃ catubhedasaṅgahanti veditabbaṃ .
Atīte hetavo pañca , idāni phalapañcakaṃ ;
Idāni hetavo pañca , āyatiṃ phalapañcakanti .
Etehi pana vīsatiyā ākārasaṅkhātehi arehi vīsatiākārāran ti veditabbaṃ .
Tattha atīte hetavo pañcāti avijjā saṅkhārā cāti ime tāva dve vuttā eva .
Yasmā pana avidvā paritassati , paritassito upādiyati , tassupādānapaccayā bhavo .
Tasmā taṇhupādānabhavāpi gahitā honti .
Tenāha ‘‘ purimakammabhavasmiṃ moho avijjā , āyūhanā saṅkhārā , nikanti taṇhā , upagamanaṃ upādānaṃ , cetanā bhavoti ime pañca dhammā purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayā ’’ ti ( paṭi . ma .1.47).
Tattha
V2.213 purimakammabhavasmin ti purime kammabhave , atītajātiyaṃ kammabhave kariyamāneti attho .Moho avijjāti yo tadā dukkhādīsu moho , yena mūḷho kammaṃ karoti , sā avijjā .
Āyūhanā saṅkhārāti taṃ kammaṃ karoto yā purimacetanāyo , yathā ‘‘ dānaṃ dassāmī ’’ ti cittaṃ uppādetvā māsampi saṃvaccharampi dānupakaraṇāni sajjentassa uppannā purimacetanāyo .
Paṭiggāhakānaṃ pana hatthe dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpayato cetanā bhavoti vuccati .
Ekāvajjanesu vā chasu javanesu cetanā āyūhanā saṅkhārā nāma
M2.215 .Sattame bhavo .
Yā kāci vā pana cetanā bhavo .
Sampayuttā āyūhanā saṅkhārā nāma .
Nikanti taṇhāti yā kammaṃ karontassa phale upapattibhave nikāmanā patthanā , sā taṇhā nāma .
Upagamanaṃ upādānan ti yaṃ kammabhavassa paccayabhūtaṃ ‘‘ idaṃ katvā asukasmiṃ nāma ṭhāne kāme sevissāmi ucchijjissāmī ’’ tiādinā nayena pavattaṃ upagamanaṃ gahaṇaṃ parāmasanaṃ , idaṃ upādānaṃ nāma .
Cetanā bhavoti āyūhanāvasāne vuttā cetanā bhavoti evamattho veditabbo .
Idāni phalapañcakan ti viññāṇādivedanāvasānaṃ pāḷiyaṃ āgatameva .
Yathāha –
‘‘ idha paṭisandhi viññāṇaṃ , okkanti nāmarūpaṃ , pasādo āyatanaṃ , phuṭṭho phasso , vedayitaṃ vedanā , ime pañca dhammā idhūpapattibhavasmiṃ purekatassa kammassa paccayā ’’ ti ( paṭi .1.47).
Tattha paṭisandhi viññāṇan ti yaṃ bhavantarapaṭisandhānavasena uppannattā paṭisandhīti vuccati , taṃ viññāṇaṃ .
Okkanti nāmarūpan ti yā gabbhe rūpārūpadhammānaṃ okkanti āgantvā pavisanaṃ viya , idaṃ nāmarūpaṃ .
Pasādo āyatanan ti idaṃ cakkhādipañcāyatanavasena vuttaṃ .
Phuṭṭho phassoti yo ārammaṇaṃ phuṭṭho phusanto uppanno , ayaṃ phasso .
Vedayitaṃ vedanāti yaṃ paṭisandhiviññāṇena vā saḷāyatanapaccayena vā phassena saha uppannaṃ vipākavedayitaṃ , sā vedanāti evamattho veditabbo .
Idāni hetavo pañcāti taṇhādayo pāḷiyaṃ āgatā taṇhupādānabhavā .
Bhave pana gahite tassa pubbabhāgā taṃsampayuttā vā saṅkhārā gahitāva honti .
Taṇhupādānaggahaṇena ca taṃsampayuttā , yāya vā mūḷho kammaṃ karoti , sā avijjā gahitāva hotīti .
Evaṃ pañca .
Tenāha ‘‘ idha paripakkattā āyatanānaṃ moho avijjā , āyūhanā saṅkhārā , nikanti taṇhā , upagamanaṃ upādānaṃ , cetanā bhavoti ime pañca dhammā idha kammabhavasmiṃ āyatiṃ paṭisandhiyā paccayā ’’ ti
V2.214 ( paṭi . ma .1.47).Tattha idha paripakkattā āyatanānan ti paripakkāyatanassa kammakaraṇakāle sammoho dassito .
Sesaṃ uttānatthameva .
Āyatiṃ phalapañcakan ti viññāṇādīni pañca .
Tāni jātiggahaṇena vuttāni .
Jarāmaraṇaṃ pana tesaṃyeva jarāmaraṇaṃ .
Tenāha –
‘‘ āyatiṃ paṭisandhi viññāṇaṃ
M2.216 , okkanti nāmarūpaṃ , pasādo āyatanaṃ , phuṭṭho phasso , vedayitaṃ vedanā , ime pañca dhammā āyatiṃ upapattibhavasmiṃ idha katassa kammassa paccayā ’’ ti ( paṭi . ma .1.47).Evamidaṃ vīsati ākārāraṃ hoti .
Tivaṭṭamanavaṭṭhitaṃ bhamatīti ettha pana saṅkhārabhavā kammavaṭṭaṃ , avijjātaṇhupādānāni kilesavaṭṭaṃ , viññāṇanāmarūpasaḷāyatanaphassavedanā vipākavaṭṭanti imehi tīhi vaṭṭehi tivaṭṭamidaṃ bhavacakkaṃ yāva kilesavaṭṭaṃ na upacchijjati , tāva anupacchinnapaccayattā anavaṭṭhitaṃ punappunaṃ parivattanato bhamatiyevāti veditabbaṃ .
655. Tayidamevaṃ bhamamānaṃ ,
Saccappabhavato kiccā , vāraṇā upamāhi ca ;
Gambhīranayabhedā ca , viññātabbaṃ yathārahaṃ .
Tattha yasmā kusalākusalaṃ kammaṃ avisesena samudayasaccanti saccavibhaṅge vuttaṃ , tasmā avijjāpaccayā saṅkhārāti avijjāya saṅkhārā dutiyasaccappabhavaṃ dutiyasaccaṃ .
Saṅkhārehi viññāṇaṃ dutiyasaccappabhavaṃ paṭhamasaccaṃ .
Viññāṇādīhi
M2.217 nāmarūpādīni vipākavedanāpariyosānāni paṭhamasaccappabhavaṃ paṭhamasaccaṃ .Vedanāya taṇhā paṭhamasaccappabhavaṃ dutiyasaccaṃ .
Taṇhāya upādānaṃ dutiyasaccappabhavaṃ dutiyasaccaṃ .
Upādānato bhavo dutiyasaccappabhavaṃ paṭhamadutiyasaccadvayaṃ .
Bhavato jāti dutiyasaccappabhavaṃ paṭhamasaccaṃ .
Jātiyā jarāmaraṇaṃ paṭhamasaccappabhavaṃ paṭhamasaccanti evaṃ tāvidaṃ saccappabhavato viññātabbaṃ yathārahaṃ .
656. Yasmā panettha avijjā vatthūsu ca satte sammoheti , paccayo ca hoti saṅkhārānaṃ
V2.215 pātubhāvāya .Tathā saṅkhārā saṅkhatañca abhisaṅkharonti , paccayā ca honti viññāṇassa .
Viññāṇampi vatthuñca paṭivijānāti , paccayo ca hoti nāmarūpassa .
Nāmarūpampi aññamaññañca upatthambheti , paccayo ca hoti saḷāyatanassa .
Saḷāyatanampi savisaye ca pavattati , paccayo ca hoti phassassa .
Phassopi ārammaṇañca phusati , paccayo ca hoti vedanāya .
Vedanāpi ārammaṇarasañca anubhavati , paccayo ca hoti taṇhāya .
Taṇhāpi rajjanīye ca dhamme rajjati , paccayo ca hoti upādānassa .
Upādānampi upādāniye ca dhamme upādiyati , paccayo ca hoti bhavassa .
Bhavopi nānāgatīsu ca vikkhipati , paccayo ca hoti jātiyā .
Jātipi khandhe ca janeti tesaṃ abhinibbattibhāvena pavattattā , paccayo ca hoti jarāmaraṇassa .
Jarāmaraṇampi khandhānaṃ pākabhedabhāvañca adhitiṭṭhati , paccayo ca hoti bhavantarapātubhāvāya sokādīnaṃ adhiṭṭhānattā .
Tasmā sabbapadesu dvedhā pavatti kiccato pi idaṃ viññātabbaṃ yathārahaṃ .
657. Yasmā cettha avijjāpaccayā saṅkhārāti idaṃ kārakadassananivāraṇaṃ .
Saṅkhārapaccayā viññāṇanti attasaṅkantidassananivāraṇaṃ .
Viññāṇapaccayā nāmarūpanti ‘‘ attā ’’ tiparikappitavatthubhedadassanato ghanasaññānivāraṇaṃ .
Nāmarūpapaccayā saḷāyatanantiādi attā passati … pe … vijānāti , phusati , vedayati , taṇhiyati , upādiyati , bhavati , jāyati , jīyati , mīyatītievamādidassananivāraṇaṃ .
Tasmā micchādassana nivāraṇato petaṃ bhavacakkaṃ viññātabbaṃ yathārahaṃ .
658. Yasmā
M2.218 panettha salakkhaṇasāmaññalakkhaṇavasena dhammānaṃ adassanato andho viya avijjā .Andhassa upakkhalanaṃ viya avijjāpaccayā saṅkhārā .
Upakkhalitassa patanaṃ viya saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ .
Patitassa gaṇḍapātubhāvo viya viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ .
Gaṇḍabhedapīḷakā viya nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ .
Gaṇḍapīḷakāghaṭṭanaṃ viya saḷāyatanapaccayā phasso .
Ghaṭṭanadukkhaṃ viya phassapaccayā vedanā , dukkhassa paṭikārābhilāso viya vedanāpaccayā taṇhā .
Paṭikārābhilāsena asappāyaggahaṇaṃ viya taṇhāpaccayā upādānaṃ .
Upādiṇṇaasappāyālepanaṃ viya upādānapaccayā bhavo .
Asappāyālepanena gaṇḍavikārapātubhāvo viya bhavapaccayā jāti .
Gaṇḍavikārato gaṇḍabhedo viya jātipaccayā jarāmaraṇaṃ .
Yasmā vā panettha avijjā appaṭipattimicchāpaṭipattibhāvena satte abhibhavati paṭalaṃ viya akkhīni
V2.216 .Tadabhibhūto ca bālo punabbhavikehi saṅkhārehi attānaṃ veṭheti kosakārakimi viya kosappadesehi .
Saṅkhārapariggahitaṃ viññāṇaṃ gatīsu patiṭṭhaṃ labhati pariṇāyakapariggahito viya rājakumāro rajje .
Upapattinimittaparikappanato viññāṇaṃ paṭisandhiyaṃ anekappakāraṃ nāmarūpaṃ abhinibbatteti māyākāro viya māyaṃ .
Nāmarūpe patiṭṭhitaṃ saḷāyatanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ pāpuṇāti subhūmiyaṃ patiṭṭhito vanappagumbo viya .
Āyatanaghaṭṭanato phasso jāyati araṇisahitābhimanthanato aggi viya .
Phassena phuṭṭhassa vedanā pātubhavati agginā phuṭṭhassa dāho viya .
Vedayamānassa taṇhā pavaḍḍhati loṇūdakaṃ pivato pipāsā viya .
Tasito bhavesu abhilāsaṃ karoti pipāsito viya pānīye .
Tadassupādānaṃ , upādānena bhavaṃ upādiyati āmisalobhena maccho baḷisaṃ viya .
Bhave sati jāti hoti bīje sati aṅkuro viya .
Jātassa avassaṃ jarāmaraṇaṃ uppannassa rukkhassa patanaṃ viya .
Tasmā evaṃ upamāhi petaṃ bhavacakkaṃ viññātabbaṃ yathārahaṃ .
659. Yasmā ca bhagavatā atthatopi dhammatopi desanatopi paṭivedhatopi gambhīrabhāvaṃ sandhāya ‘‘ gambhīro cāyaṃ , ānanda , paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso cā ’’ ti ( dī . ni .2.95; saṃ . ni .2.60) vuttaṃ , tasmā gambhīrabhedato petaṃ bhavacakkaṃ viññātabbaṃ yathārahaṃ .
Tattha
M2.219 yasmā na jātito jarāmaraṇaṃ na hoti , na ca jātiṃ vinā aññato hoti , itthañca jātito samudāgacchatīti evaṃ jātipaccayasamudāgataṭṭhassa duravabodhanīyato jarāmaraṇassa jātipaccayasambhūtasamudāgataṭṭho gambhīro .Tathā jātiyā bhavapaccaya … pe … saṅkhārānaṃ avijjāpaccayasambhūtasamudāgataṭṭho gambhīro .
Tasmā idaṃ bhavacakkaṃ atthagambhīranti ayaṃ tāvettha atthagambhīratā .
Hetuphalañhi atthoti vuccati .
Yathāha –
‘‘ hetuphale ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā ’’ ti ( vibha .720).
Yasmā pana yenākārena yadavatthā ca avijjā tesaṃ tesaṃ saṅkhārānaṃ paccayo hoti , tassa duravabodhanīyato avijjāya saṅkhārānaṃ paccayaṭṭho gambhīro .
Tathā saṅkhārānaṃ … pe … jātiyā jarāmaraṇassa paccayaṭṭho gambhīro , tasmā idaṃ bhavacakkaṃ dhammagambhīranti ayamettha dhammagambhīratā .
Hetuno hi dhammoti nāmaṃ .
Yathāha –
‘‘ hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’ ti ( vibha .720).
Yasmā
V2.217 cassa tena tena kāraṇena tathā tathā pavattetabbattā desanāpi gambhīrā , na tattha sabbaññutaññāṇato aññaṃ ñāṇaṃ patiṭṭhaṃ labhati .Tathāhetaṃ katthaci sutte anulomato , katthaci paṭilomato , katthaci anulomapaṭilomato , katthaci vemajjhato paṭṭhāya anulomato vā paṭilomato vā , katthaci tisandhicatusaṅkhepaṃ , katthaci dvisandhitisaṅkhepaṃ , katthaci ekasandhidvisaṅkhepaṃ desitaṃ , tasmā idaṃ bhavacakkaṃ desanāgambhīranti ayaṃ desanāgambhīratā .
Yasmā cettha yo so avijjādīnaṃ sabhāvo , yena paṭividdhena avijjādayo sammā salakkhaṇato paṭividdhā honti , so duppariyogāhattā gambhīro , tasmā idaṃ bhavacakkaṃ paṭivedhagambhīraṃ .
Tathā hettha avijjāya aññāṇādassanasaccāsampaṭivedhaṭṭho gambhīro , saṅkhārānaṃ abhisaṅkharaṇāyūhanasarāgavirāgaṭṭho , viññāṇassa suññataabyāpāraasaṅkantipaṭisandhipātubhāvaṭṭho , nāmarūpassa ekuppādavinibbhogāvinibbhoganamanaruppanaṭṭho , saḷāyatanassa adhipatilokadvārakhettavisayibhāvaṭṭho , phassassa phusanasaṅghaṭṭanasaṅgatisannipātaṭṭho
M2.220 , vedanāya ārammaṇarasānubhavanasukhadukkhamajjhattabhāvanijjīvavedayitaṭṭho .Taṇhāya abhinanditajjhosānasaritālatānadītaṇhāsamuddaduppūraṭṭho , upādānassa ādānaggahaṇābhinivesaparāmāsaduratikkamaṭṭho , bhavassa āyūhanābhisaṅkharaṇayonigatiṭhitinivāsesukhipanaṭṭho , jātiyā jāti sañjāti okkanti nibbatti pātubhāvaṭṭho , jarāmaraṇassa khayavayabhedavipariṇāmaṭṭho gambhīroti ayamettha paṭivedhagambhīratā .
660. Yasmā panettha ekattanayo , nānattanayo , abyāpāranayo , evaṃdhammatānayoti cattāro atthanayā honti , tasmā nayabhedato petaṃ bhavacakkaṃ viññātabbaṃ yathārahaṃ .
Tattha avijjāpaccayā saṅkhārā , saṅkhārapaccayā viññāṇanti evaṃ bījassa aṅkurādibhāvena rukkhabhāvappatti viya santānānupacchedo ekattanayo nāma .
Yaṃ sammā passanto hetuphalasambandhena santānassa anupacchedāvabodhato ucchedadiṭṭhiṃ pajahati .
Micchā passanto hetuphalasambandhena pavattamānassa santānānupacchedassa ekattagahaṇato sassatadiṭṭhiṃ upādiyati .
Avijjādīnaṃ pana yathāsakaṃlakkhaṇavavatthānaṃ nānattanayo nāma .
Yaṃ sammā passanto navanavānaṃ
V2.218 uppādadassanato sassatadiṭṭhiṃ pajahati .Micchā passanto ekasantānapatitassa bhinnasantānasseva nānattaggahaṇato ucchedadiṭṭhiṃ upādiyati .
Avijjāya saṅkhārā mayā uppādetabbā , saṅkhārānaṃ vā viññāṇaṃ amhehīti evamādibyāpārābhāvo abyāpāranayo nāma .
Yaṃ sammā passanto kārakassa abhāvāvabodhato attadiṭṭhiṃ pajahati .
Micchā passanto yo asatipi byāpāre avijjādīnaṃ sabhāvaniyamasiddho hetubhāvo , tassa aggahaṇato akiriyadiṭṭhiṃ upādiyati .
Avijjādīhi pana kāraṇehi saṅkhārādīnaṃyeva sambhavo khīrādīhi dadhiādīnaṃ viya , na aññesanti ayaṃ evaṃdhammatānayo nāma .
Yaṃ sammā passanto paccayānurūpato phalāvabodhā ahetukadiṭṭhiṃ akiriyadiṭṭhiñca pajahati .
Micchā passanto paccayānurūpaṃ phalappavattiṃ aggahetvā yato kutoci
M2.221 yassa kassaci asambhavaggahaṇato ahetukadiṭṭhiñceva niyatavādañca upādiyatīti evamidaṃ bhavacakkaṃ ,Saccappabhavato kiccā , vāraṇāupamāhi ca ;
Gambhīranayabhedā ca , viññātabbaṃ yathārahaṃ .
661. Idañhi atigambhīrato agādhaṃ .
Nānānayagahanato duratiyānaṃ .
Ñāṇāsinā samādhipavarasilāyaṃ sunisitena ,
Bhavacakkamapadāletvā , asanivicakkamiva niccanimmathanaṃ ;
Saṃsārabhayamatīto , na koci supinantarepyatthi .
Vuttampi hetaṃ bhagavatā –
‘‘ gambhīro cāyaṃ , ānanda , paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca .
Etassa cānanda , dhammassa ananubodhā appaṭivedhā evamayaṃ pajā tantākulakajātā kulāgaṇṭhikajātā muñjapabbajabhūtā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattatī ’’ ti ( mahāva .95; saṃ . ni .2.60).
Tasmā attano vā paresaṃ vā hitāya ca sukhāya ca paṭipanno avasesakiccāni pahāya ,
Gambhīre
V2.219 paccayākārappabhede idha paṇḍito ;Yathā gādhaṃ labhethevamanuyuñje sadā satoti .
Iti sādhujanapāmojjatthāya kate visuddhimagge
Paññābhāvanādhikāre
Paññābhūminiddeso nāma
Sattarasamo paricchedo .