Phalasamāpattikathā
856. Ariyaphalarasānubhavanan ti
V2.339 na kevalañca kilesaviddhaṃsanaññeva , ariyaphalarasānubhavanampi paññābhāvanāya ānisaṃso .Ariyaphalanti hi sotāpattiphalādi sāmaññaphalaṃ vuccati .
Tassa dvīhākārehi rasānubhavanaṃ hoti .
Maggavīthiyañca phalasamāpattivasena ca pavattiyaṃ .
Tatrāssa maggavīthiyaṃ pavatti dassitāyeva .
857. Apica
M2.341 ye ‘‘ saṃyojanappahānamattameva phalaṃ nāma , na koci añño dhammo atthī ’’ ti vadanti , tesaṃ anunayatthaṃ idaṃ suttampi dassetabbaṃ –‘‘ kathaṃ payogapaṭippassaddhipaññā phale ñāṇaṃ ?
Sotāpattimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiyā vuṭṭhāti , tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti , bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti .
Tampayogapaṭippassaddhattā uppajjati sammādiṭṭhi , maggassetaṃ phalan ’’ ti ( paṭi . ma .1.63) vitthāretabbaṃ .
‘‘ Cattāro maggā apariyāpannā , cattāri ca sāmaññaphalāni , ime dhammā appamāṇārammaṇā ’’( dha . sa .1422).
‘‘ Mahaggato dhammo appamāṇassa dhammassa anantarapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .2.12.62) evamādīnipi cettha sādhakāni .
858. Phalasamāpattiyaṃ pavattidassanatthaṃ panassa idaṃ pañhākammaṃ – kā phalasamāpatti , ke taṃ samāpajjanti , ke na samāpajjanti , kasmā samāpajjanti , kathañcassā samāpajjanaṃ hoti , kathaṃ ṭhānaṃ , kathaṃ vuṭṭhānaṃ , kiṃ phalassa anantaraṃ , kassa ca phalaṃ anantaranti ?
859. Tattha kā phalasamāpattīti yā ariyaphalassa nirodhe appanā .
860. Ke taṃ samāpajjanti , ke na samāpajjantīti sabbepi puthujjanā na samāpajjanti .
Kasmā ?
Anadhigatattā .
Ariyā pana sabbepi samāpajjanti .
Kasmā ?
Adhigatattā .
Uparimā pana heṭṭhimaṃ na samāpajjanti , puggalantarabhāvupagamanena paṭippassaddhattā .
Heṭṭhimā ca uparimaṃ , anadhigatattā .
Attano attanoyeva pana phalaṃ samāpajjantīti idamettha sanniṭṭhānaṃ .
Keci pana ‘‘ sotāpannasakadāgāminopi na samāpajjanti .
Uparimā dveyeva samāpajjantī ’’ ti
V2.340 vadanti .Idañca tesaṃ kāraṇaṃ , ete hi samādhismiṃ paripūrakārinoti .
Taṃ puthujjanassāpi attanā paṭiladdhalokiyasamādhisamāpajjanato akāraṇameva .
Kiñcettha kāraṇākāraṇacintāya .
Nanu pāḷiyaṃyeva vuttaṃ –
‘‘ katame dasa gotrabhudhammā vipassanāvasena uppajjanti ?
Sotāpattimaggapaṭilābhatthāya uppādaṃ pavattaṃ … pe … upāyāsaṃ bahiddhā saṅkhāranimittaṃ abhibhuyyatīti gotrabhu .
Sotāpattiphalasamāpattatthāya sakadāgāmimaggaṃ
M2.342 … pe … arahattaphalasamāpattatthāya … suññatavihārasamāpattatthāya … animittavihārasamāpattatthāya uppādaṃ … pe … bahiddhā saṅkhāranimittaṃ abhibhuyyatīti gotrabhū ’’ ti ( paṭi . ma .1.60).Tasmā sabbepi ariyā attano attano phalaṃ samāpajjantīti niṭṭhamettha gantabbaṃ .
861. Kasmā samāpajjantīti diṭṭhadhammasukhavihāratthaṃ .
Yathā hi rājā rajjasukhaṃ , devatā dibbasukhaṃ anubhavanti , evaṃ ariyā ‘‘ ariyaṃ lokuttarasukhaṃ anubhavissāmā ’’ ti addhānapparicchedaṃ katvā icchiticchitakkhaṇe phalasamāpattiṃ samāpajjanti .
862. Kathañcassā samāpajjanaṃ hoti , kathaṃ ṭhānaṃ , kathaṃ vuṭṭhānan ti dvīhi tāva ākārehi assā samāpajjanaṃ hoti – nibbānato aññassa ārammaṇassa amanasikārā nibbānassa ca manasikārā .
Yathāha –
‘‘ dve kho , āvuso , paccayā animittāya cetovimuttiyā samāpattiyā sabbanimittānañca amanasikāro , animittāya ca dhātuyā manasikāro ’’ ti ( ma . ni .1.458).
863. Ayampanettha samāpajjanakkamo .
Phalasamāpattatthikena hi ariyasāvakena rahogatena paṭisallīnena udayabbayādivasena saṅkhārā vipassitabbā .
Tassa pavattānupubbavipassanassa saṅkhārārammaṇagotrabhuñāṇānantarā phalasamāpattivasena nirodhe cittaṃ appeti .
Phalasamāpattininnatāya cettha sekkhassāpi phalameva uppajjati , na maggo .
Ye pana vadanti ‘‘ sotāpanno ‘ phalasamāpattiṃ samāpajjissāmī ’ ti vipassanaṃ paṭṭhapetvā sakadāgāmī hoti .
Sakadāgāmī ca anāgāmī ’’ ti , te vattabbā ‘‘ evaṃ sati anāgāmī arahā bhavissati , arahā paccekabuddho , paccekabuddho ca buddho .
Tasmā na kiñci etaṃ , pāḷivaseneva ca paṭikkhittan ’’ tipi na gahetabbaṃ .
Idameva pana gahetabbaṃ – sekkhassāpi phalameva
V2.341 uppajjati , na maggo .Phalañcassa sace anena paṭhamajjhāniko maggo adhigato hoti .
Paṭhamajjhānikameva uppajjati .
Sace dutiyādīsu aññatarajjhāniko , dutiyādīsu aññatarajjhānikamevāti .
Evaṃ tāvassā samāpajjanaṃ hoti .
864.‘‘ Tayo
M2.343 kho , āvuso , paccayā animittāya cetovimuttiyā ṭhitiyā sabbanimittānañca amanasikāro , animittāya ca dhātuyā manasikāro , pubbe ca abhisaṅkhāro ’’ ti ( ma . ni .1.458) vacanato panassā tīhākārehi ṭhānaṃ hoti .Tattha pubbe ca abhisaṅkhāroti samāpattito pubbe kālaparicchedo .
‘‘ Asukasmiṃ nāma kāle vuṭṭhahissāmī ’’ ti paricchinnattā hissā yāva so kālo nāgacchati , tāva ṭhānaṃ hoti .
Evamassā ṭhānaṃ hotīti .
865.‘‘ Dve kho , āvuso , paccayā animittāya cetovimuttiyā vuṭṭhānāya sabbanimittānañca manasikāro , animittāya ca dhātuyā amanasikāro ’’ ti ( ma . ni .1.458) vacanato panassā dvīhākārehi vuṭṭhānaṃ hoti .
Tattha sabbanimittānan ti rūpanimittavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇanimittānaṃ .
Kāmañca na sabbānevetāni ekato manasikaroti sabbasaṅgāhikavasena panetaṃ vuttaṃ .
Tasmā yaṃ bhavaṅgassa ārammaṇaṃ hoti , taṃ manasikaroto phalasamāpattivuṭṭhānaṃ hotīti evamassā vuṭṭhānaṃ veditabbaṃ .
866. Kiṃ phalassa anantaraṃ , kassa ca phalaṃ anantaran ti phalassa tāva phalameva vā anantaraṃ hoti , bhavaṅgaṃ vā .
Phalaṃ pana atthi maggānantaraṃ , atthi phalānantaraṃ , atthi gotrabhuanantaraṃ , atthi nevasaññānāsaññāyatanānantaraṃ .
Tattha maggavīthiyaṃ maggānantaraṃ , purimassa purimassa pacchimaṃ pacchimaṃ phalānantaraṃ .
Phalasamāpattīsu purimaṃ purimaṃ gotrabhuanantaraṃ .
Gotrabhūti cettha anulomaṃ veditabbaṃ .
Vuttañhetaṃ paṭṭhāne –
‘‘ arahato anulomaṃ phalasamāpattiyā anantarapaccayena paccayo .
Sekkhānaṃ anulomaṃ phalasamāpattiyā anantarapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.417).
Yena phalena nirodhā vuṭṭhānaṃ hoti , taṃ nevasaññānāsaññāyatanānantaranti .
Tattha ṭhapetvā maggavīthiyaṃ uppannaṃ phalaṃ avasesaṃ sabbaṃ phalasamāpattivasena pavattaṃ nāma .
Evametaṃ maggavīthiyaṃ phalasamāpattiyaṃ vā uppajjanavasena ,
Paṭippassaddhadarathaṃ
V2.342 , amatārammaṇaṃ subhaṃ ;Vantalokāmisaṃ santaṃ , sāmaññaphalamuttamaṃ .
Ojavantena sucinā , sukhena abhisanditaṃ ;
Yena sātātisātena , amatena madhuṃ viya .
Taṃ
M2.344 sukhaṃ tassa ariyassa , rasabhūtamanuttaraṃ ;Phalassa paññaṃ bhāvetvā , yasmā vindati paṇḍito .
Tasmā ariyaphalassetaṃ , rasānubhavanaṃ idha ;
Vipassanābhāvanāya , ānisaṃsoti vuccati .