Issues
選擇版本
Visuddhimaggo
Visuddhimaggo

16. Indriyasaccaniddeso

作者: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

16. Indriyasaccaniddeso

Indriyavitthārakathā

525. DhātūnaṃM2.122V2.118 anantaraṃ uddiṭṭhāni pana indriyānīti bāvīsatindriyāni – cakkhundriyaṃ sotindriyaṃ ghānindriyaṃ jivhindriyaṃ kāyindriyaṃ manindriyaṃ itthindriyaṃ purisindriyaṃ jīvitindriyaṃ sukhindriyaṃ dukkhindriyaṃ somanassindriyaṃ domanassindriyaṃ upekkhindriyaṃ saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ anaññātaññassāmītindriyaṃ aññindriyaṃ aññātāvindriyanti .
Tattha –
Atthato lakkhaṇādīhi , kamato ca vijāniyā ;
Bhedābhedā tathā kiccā , bhūmito ca vinicchayaṃ .
Tattha cakkhādīnaṃ tāva cakkhatīti cakkhūtiādinā nayena attho pakāsito .
Pacchimesu pana tīsu paṭhamaṃ pubbabhāge anaññātaṃ amataṃ padaṃ catusaccadhammaṃ vā jānissāmīti evaṃ paṭipannassa uppajjanato indriyaṭṭhasambhavato ca anaññātaññassāmītindriyanti vuttaṃ .
Dutiyaṃ ājānanato indriyaṭṭhasambhavato ca aññindriyaṃ .
Tatiyaṃ aññātāvino catūsu saccesu niṭṭhitaññāṇakiccassa khīṇāsavassa uppajjanato indriyaṭṭhasambhavato ca aññātāvindriyaṃ .
Ko pana nesaṃ indriyaṭṭho nāmāti ?
Indaliṅgaṭṭho indriyaṭṭho .
Indadesitaṭṭho indriyaṭṭho .
Indadiṭṭhaṭṭho indriyaṭṭho .
Indasiṭṭhaṭṭho indriyaṭṭho .
Indajuṭṭhaṭṭho indriyaṭṭho .
So sabbopi idha yathāyogaṃ yujjati .
Bhagavā hi sammāsambuddho paramissariyabhāvato indo .
Kusalākusalañca kammaṃ , kammesu kassaci issariyābhāvato .
Tenevettha kammasañjanitāni tāva indriyāni kusalākusalakammaṃV2.119 ulliṅgenti .
Tena ca siṭṭhānīti indaliṅgaṭṭhena indasiṭṭhaṭṭhena ca indriyāni .
Sabbāneva panetāni bhagavatā yathābhūtato pakāsitāni abhisambuddhāni cāti indadesitaṭṭhena indadiṭṭhaṭṭhena ca indriyāni .
Teneva bhagavatā munindena kānici gocarāsevanāya kānici bhāvanāsevanāya sevitānīti indajuṭṭhaṭṭhenāpi indriyāni .
ApicaM2.123 ādhipaccasaṅkhātena issariyaṭṭhenāpi etāni indriyāni .
Cakkhuviññāṇādippavattiyañhi cakkhādīnaṃ siddhaṃ ādhipaccaṃ , tasmiṃ tikkhe tikkhattā mande ca mandattāti .
Ayaṃ tāvettha atthato vinicchayo .
Lakkhaṇādīhīti lakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhānehipi cakkhādīnaṃ vinicchayaṃ vijāniyāti attho .
Tāni ca nesaṃ lakkhaṇādīni khandhaniddese vuttāneva .
Paññindriyādīni hi cattāri atthato amohoyeva .
Sesāni tattha sarūpeneva āgatāni .
526. Kamatoti ayampi desanākkamova .
Tattha ajjhattadhamme pariññāya ariyabhūmipaṭilābho hotīti attabhāvapariyāpannāni cakkhundriyādīni paṭhamaṃ desitāni .
So pana attabhāvo yaṃ dhammaṃ upādāya itthīti vā purisoti vā saṅkhaṃ gacchati , ayaṃ soti nidassanatthaṃ tato itthindriyaṃ purisindriyañca .
So duvidhopi jīvitindriyapaṭibaddhavuttīti ñāpanatthaṃ tato jīvitindriyaṃ .
Yāva tassa pavatti , tāva etesaṃ vedayitānaṃ anivatti .
Yañca kiñci vedayitaṃ , sabbaṃ taṃ dukkhanti ñāpanatthaṃ tato sukhindriyādīni .
Taṃnirodhatthaṃ pana ete dhammā bhāvetabbāti paṭipattidassanatthaṃ tato saddhādīni .
Imāya paṭipattiyā esa dhammo paṭhamaṃ attani pātubhavatīti paṭipattiyā amoghabhāvadassanatthaṃ tato anaññātaññassāmītindriyaṃ .
Tasseva phalattā tato anantaraṃ bhāvetabbato ca tato aññindriyaṃ .
Tato paraṃ bhāvanāya imassa adhigamo , adhigate ca pana imasmiṃ natthi kiñci uttari karaṇīyanti ñāpanatthaṃ ante paramassāsabhūtaṃ aññātāvindriyaṃ desitanti ayamettha kamo .
Bhedābhedāti jīvitindriyasseva cettha bhedo .
Tañhi rūpajīvitindriyaṃ arūpajīvitindriyanti duvidhaṃ hoti .
Sesānaṃ abhedoti evamettha bhedābhedato vinicchayaṃ vijāniyā .
527. KiccātiV2.120 kiṃ indriyānaṃ kiccanti ce .
Cakkhundriyassa tāva ‘‘ cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ indriyapaccayena paccayo ’’ ti vacanato yaṃ taṃ indriyapaccayabhāvena sādhetabbaṃ attano tikkhamandādibhāvena cakkhuviññāṇādidhammānaṃ tikkhamandādisaṅkhātaṃ attākārānuvattāpanaṃ , idaṃ kiccaṃ .
Evaṃ sotaghānajivhākāyānaṃ .
Manindriyassa panaM2.124 sahajātadhammānaṃ attano vasavattāpanaṃ .
Jīvitindriyassa sahajātadhammānupālanaṃ .
Itthindriyapurisindriyānaṃ itthipurisaliṅganimittakuttākappākārānuvidhānaṃ .
Sukhadukkhasomanassadomanassindriyānaṃ sahajātadhamme abhibhavitvā yathāsakaṃ oḷārikākārānupāpanaṃ .
Upekkhindriyassa santapaṇītamajjhattākārānupāpanaṃ .
Saddhādīnaṃ paṭipakkhābhibhavanaṃ sampayuttadhammānañca pasannākārādibhāvasampāpanaṃ .
Anaññātaññassāmītindriyassa saṃyojanattayappahānañceva sampayuttānañca tappahānābhimukhabhāvakaraṇaṃ .
Aññindriyassa kāmarāgabyāpādāditanukaraṇappahānañceva sahajātānañca attano vasānuvattāpanaṃ .
Aññātāvindriyassa sabbakiccesu ussukkappahānañceva amatābhimukhabhāvapaccayatā ca sampayuttānanti evamettha kiccato vinicchayaṃ vijāniyā .
528. Bhūmitoti cakkhusotaghānajivhākāyaitthipurisasukhadukkhadomanassindriyāni cettha kāmāvacarāneva .
Manindriyajīvitindriyaupekkhindriyāni saddhāvīriyasatisamādhipaññindriyāni ca catubhūmipariyāpannāni .
Somanassindriyaṃ kāmāvacararūpāvacaralokuttaravasena bhūmittayapariyāpannaṃ .
Avasāne tīṇi lokuttarānevāti evamettha bhūmitopi vinicchayaṃ vijāneyya .
Evaṃ hi vijānanto –
Saṃvegabahulo bhikkhu , ṭhito indriyasaṃvare ;
Indriyāni pariññāya , dukkhassantaṃ karissatīti .
Idaṃ indriyānaṃ vitthārakathāmukhaṃ .